Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Museum Volkenkunde, voormalige Academisch Ziekenhuis in Leiden

Gebouw

Steenstraat 1 A
2312BS Leiden
Zuid Holland

Bouwjaar: 1867
Architect: Henri F.G.N. Camp


Beschrijving van Museum Volkenkunde, voormalige Academisch Ziekenhuis

Inleiding Het academisch ZIEKENHUIS aan de Steenstraat werd in 1867 ontworpen in de stijl van de Neo-Franse Renaissance door Henri F.G.N. Camp (1821-1875). Camp was de architect des Konings van koning Willem III in de periode van 1849 tot 1874, maar ontwierp het ziekenhuis (evenals de Sterrenwacht en het laboratorium voor natuur-, schei- en ontleedkunde in Leiden) als particulier architect. De gebouwen in zijn oeuvre zijn ontworpen in een Neo-Renaissancistische of Eclectische bouwstijl. Het ziekenhuis is ontworpen volgens het corridor-principe: lange gangen met vertrekken aan één kant of aan beide zijden. Oorspronkelijk bevond de hoofdingang zich in de eindgevel van de middelste vleugel, aan de Binnenvestgracht. Tijdens verbouwingen naar aanleiding van ontwikkelingen in de gezondheidszorg werden onder meer de hoofdingang uitgebreid en open galerijen in de vleugels met vensters dichtgezet. In 1891 werd het ziekenhuis onder leiding van J. van Lokhorst op verschillende plaatsen uitgebreid. Hij handhaafde daarbij de vormgeving van het oorspronkelijke ontwerp. Wel gebruikte hij voor de detaillering Bentheimer zandsteen in plaats van de Bollendorfer steen van Camp. In 1892 breidde hij de oostvleugel nog uit met een operatiezaal. De hoofdingang is in de twintigste eeuw verplaatst van de eindgevel van de middelste vleugel (zuid) naar het midden van de noordgevel aan de Morssingel. Omschrijving Het academisch ziekenhuis bestaat uit een hoofdvleugel aan de noordkant met haaks daarop drie vleugels van verschillende lengte aan de zuidkant. Twee vleugels sluiten aan op de uiteinden van de hoofdvleugel, de derde vleugel op het midden. De gevels zijn boven een hardstenen plint opgetrokken in een rode baksteen. Op de hoeken van de gevels en de risalieten bossage in staande tand van Bollendorfer steen en Bentheimer zandsteen. Het gebouw is onderkelderd, telt twee bouwlagen en wordt gedekt door een gebroken schilddak met zinken roeven. Het dak wordt onderbroken door getoogde dakkappellen. De gevels zijn geleed door getoogde negenruits schuifvensters met zesruits bovenlichten in lijsten van Bollendorfer steen en Bentheimer zandsteen. Onder de vensters doorgetrokken waterdorpels, boven de vensters waterlijsten. De gevel aan de Morssingel (noord) was aanvankelijk functioneel gezien de achtergevel, maar is het meest representatief vormgegeven en symmetrisch ingedeeld. Twee eindpaviljoens en een centraal paviljoen risaleren onder dwarskappen in de gevel. De paviljoens tellen drie vensterassen, de daartussen gelegen vleugels vijf. Aan de oostkant van de gevel is de symmetrie gewijzigd door de later toegevoegde operatiezaal, die één bouwlaag telt boven het souterrain. De aanbouw is plat gedekt met een lichtkap en heeft aan de oostkant twee vijfzijdige aanbouwen onder tentdaken. De gevels zijn geornamenteerd met speklagen. De westgevel en oostgevel zijn opgebouwd uit twee risalieten met daartussen op zowel de begane grond als eerste verdieping drie rondboogvensters (de voormalige open galerijen). De risalieten in de westgevel tellen vijf vensterassen, waarbij de rechter risaliet wel veel breder is. In de linker risaliet van de oostgevel de traplichten van het trappenhuis uit 1898. Tegen de rechter risaliet, die vijf vensterassen telt is de operatiezaal gebouwd. De zuidgevel is in hoofdopzet symmetrisch. De eindgevels van de vleugels tellen drie vensterassen. De linker vleugel negen vensterassen, de rechter vleugel acht. De vensters van de vleugels zijn eenvoudiger vormgegeven dan die van de andere gevels en hebben dus geen lijst in natuursteen. In de middelste vleugel bevindt zich de oorspronkelijke hoofdingang. Op de westelijke hoek van de westvleugel een achthoekig traptorentje. Interieur Van het interieur zijn onder meer bewaard gebleven: de ijzeren geklonken balken van de constructie op sleutelstukken en uitkragende kolommen; de hal met een glasdak, gepleisterde vierkante kolommen en houten balustrades; enkele stucplafonds met lijsten; deuren, deurposten en scheibogen in de gangen; op de begane grond marmer op de vloeren in de gangen, op de verdiepingen houtgranieten vloeren; troggewelven in het souterrain, houten kapspanten onder de kap. Waardering Het academisch ziekenhuis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarden als één van de weinige overgebleven vroege academische ziekenhuizen in Nederland en als zodanig een expressie van de ontwikkelingen in het medisch onderwijs aan het eind van de negentiende eeuw. Het ziekenhuis is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde wegens de bouwstijl van de Neo-Franse Renaissance. Zeker aangezien het ontwerp kenmerkend is binnen het oeuvre van de architect des konings Henri F.G.N. Camp en het ziekenhuis één van zijn weinige particulier ontwerpen betreft. Stedebouwkundig gezien is het gebouw van belang vanwege de ruimtelijke en functionele relatie met de overige onderdelen van het ziekenhuiscomplex. Bovendien is het ziekenhuis beeldbepalend gesitueerd op één van de voormalige bolwerken van de vesting Leiden. Het exterieur van het ziekenhuis is relatief gaaf. Als academisch ziekenhuis uit de negentiende eeuw is het ziekenhuis zeldzaam. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515032
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Museum Volkenkunde
Rijksmuseum voor Volkenkunde
's Rijks Ethnographisch Museum
Museum Volkenkunde (National Museum of Ethnology) in Leiden 1.jpg
Opgericht 1837
Locatie Leiden
Coördinaten 52° 10′ NB, 4° 29′ OL
Type Rijksmuseum
Personen
Directeur Stijn Schoonderwoerd
Museum Volkenkunde
Museum Volkenkunde
Museum Volkenkunde vanaf de Steenstraat
Museum Volkenkunde vanaf de Steenstraat
Museum van Volkenkunde, eind 19e eeuw (toen nog academisch ziekenhuis)
Museum van Volkenkunde, eind 19e eeuw (toen nog academisch ziekenhuis)
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Museum Volkenkunde is een rijksmuseum in Leiden. Het is sinds 1935 gevestigd in het voormalig academisch ziekenhuis, een monumentaal gebouwencomplex in de portefeuille van de Rijksgebouwendienst.

Het museum is ontstaan uit het 's Rijks Ethnographisch Museum in Leiden dat is geopend in 1837. Dat maakt het museum tot een van de oudste volkenkundige musea ter wereld.[1] Koning Willem I gaf al eerder geleerden de opdracht om collecties te verzamelen in China, Indonesië en Japan. De arts Philipp Franz von Siebold heeft rond 1825 veel Japanse voorwerpen verzameld.

Tot 2005 heette het museum Rijksmuseum voor Volkenkunde. Daarna werd de naam Museum Volkenkunde gevoerd. Sinds 2013 is het samen met het Afrika Museum uit Berg en Dal en het Tropenmuseum uit Amsterdam onderdeel van het Nationaal Museum van Wereldculturen.

Activiteiten

Sinds enkele jaren worden er evenementen en tentoonstellingen georganiseerd met mensen/instellingen van niet-westerse culturen. De thema's van de evenementen zijn nauw verwant met tradities, rituelen en gebruiken uit de culturen. Regelmatig is er een museumspreekuur. Specialisten vertellen dan over de authenticiteit, ouderdom en functie van door bezoekers meegebrachte voorwerpen.

Collectie

De collectie bevat een groot aantal voorwerpen uit Afrika, Groenland, China, Indonesië, Japan, Korea, Latijns-Amerika, Noord-Amerika, Oceanië, Zuidwest-, Zuid-, Centraal en Zuidoost-Azië. Het museum beheert meer dan 240.000 voorwerpen en 500.000 audiovisuele bronnen vanuit de hele wereld. Er is veel aandacht voor de historische ontwikkeling van culturen. Veel van de tentoongestelde voorwerpen zijn dan ook antiek, zo is er een ongeveer 1300 jaar oud Boeddha-beeld.

Afrika

Het museum herbergt de oudste en omvangrijkste Afrikaanse collectie in Nederland. De verzameling omvat ongeveer 30.000 voorwerpen waarvan 50% afkomstig uit West-Afrika, 30% uit Centraal-Afrika, 10% uit Zuid-Afrika en 10% uit de overige gebieden van Afrika. De collectie is vooral historisch van belang. De meeste voorwerpen zijn in de 19e eeuw verzameld en zijn van grote waarde voor de Nederlandse geschiedenis en de cultuurgeschiedenis van Afrika.[2]

China

"Berg van Onsterfelijken", uit China.

De China-verzameling omvat ongeveer 12.000 voorwerpen van diverse oorsprong. Het belangrijkst zijn de vroegere voorwerpen, waaronder materiaal op het gebied van rouwrituelen.[3] Een van de opvallendste objecten in de presentatie is de Berg der Onsterfelijken. Deze bergconstructie is voor zover bekend de enige in Europa.[4]

Circumpolaire gebieden

De verzameling omvat ongeveer 4.000 voorwerpen. Belangrijk is de deelcollectie uit Groenland (1600 - heden), met inbegrip van een in Europa unieke deelverzameling van voorwerpen die door oud-conservator Gerti Nooter tijdens lange

perioden van etnografisch veldwerk zijn verzameld.[5]

Insulair Zuidoost-Azië

De collectie van ruim 55.000 voorwerpen komt voornamelijk uit Indonesië, waarbij vrijwel alle eilanden vertegenwoordigd zijn. Een groot deel van de collectie, waaronder weefsels en batiks, gouden sieraden, krissen, voorouderbeelden en rituele voorwerpen, dateert uit de 19e eeuw. Daarnaast omvat de afdeling ook een belangrijke collectie uit de Filipijnen.[6]

Japan en Korea

Eén van de iconen van het museum: de Japanse Boeddhabeelden

De kern van deze deelverzameling van in totaal ongeveer 35.000 voorwerpen heeft betrekking op het dagelijks leven in Japan in de negentiende eeuw. De deelverzamelingen uit Korea en van de Ainu en Ryukyu behoren tot de oudste en meest belangrijke in Europa.[7] De Boeddhazaal met Japanse Boeddhabeelden is een van de bekendste zalen in het museum.[8]

Midden- en Zuid-Amerika

De collectie omvat ongeveer 24.000 voorwerpen. Deze is internationaal beroemd om de deelverzameling uit Suriname, de voorwerpen van het Midden-Amerikaanse balspel en de goed-gedocumenteerde deelverzamelingen van textiel en pre-koloniaal aardewerk uit de Andes.[9]

Noord-Amerika

De belangrijkste Noord-Amerikaanse deelcollectie is verzameld door Herman ten Kate, gedurende een jaar van veldwerk (1882-1883) in het zuidwesten, de Plains, en in de staat New York. De collectie omvat verder vroege voorwerpen uit het bossengebied in het noordoosten en uit de kuststreken van het noordwesten, en een deelverzameling van Pueblo-aardewerk aangelegd vanaf 1880 tot heden. Tot slot bevat de collectie Zwartvoet materiaal uit verschillende tijden en historische en hedendaagse voorwerpen voor de toeristenindustrie.[10]

Oceanië

De collectie bevat rituele en dagelijkse voorwerpen uit Oceanië, voornamelijk verzameld vóór 1900. Deze regionaal en cultureel sterk gevarieerde collectie van ongeveer 36.000 voorwerpen, omvat enkele monumentale en beroemde voorwerpen met internationale bekendheid. Van bijzonder belang zijn de voorwerpen uit West-Nieuw-Guinea (Irian Jaya), voornamelijk uit Kamoro, Asmat, Geelvink Baai en het Sentani Meer, en de deelcollectie van ceremoniële bastkleding, voornamelijk uit de Fiji-eilanden.[11]

Zuid- en vasteland Zuidoost-Azië

Deze archeologische verzameling komt uit Zuid-Azië en het vasteland van Zuidoost-Azië. Daarnaast omvat de collectie, met ongeveer 8000 voorwerpen, Indiase miniaturen, rituele objecten, sierwapens en juwelen en beeldhouwwerk.[12]

Midden-Oosten, West- en Centraal Azië

Deze collectie omvat ongeveer 8000 voorwerpen. Die komen voornamelijk uit Afghanistan, het Arabisch Schiereiland, Iran, Pakistan, Syrië en Turkije. Bijzonder zijn de voorwerpen uit Mekka en Jeddah die eind negentiende eeuw zijn verzameld door Ch. Snouck Hurgronje en Nederlandse consuls. Belangrijke deelcollecties zijn de negentiende-eeuwse Irancollectie, bijeengebracht door A.H.P. Hotz, en een bazaarverzameling uit Afghanistan uit de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Tot de collectie behoort ook een kleine maar belangrijke groep uit Gandhara (in het tegenwoordige grensgebied van Pakistan en Afghanistan) afkomstige kunstvoorwerpen uit het begin van onze jaartelling.

Directeuren

Galerij

Zie ook

Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden

Literatuur

  • Boudewijn Büch, De hele wereld in een vitrinekast; het volkenkundig museum & de rest van de wereld. Amsterdam-Antwerpen: De Arbeiderspers, 2001 (ISBN 9029504099)
  • Ger van Wengen, "Wat is er te doen in Volkenkunde?"; de bewogen geschiedenis van het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. Leiden: Rijksmuseum voor Volkenkunde, 2002 (ISBN 9071310817)
  • Rudolf Effert: Volkenkundig verzamelen: het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden en het Rijks Ethnographisch Museum, 1816-1883. Proefschrift Universiteit Leiden, 2003.
  • Rudolf Effert: Royal cabinets and auxiliary branches: origins of the National Museum of Ethnology, 1816-1883. Leiden, 2008. ISBN 978-90-5789-159-5
  • Henrik Imanse, De held van Deshima en andere verhalen. Bijzondere verzamelaars en Museum Volkenkunde 1770-2010. Leiden: Museum Volkenkunde, 2012
  • Topstukken van Rijksmuseum Volkenkunde. Amsterdam: KIT Publishers, 2013. ISBN 9789460222535



Monumenten in de buurt van Museum Volkenkunde, voormalige Academisch Ziekenhuis in Leiden

Ziekenpaviljoen

1e Binnenvestgracht 33
Leiden
Inleiding In 1876 werd de afdeling voor besmettelijke ziekten, die zich aanvankelijk bevond in de westvleugel, buiten het gebouw in drie st..

Boerhaave-laboratorium voor onderwijs in de Pathalogische Anatomie, de Histologie, de Hygiëne en de Operatieve Chirurgie

Steenstraat 1
Leiden
Inleiding Het Boerhaave-LABORATORIUM voor onderwijs in de Pathalogische Anatomie, de Histologie, de Hygiëne en de Operatieve Chirurgie is ..

Sint Salvatorhofje met vijftien woningen. Rondboogpoortje met zandstenen omlijsting en opschrift

Steenstraat 17
Leiden
St. Salvatorhofje met 15 woningen. Rondboogpoortje met zandstenen omlijsting en opschrift. Gesticht in 1636 krachtens testament van de pries..

Pand met fraaie lijstgevel

Steenstraat 35
Leiden
Pand met fraaie lijstgevel.

Morspoort en Morspoortbrug

Morsstraat 64
Leiden
Morspoort en Morspoortbrug. Poort ontwerp W. van der Helm 1668/9. Achtzijdige koepel op rechthoekig benedenstuk. Houten ophaalbrug.

Kaart & Routeplanner

Route naar Museum Volkenkunde, voormalige Academisch Ziekenhuis in Leiden

Foto's (1)