Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gemaal Smeenge in Kraggenburg

Weg En Waterwerk

Kadoelerweg 1
8317PH Kraggenburg (gemeente Noordoostpolder)
Flevoland

Bouwjaar: 1939-1941
Architect: Dirk Roosenburg


Beschrijving van Gemaal Smeenge

Inleiding Electrisch GEMAAL Smeenge (naam sinds 1950), behorende bij het waterbouwkundige complex bestaande uit het gemaal met schutsluis en verkeersbrug, sluiswachtershuisje, schotbalkenloods en dienstwoningen bij De Voorst en Vollenhove. De behuizing van het gemaal werd in de jaren 1939-1941 in opdracht van Rijkswaterstaat (Dienst der Zuiderzeewerken afdeling Noordoostpolderwerken, later Rijksdienst IJsselmeerpolders) gebouwd, naar ontwerp van ir. D. Roosenburg (Den Haag). Het gebouw, waarin de pompen en de electromotoren zijn ondergebracht, is opgetrokken in een functionalistische stijl en toont grote uiterlijke overeenkomsten met de overige bij het complex behorende gebouwen en met die van de gemaal- en sluiscomplexen bij Lemmer en Urk. De bemaling geschiedt door middel van twee pompaggregaten met elk een capaciteit van 570 m3 per minuut. De machinale inrichting van het gemaal is uitgevoerd door de N.V. Electrotechnische Industrie v/h Willem Smit en Co. (Slikkerveer). Voor het vervaardigen van de machines werd er samengewerkt met de N.V. Werkspoor (Amsterdam). De pompen zijn schroefpompen met schuinliggende assen. De machines van het gemaal werden op 22 april 1941 in gebruik gesteld. Verantwoordelijk voor de constructie van het gemaalgebouw was de Dienst der Zuiderzeewerken afdeling Noordoostpolderwerken. De betonnen onderbouw van het gemaal is vervaardigd door de N.V. Christiani en Nielsen's Gewapend Beton Maatschappij uit De Haag. Het staalskelet van de bovenbouw (met baksteenvulling) voor de "brand-, bom- en scherfvrije" bovenbouw van het gemaal is vervaardigd door de N.V. Machinefabriek Braat te Rotterdam. Het bestek voor het staalskelet van het gemaalgebouw dateert van december 1939. De slakkenhuizen, zuig- en persleidingen zijn eveneens gemaakt van gewapend beton. Een oorspronkelijk bij het gemaal behorend en in dezelfde tijd gebouwd transformatorstation (laagspanningsgebouw) werd op enige afstand geplaatst op een in de provincie Overijssel staand terrein aan de overzijde van het kanaal Blokzijl-Kadoelen (Vollenhover Kanaal). Dit gebouw valt buiten de bescherming. Omschrijving Het onderkelderde, vanuit een rechthoekige plattegrond opgetrokken gebouw is voorzien van een stalen geraamte, waarbinnen muren van schone baksteen in kruisverband zijn opgetrokken. Het gemaalgebouw bevat rechtgesloten gevelopeningen en heeft door het hoogteverschil alleen aan de oostzijde en delen van de kopse zijden een plint met een stalen bovenrand. Het gebouw staat onder een uitkragend, met verbeterde Hollandse pannen gedekt, driedelig zadeldak. De nokken van de lagere dakdelen kragen verder uit dan de dakvoeten en vormen een stompe punt. De betonnen onderkanten van de uitkragende dakdelen zijn voorzien van cassettevormige uitsparingen. Het middelste gedeelte van de westelijke, parallel aan de weg lopende langsgevel is hoger opgaand, waardoor het bovenliggende deel van de kap bestaat uit dakschilden van ongelijke lengte. Deze gevel heeft een vrijwel symmetrische indeling met in het hoger opgaande middendeel drie hoge, binnen een stalen omlijsting geplaatste vensters met negenruits ramen van aluminium, die de oorspronkelijke stalen ramen hebben vervangen. De stalen stijlen aan weerszijden van de vensters zijn de spantbenen van de constructie. Hieraan zijn vier luifelspanten bevestigd, die een stalen balk dragen. Deze dient voor de bevestiging van de noodschuif van het gemaal. De linker gevelpartij bevat een vierkante ventilatieopening, de rechter gevelparij is voorzien van twee kleine vensters. De noordelijke kopgevel bevat een deur en twee op de plint staande vensters met stalen ramen. In de oostelijke langsgevel staan op de plint twee hoge, in een stalen omlijsting gevatte vensters als die in de westgevel. Tussen deze vensters staat een hoge, deels uitpandige schoorsteen. De linker travee bevat een venster met stalen drieruits-raam. Op de plint in de rechter travee staat een klein éénruits-venster. De zuidelijke kopgevel is in oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Deze gevel bevat vier verschillende vensters met stalen ramen en een van een klinket voorziene, dubbele stalen deur, waarvan beide deurdelen op wieltjes lopen. Boven het smalle venster in de linker travee is met metalen letters de naam van het gemaal aangebracht. Het inwendige van het gemaal valt buiten de bescherming van rijkswege. Waardering Het gemaal Smeenge is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde. - Het gemaal heeft cultuurhistorische waarde omdat de bouw ervan het begin van de Noordoostpolder markeert en omdat het gebouw tot de oudste nog bestaande bouwwerken in de Noordoostpolder behoort. Het gemaal is tevens van belang vanwege de plaats die het inneemt in de technische en typologische ontwikkeling van het gemaal in Nederland. - Het gemaal heeft architectuurhistorische waarde vanwege de specifieke, voor de bouwtijd karakteristieke vormgeving en constructie van de behuizing en als belangrijk werk uit het oeuvre van een vooraanstaand bouwkundige. - Het gemaal heeft ensemblewaarde vanwege de bijzondere visuele en functionele samenhang met de overige onderdelen van het complex en vanwege de met de functie samenhangende locatie. - Het gemaal is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en de grote mate van gaafheid. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514772
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gemaal Smeenge
Kraggenburg - gemaal Smeenge - rm 514772-1.JPG
Locatie Kraggenburg
Coördinaten 52° 40′ NB, 5° 55′ OL
Oorspr. functie Gemaal
Huidig gebruik Gemaal
Opening 22 april 1941
Bouwstijl Functionalisme (architectuur)
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 514772
Architect Dirk Roosenburg
Eigenaar Waterschap Zuiderzeeland
Detailkaart
Gemaal Smeenge
Gemaal Smeenge
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het Gemaal Smeenge is een gemaal bij Kraggenburg in de Noordoostpolder.

Het Gemaal Smeenge pompt water uit de Noordoostpolder in het Kadoelermeer. Hij ligt aan het N352 tussen Kraggenburg en Vollenhove.

Het gebouw is in opdracht van de Dienst der Zuiderzeewerken door de Haagse architect D. Roosenburg ontworpen in functionalistische stijl. Het gemaal is genoemd naar mr. H. Smeenge, één van de grote voorvechters en ondervoorzitter van de in 1885 opgerichte Zuiderzeevereeniging. De pompen worden elektrisch aangedreven. Voor noodgevallen is er een dieselaggregaat aanwezig.

Naast het gemaal ligt de Voorstersluis.

De pompen

De pompinstallatie bestaat uit twee schuin opgestelde schroefpompen (waaier met leischoepenkrans) met 133 omwentelingen per minuut. De opbrengst per pomp bedraagt 600 m3 per minuut (1.200 m³ totaal) bij vier en een halve meter opvoerhoogte. De zuig- en persmond van de pomp zijn gemaakt van gietstaal.

De motoren

De pompen worden aangedreven door twee 600 kW elektrische motoren met 1000 omwentelingen per minuut bij een bedrijfsspanning van 690 V.

Bijzonderheden

Bij stroomuitval wordt gebruikgemaakt van een diesel noodstroomaggregaat met een vermogen van 30 kVA voor de secundaire stroomvoorziening van de persschuiven, sluis en (straat) verlichting.

Zie ook

Externe link



Monumenten in de buurt van Gemaal Smeenge in Kraggenburg

Gemaalcomplex Smeenge: Schutsluis en verkeersbrug

Kadoelerweg 1
Kraggenburg (Gemeente Noordoostpolder)
Inleiding SCHUTSLUIS met VERKEERSBRUG behorende bij het waterbouwkundige complex bestaande uit het gemaal Smeenge, met schutsluis en verke..

Gemaalcomplex Smeenge: Sluiswachtershuisje

Kadoelerweg 1
Kraggenburg (Gemeente Noordoostpolder)
Inleiding SLUISWACHTERSHUISJE behorende bij het waterbouwkundige complex bestaande uit het gemaal Smeenge, met een schutsluis en verkeersb..

Gemaalcomplex Smeenge: Schotbalkenloods

Kadoelerweg 1
Kraggenburg (Gemeente Noordoostpolder)
Inleiding SCHOTBALKENLOODS behorende bij het waterbouwkundige complex bestaande uit het gemaal Smeenge, met een schutsluis en verkeersbrug..

Gemaalcomplex Smeenge: Dienstwoningen

Kadoelerweg 1a
Kraggenburg (Gemeente Noordoostpolder)
Inleiding DIENSTWONINGEN behorende bij het waterbouwkundige complex bestaande uit het gemaal Smeenge met een schutsluis en verkeersbrug, s..

waterloopbos

voorsterweg 36
marknesse (Gemeente noordoostpolder)
Waterloopkundig laboratorium, bestaande uit waterlopen en schaalmodellen van waterwerken in een bos, met inlaat aan het Vollenhovense kanaal..

Kaart & Routeplanner

Route naar Gemaal Smeenge in Kraggenburg

Foto's (1)