Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Sterrewacht - heliometergebouw in Leiden

Gebouw

Sterrenwachtlaan 5
2311GW Leiden
Zuid Holland

Bouwjaar: ca. 1900-1905


Beschrijving van Sterrewacht - heliometergebouw

Inleiding De kleine meetkoepel (OBSERVATORIUM) is ontworpen in een Eclectische bouwstijl met elementen uit de Chaletstijl, daterend rond 1900-1905. Het meetkoepeltje had een schuifdak, waardoor met een kijker gecontroleerd kon worden of de grote kijker van het hoofdgebouw goed in het zenith stond. Het schuifdak is inmiddels vastgezet. Omschrijving De kleine meetkoepel is op een rechthoekige plattegrond in rode baksteen over één bouwlaag opgetrokken onder een zadeldak met flauwe hellingen. Onder de dakrand rondom een aan de onderkant gelobd gevelbeschot. De gemetselde plint wordt afgedekt door een hardstenen deklijst. In de gevels gele baksteen op de hoeken en speklagen van gele baksteen. In de westelijke eindgevel een rechtgesloten houten deuren. In de andere drie gevels vensters boven waterdorpels met geglazuurde bakstenen. Waardering De kleine meetkoepel is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde wegens de rol die het binnen het Sterrenwacht-complex heeft gespeeld in het onderwijs en in de sociaal-economische en historische ontwikkeling van Leiden alsmede wegens het ontwerp in een Eclectische bouwstijl met elementen uit de Chaletstijl. De meetkoepel heeft een hoge ensemblewaarde vanwege de ruimtelijke en functionele relatie met de andere gebouwen van het Sterrenwacht-complex. Het exterieur en interieur van het pand zijn vrijwel gaaf. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515055
Laatste wijziging: 2014-10-02 18:33:51.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Oude Sterrewacht
Oude Sterrewacht, Leiden.jpg
Locatie Kaiserstraat 63 / Sterrenwachtlaan 11, 2311 GP Leiden
Coördinaten 52° 9′ NB, 4° 29′ OL
Detailkaart
Oude Sterrewacht
Oude Sterrewacht
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Oude Sterrewacht

De Oude Sterrewacht is het voormalige observatoriumgebouw van de Sterrewacht van de Universiteit Leiden.

Het gebouw is een rijksmonument en ligt op een markante locatie naast de Hortus botanicus Leiden op de kop van een voormalig bolwerk aan de Witte Singel. Het door architect Henri Camp ontworpen gebouw werd in 1861 in gebruik genomen.

Geschiedenis

Frederik Kaiser gaf al in 1854 een eerste ontwerp van een sterrenwacht in het tijdschrift Lectuur voor de Huiskamer. Zijn plan werd echter niet uitgevoerd, wel het voorstel dat beschreven is in het eerste deel der annalen der Sternwarte in Leiden, uitgegeven in 1868:

"De nieuwe sterrewacht is gebouwd midden tussen twee vleugels, waarvan de eerste de woning is van de directeur, de andere van de twee observatoren en de twee custoden, waarvan één instrumentmaker moet zijn. Een voornaamste vereiste is dat dit gehele personeel aan de sterrewacht woont en aan dat vereiste is voldaan. De sterrewacht zelf bevat ruime vertrekken voor elk der instrumenten, die gebruikt worden, voor de boekerij, voor de rekenkamers der observatoren en rekenaars, een collegekamer en een instrumentmakerswerkplaats."

De regering toonde zich echter ongenegen om in de staatsbegroting de post op te nemen voor de stichting van een sterrenwacht. De politicus Jonkheer Daniël Théodore Gevers van Endegeest deed nu een beroep op het Nederlandse volk. Zowel studenten en hoogleraren van de Universiteit van Leiden, maar ook anderen, brachten een aanzienlijke som bijeen, waarvan een sterrenwacht in Leiden gesticht kon worden. Pas toen, in 1856, werd door de minister van Binnenlandse Zaken Gerrit Simons de post op de staatsbegroting gezet.

In 1861 werd onder leiding van F. Kaiser een nieuw en groter observatorium gebouwd op een terrein dat gedwongen werd afgestaan door de Hortus botanicus. In de vorige sterrenwacht konden slechts relatieve plaatsbepalingen van hemellichamen worden verricht. De nieuwe werd volgens Kaisers plan ook ingericht voor het uitvoeren van zogenaamde absolute, d.i. onafhankelijke bepalingen. Het werktuig daarvoor was de meridiaancirkel, een kostbaar instrument. Dit werd op 20 april 1861 ontvangen, gemaakt door de firma Pistor Martins te Berlijn, en was na verloop van weinig dagen op de daarvoor bestemde pilaren opgesteld. Naar Kaiser herinnert nog de naam Kaiserstraat, een straat tussen het Rapenburg en de Witte Singel.

De Sterrewacht, in een afgesloten stuk van de Hortus, was een enclave in de stad Leiden. Het gebouw bevatte niet alleen werkkamers en koepels met telescopen, maar ook woningen van de hoogleraren en van enkele instrumentmakers, terwijl op het terrein nog enkele kleine woningen stonden die bewoond werden door (vrijgezelle) assistenten. Het geheel was een kleine, besloten leefgemeenschap die in stand is gebleven tot 1974, toen het instituut werd overgeplant naar een nieuw gebouw aan de Wassenaarseweg, ver uit het centrum.

Vanaf dat moment werd de Oude Sterrewacht een bijgebouw van de subfaculteit Biologie. Biologie was gevestigd aan de Witte Singel in een flat met toren en omliggende gebouwen op het terrein van het oude Zoötomisch Laboratorium aan de Sterrenwachtlaan. De Sterrewacht werd onder meer gebruikt als gespecialiseerde bibliotheek, voor feest-, college- en werkruimtes en voor de eigen minicomputer, een DEC PDP-11/45 en voor data-invoer op ponskaart voor het centrale IBM S/370 mainframe.

Van 2009 t/m 2011 is het gebouw grootscheeps gerenoveerd. Het gebouw doet tegenwoordig dienst als collegeruimte voor de Rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden. Aanvankelijk was het enkel bedoeld voor opleidingen en cursussen aan professionals zoals advocaten, maar door ruimtenood wordt in het gebouw ook geregeld lesgegeven aan de rechtenstudenten zelf. In de kelder is een bezoekerscentrum geopend, dat te bereiken is via de Hortus Botanicus. Er worden rondleidingen gegeven naar de antieke telescopen.

In de nieuwste spelling is een observatorium een sterrenwacht. De weg vanaf de Kaiserstraat heet dan ook de Sterrenwachtlaan. Het observatorium heet echter de Oude Sterrewacht of kortweg Sterrewacht, in de klassieke spelling zonder tussen-n.

Telescopen

de Zunderman in 1961

In en naast het gebouw bevinden zich onder andere de volgende telescopen[1]:

  • Zes-duims Merz-refractor (1838), oorspronkelijk geplaatst op het dak van het Academiegebouw.
  • Tien-duims Repsold telescoop, een refractor uit 1885.
  • Zunderman reflector, een 46-cm telescoop, gebouwd in 1947.
  • Fotografische dubbelreflector (1897), bestaande uit twee telescopen met diameters 33 cm en 15 cm.

Trivia

  • Het gebouw was een van de deelnemers aan het televisieprogramma BankGiro Loterij Restauratie 2007, waarin diverse monumenten de strijd aanbonden om een restauratiesubsidie, maar het viel buiten de prijzen.

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Sterrewacht - heliometergebouw in Leiden

Gebouwencomplex van de Leidse sterrenwacht, gebouwd op een bolwerk aan de westzijde van de stad, dat daarvoor deel uitmaakte van de Hortus Botanicus

Sterrenwachtlaan 5
Leiden
Sterrenwachtlaan 5, 5a, 6, 7, 8, 9, onderverdeeld in Sterrenwachtlaan 5/5a, 6 en 7/8/9. Gebouwencomplex van de Leidse sterrenwacht, gebouwd..

Sterrewacht - kleine meetkoepel

Sterrenwachtlaan 5
Leiden
Inleiding Het heliometergebouw (OBSERVATORIUM) is in 1877 ontworpen door Petrus J.H. Cuypers (1827-1921) en in 1878 voltooid. De 'Zunderman..

Woning directeur Universiteitsmanega. Voormalige gebouw van het Statencollege in voormalig Cellebroederklooster. Poort met paardehoofd, alles gepleist ..

Kaiserstraat 13
Leiden
WONING directeur Universiteitsmanega. V.m. gebouw van het Statencollege 1592 in v.m. Cellebroederklooster, 1620, verbouwd, 1800 opgeheven. H..

Pand met tuitgevel, met hardstenen stoeppalen

Kaiserstraat 11
Leiden
Pand met tuitgevel, 2e helft 17e eeuw, met hardstenen stoeppalen.

Achterzijde voormalige Statencollege

5e Binnenvestgracht 7
Leiden
Achterzijde v.m.Statencollege. Ingang Kaiserstraat tussen 13 en 15, verbouwd in 1620 door Hendrick Jacobszn.Staets.

Kaart & Routeplanner

Route naar Sterrewacht - heliometergebouw in Leiden