Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kamerlingh Onnes laboratorium in Leiden

Gebouw

Nieuwsteeg 18
2311SB Leiden
Zuid Holland

Bouwjaar: 1856-1859
Architect: Henri F.G.N. Camp


Beschrijving van Kamerlingh Onnes laboratorium

Inleiding Het LABORATORIUM voor natuur-, schei- en ontleedkunde van de Leidse Universiteit werd in 1856 ontworpen door Henri F.G.N. Camp (1821-1875) en in 1859 voltooid in een Eclectische bouwstijl met Neo-Classicistische elementen. Camp was de architect des Konings van koning Willem III in de periode van 1849 tot 1874, maar ontwierp het laboratorium als particulier architect. Het laboratorium is later vernoemd naar de Nobelprijswinnaar prof. dr. H. Kamerlingh Onnes die hier in 1908 voor het eerst vloeibaar helium maakte. Op de hoek van de Nieuwsteeg en Steenschuur is in 1922 een hoekpaviljoen toegevoegd aan het oorspronkelijke symmetrische gebouw. Het laboratorium is gebouwd op de zogenaamde Kleine Ruine die na de kruitramp van 1807 was ontstaan en beeldbepalend gelegen aan Steenschuur, naast de Nieuwsteegbrug en tegenover het Van de Werffpark, binnen het beschermd stadsgezicht. N.B.: De naoorlogse toevoegingen aan de achterzijde zijn voor de bescherming van ondergeschikt belang. Omschrijving Het langgerekte laboratorium is op een rechthoekige plattegrond over twee bouwlagen opgetrokken in rode baksteen onder een schilddak met leien in Maasdekking. Boven het dak steken de uiteinden van de brandmuren uit. Het pand is deels onderkelderd met souterrains en kruipruimtes, die ontsloten zijn van binnen uit en door enkele ingangen in de hardstenen plint. Ook rechthoekige ventilatieroosters en vierruits keldervensters in de plint. De oorspronkelijk symmetrische voorgevel (zuid) bestaat uit een middenrisaliet van drie vensterassen onder een fronton, met aan weerszijden negen-assige vleugels.Op de kroonlijst in goudkleurige kapitalen de naam Kamerlingh Onnes Laboratorium. Voor de middenrisaliet een aanbouw van één bouwlaag met gebosseerde natuurstenen hoekpenanten en een natuurstenen balustrade op het balkon. Het risalerende hoekpaviljoen aan de Nieuwsteeg (west) telt vier vensterassen. Op alle hoeken gemetselde en gebosseerde lisenen. Achtruits vensters onder strekken, drie rondboogvensters in geprofileerde houten lijsten op de eerste verdieping onder het fronton en vier rondboogvensters met onder meer diagonale roeden op de verdieping van het paviljoen. Doorgetrokken houten waterdorpels en een gepleisterde cordonlijst op de hoogte van de verdieping geleden de gevel horizontaal. De gevel is afgesloten door een houten kroonlijst en goot op klampen. In het timpaan tandlijsten. De zijgevel van het paviljoen (west) aan de Nieuwsteeg is gebogen en telt drie vensterassen. Identiek geleed als de voorgevel, doch met drie rondboognissen op de verdieping. Interieur In het laboratorium zijn onder meer de volgende onderdelen bewaard gebleven: Het hoofdtrappenhuis met een vloer en plinten van hardsteen, een gepleisterde borstwering met een zandstenen deksteen, lijsten en piedestals van zandsteen en geprofileerde gepleisterde scheibogen. Het trappenhuis is afgedekt door een glazen lichtdak. In de gangen op de begane grond: ovalen rozetvensters boven de deuren; in drie bovenlichten glas-in-lood vensters uit de jaren twintig van de twintigste eeuw met daarop afgebeeld chemici of natuurkundigen aan het werk. In de lokalen: betonnen vloerdelen en hardstenen leestafels op geschubde consoles voor trillingvrije opstellingen. Verder een tongewelf in een deel van de gang op de eerste verdieping, houten kapspanten, de oorspronkelijke vloerbalken en veel deurposten en cassettendeuren. De oorspronkelijke machines waarmee de helium voor het eerst vloeibaar werd gemaakt, zijn ook nog aanwezig. Het meest bijzondere onderdeel van het interieur is de collegezaal in het paviljoen aan de Nieuwsteeg met de bijbehorende opslagruimte voor demonstratiemodellen. In de opslagruimte staan nog houten kasten over twee lagen. De collegezaal is een rechthoekige ruimte onder een cassettenplafond met drie gebogen randen, gesneden kraagstukken en rozetten. Het balkon aan de voorzijde is door drie rondbogen gescheiden van de zaal. In de zaal tribunes en een balkon met rijen vaste houten klapstoelen. Verder zijn er in de zaal onder meer houten wandbetimmeringen met cassettes en ionische pilasters, houten radiator-ombouwen, gietijzeren balkonhekken en gietijzeren balusters in trapleuning, bronzen deurkrukken en vierkante houten kolommen en pilasters met dorische kapitelen. Waardering Het gefaseerd tot stand gekomen laboratorium voor natuur-, schei- en ontleedkunde is van algemeen belang, wegens cultuur-en architectuurhistorische alsook typologische waarde als vroeg en overwegend gaaf bewaard voorbeeld van een voor de experimentele wetenschappen bestemd universiteitsgebouw, uitgevoerd in de voor de bouwtijd kenmerkende eclectische-classicistische trant. Tevens is het laboratoriumgebouw van algemeen belang wegens de betekenis voor de wetenschap vanwege de herinnering aan het werk van vooraanstaande natuur-en scheikundigen, met name H. Kamerlingh Onnes en andere Nobelprijswinnaars, alsook vanwege de gaaf bewaarde collegezaal en de oorspronkelijke machines waarmee helium in 1908 voor het eerst vloeibaar werd gemaakt. Voorts is het laboratoriumgebouw van belang als eerste universitaire opdracht in het oeuvre van de architect des konings H.F.G.N. Camp en wegens stedenbouwkundige waarde als beeldbepalende bebouwing van de voormalige Kleine Ruine aan de Steenschuur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515100
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kamerlingh Onnes Gebouw

Het Kamerlingh Onnes Gebouw (afgekort KOG) is een pand in Leiden waarin de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden gehuisvest wordt. Het gebouw is gelegen aan het Steenschuur.

Geschiedenis

Het gebouw is gebouwd op de 'Kleine Ruïne', die ontstond na de Leidse buskruitramp van 1807, die een groot gedeelte van de binnenstad verwoestte. Na jarenlange braakligging werd in 1859 een nieuw laboratoriumgebouw voor de universiteit opgeleverd in neoclassicistische stijl, ontworpen door Henri Camp, hofarchitect van koning Willem III. De gevel is overigens vrijwel identiek aan een eerder ontwerp (1807) van Friedrich Gunckel.

In 1908 kreeg het gebouw wereldwijde bekendheid als het 'koudste plekje op aarde', vanwege het feit dat hoogleraar Heike Kamerlingh Onnes erin slaagde helium vloeibaar te maken. In 1932 kreeg het natuurkundig laboratorium de naam Kamerlingh Onnes Laboratorium. Door de jaren heen werkten hier beroemde wetenschappers als Einthoven, Zeeman, Lorentz, Becquerel, Curie, Van der Waals, Einstein, Bohr en anderen.

Het gebouw aan het Steenschuur

Door verschillende uitbreidingen beslaat het complex vandaag de dag het gehele bouwblok tussen Steenschuur, Nieuwsteeg, Zonneveldstraat en Langebrug.

Bibliotheek

Het laboratorium verhuisde in de jaren 90 van de twintigste eeuw naar een nieuw onderkomen bij het Bio Science Park, waardoor het gebouw vrij kwam voor een nieuwe bestemming. Deze werd gevonden in de rechtenfaculteit die voorheen verspreid was over verschillende locaties. In 2004 werd het gebouw geheel gerenoveerd opgeleverd naar ontwerp van architect Hans Ruijssenaars van De Architectengroep en kreeg het de huidige naam. Het ontwerp won in 2005 de Nationale Renovatieprijs in de categorie utiliteitsbouw, samen met het Glaspaleis in Heerlen. In 2008 is het Kamerlingh Onnes Gebouw gekozen tot het mooiste voorbeeld in Leiden van een bestaand pand dat een nieuwe bestemming heeft gekregen[1]. Dit was de uitkomst van de architectuurverkiezing door het publiek georganiseerd door het Rijnlands Architectuurplatform en het Leidsch Dagblad.

In 2005 ontwierp beeldend kunstenaar Jaap de Jonge in het Kamerlingh Onnes Gebouw een monument ter nagedachtenis aan Kamerlingh Onnes.

Externe link



Monumenten in de buurt van Kamerlingh Onnes laboratorium in Leiden

Nieuwsteegbrug, brug met gietijzeren fronton, stenen bruggehoofden

Nieuwsteeg/Doezastraat
Leiden
Brug met gietijzeren fronton, stenen bruggehoofden, derde kwart 19e eeuw.

Pand met trapgevel, topvenster met kruiskozijn

Nieuwsteeg 41
Leiden
Pand met trapgevel, topvenster met kruiskozijn. Midden 17e eeuw.

Pand met tuitgevel

Nieuwsteeg 37
Leiden
Pand met tuitgevel, midden 17e eeuw.

Pand met gevel met rechte kroonlijst. Hardstenen stoep en stoeppalen

Rapenburg 122
Leiden
Pand met gevel met rechte kroonlijst. Hardstenen stoep en stoeppalen. Einde 18e eeuw, gewijzigd begin 19e eeuw.

Pand met lijstgevel met houten deuromlijsting. Hardstenen stoep met stoeppalen

Rapenburg 120
Leiden
Pand met lijstgevel met houten deuromlijsting. Hardstenen stoep met stoeppalen. 18e eeuw.

Kaart & Routeplanner

Route naar Kamerlingh Onnes laboratorium in Leiden

Foto's (23)

Alle 23 foto's weergeven