Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Schoolgebouw Werkplaats Kindergemeenschap ('Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling') in Bilthoven

Gebouw

Frans Halslaan 68
3723EH Bilthoven (gemeente De Bilt)
Utrecht

Bouwjaar: 1928
Architect: Frants Edvard Röntgen


Beschrijving van Schoolgebouw Werkplaats Kindergemeenschap ('Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling')

Inleiding In opdracht van de `Stichting tot vrije en persoonlijke ontwikkeling' ontwierp architect F.E. Röntgen uit Bilthoven in 1928 dit `Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling'. In dit SCHOOLGEBOUW begonnen de anti-kapitalistische onderwijshervormers Kees Boeke en zijn vrouw Betty Boeke (geb. Beatrice Cadbury) hun beroemd geworden school. Hun ideeën omtrent de individualiteit van de leerling, de zelfwerkzaamheid en gemeenschapszin werden vertaald in speciaal daarvoor ontwikkelde onderwijsprogramma's. Architect Frans Röntgen, zoon van de componist Julius Röntgen - hij had in 1924 voor zijn vader een villa in Amsterdamse schoolstijl gebouwd aan de Gerard Doulaan 21 te Bilthoven - was bevriend met de familie Boeke en sympathiseerde met hun ideëen. De architectuur, de plattegrond van het schoolgebouw en de tuin aan de zuidzijde van het gebouw, weerspiegelen de beginselen van de ideeën van Boeke. De meeste lokalen zijn zo gerangschikt dat deze veel licht en lucht kunnen ontvangen. Het schoolgebouw is tot 1951 door Kees Boeke gebruikt. In dat jaar verhuisde de school naar een nieuw gebouw aan de Kees Boekelaan. Ondanks de uitbreidingen met nieuwe bestemmingen uit 1935 die van ondergeschikt belang zijn, is de plattegrond grotendeels intact gebleven. Het open veld aan de zuidzijde is van essentieel belang in relatie tot de Kees Boekeschool. Omschrijving Schoolgebouw op samengestelde plattegrond van één en twee bouwlagen. Het gebouw is samengesteld uit een drietal in elkaar geschoven bouwvolumes onder hoofdzakelijk platte daken met overstek. De gevels zijn in baksteen opgetrokken, waarin diversen venstertypen zijn gezet. De vensters zijn doorgaans door middel van brede stijlen en uitstekende regels in vierkante ramen onderverdeeld. Het meest zuidelijke bouwvolume heeft een waaiervormige plattegrond. Hierin bevonden zich oorspronkelijk vijf klaslokalen. De geknikte zuidgevel bestaat uit zes traveëen en heeft een open karakter. De aaneengeschakelde vensterspartijen rusten op een gemetselde plint en sluiten aan de bovenzijde aan op het overstek. De lokalen en de daarachter gelegen gang worden door een plat dak gedekt. De punt van de waaier is hoger opgetrokken en wordt deels door dakschilden eveneens in waaiervorm bekroond. Onder de dakrand bevinden zich zes liggende vensteropeningen. Aan de linkerzijde van het waaiervormige bouwvolume bevindt zich, in een hoek van ongeveer zestig graden, een lager bouwvolume. Op de overgang van beide volumes is de ingang, bestaande uit een deur met zijlicht. De erachter gelegen gang leidt rechts naar de lokalen en links naar de gehoorzaal. De noordgevel heeft een meer gesloten karakter, waarin op diverse plaatsen vensters van verschillende grootte zijn gezet. De aan deze zijde bevindende lage aanbouwen onder platte daken zijn een toevoeging uit 1935. Aan de westzijde bevindt zich een bouwvolume onder een gebogen kap, dat in noord-zuid richting is geplaatst en diende als gymnastieklokaal annex gehoorzaal met podium. De vensters in de westgevel zijn een latere toevoeging. De gevel had oorspronkelijk een meer gesloten karakter. Verbouwingssporen zijn zichtbaar. Tegen de zuidgevel bevindt zich een absisvormige uitbouw. Waardering De Kees Boekeschool is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde als uiting van de nationaal bekende pedagogische opvattingen van Kees Boeke, alsmede vanwege de architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een schoolgebouw met onder meer een bijzondere plattegrond en als onderdeel van het oeuvre van de architect F.E. Röntgen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514670
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Werkplaats Kindergemeenschap
De kenmerkende zuil met de schoolnaam
De kenmerkende zuil met de schoolnaam
Algemeen
Locatie Bilthoven, Nederland
Opgericht 1926
Type Basisonderwijs
Voortgezet onderwijs
Denominatie Bijzonder neutraal
Bevoegd gezag Annemieke van Beek (voorzitter)
Personen
Directeur Jeroen Goes (basisonderwijs)
Rector Jeroen Croes (voortgezet onderwijs)
Overig
Afkorting WP
Website http://www.wpkeesboeke.nl/wp/
Portaal  Portaalicoon   Onderwijs
De oprichtingsbrief van de Werkplaats van 12 juli 1929, ondertekend door o.a. Kees Boeke.
Oprichter Kees Boeke
Het oorspronkelijke schoolgebouw aan de Frans Halslaan is een ontwerp van Frants Edvard Röntgen.
De gebouwen uit de jaren 50 op de nieuwe locatie.
Klaslokaal met tekeningen van werkers.
Kleuterklas.
De mediatheek 'Onder de balken'.

De Werkplaats Kindergemeenschap te Bilthoven is een algemeen-bijzondere school met basisonderwijs en voortgezet onderwijs. Deze school is in 1926 (officieel in 1929) opgericht door Kees Boeke en zijn vrouw Beatrice (Betty) Cadbury en is nog steeds gebaseerd op hun pedagogische opvattingen.

Geschiedenis

In zijn strijd tegen militarisme en geweld en voor een vreedzame samenleving, organiseerde Boeke congressen voor internationale verzoening en samenwerking. Hij kreeg steeds meer oog voor het opvoedingsvraagstuk als voorwaarde voor fundamentele veranderingen in de maatschappij, wat blijkt uit pedagogische conferenties die hij van 1920 tot 1925 te Bilthoven organiseerde. Omdat hij het niet eens was met de bestemming van het schoolgeld (het moest aan de staat worden afgedragen, die hiervan een deel aan defensie, het toenmalig Ministerie van Oorlog, zou kunnen besteden), haalde hij in januari 1926 zijn oudste kinderen van school en begon hen zelf te onderwijzen. Aangevuld met kinderen van geestverwanten werd dit de Werkplaats Kindergemeenschap. De financiering was deels mogelijk dankzij de kapitaalkrachtige Betty Boeke-Cadbury. Haar familie[1] bezat de Britse levensmiddelenfabriek Cadbury Bros. Ltd. en behoorde tot de Quakers, wier ideeën ook doorklinken in die van het echtpaar Boeke.

Naam

Boeke vermeed het woord "school" in de naamgeving.

"De reden waarom ik de naam Werkplaats gekozen heb, is dat ik bij ‘school’ altijd geneigd ben te denken aan iemand die ‘geschoold wordt’ en het mijn bedoeling juist is de kinderen niet te ‘scholen’ maar hun de gelegenheid te geven door allerlei soort werk zich naar hun eigen aard en aanleg te ontwikkelen…. Wat ik dus wilde trachten te vormen was inderdaad een plaats om te werken, vandaar de naam".[2]

Werkwijze

Boeke liet aan de Werkplaats Kindergemeenschap (WP), waarvoor de architect Frants Röntgen eind jaren twintig een nieuw en bijzonder gebouw aan de Bilthovense Frans Halslaan had ontworpen, de jeugdigen deelnemen aan het algehele gebeuren op school. Er werden taken en werkzaamheden verricht zoals onderhoud aan het gebouw, van de materialen en de gereedschappen, van het meubilair, van de instrumenten, van de leermiddelen. Er werd schoongemaakt en opgeruimd, gekookt en afgewassen. Er werd gecontroleerd of taken en werkzaamheden waren uitgevoerd en of afspraken en verplichtingen waren nagekomen.

Er werden in de maandelijks gehouden "Bespreking" beslissingen genomen, waarbij niet bij meerderheid, maar bij volledige overeenstemming van stemmen besloten werd. In de maandelijks gehouden "Werkverdeeling" werden de uit te voeren taken en werkzaamheden verdeeld, waarbij gekozen kon worden uit: De Centrale Leiding, Schoonmaken en opruimen, De Bespreking, De maaltijd, De Bij (het periodiek op school) en Diversen. De leerlingen werden aangeduid als "werkers", de leerkrachten als "medewerkers". Als voorbeeld voor het "gemeenschapsleven" van deze "groote familiekring" stond het leven in "het goede gezin".

Boeke en zijn vrouw hoopten met hun onderwijsvisie hun idealen te verwezenlijken: een samenleving waarin mensen vreedzaam en op basis van gelijkwaardigheid samenwerken. Doordat Boeke geen specifieke onderwijsmethode had ontwikkeld (zoals Jenaplanonderwijs, Montessorionderwijs en Daltononderwijs, waarvan hij wel elementen overnam) is het bij één school van dit type gebleven. De kleuterkweekschool die vroeger onderdeel was van de Werkplaats, paste in Boekes opvatting dat zijn onderwijsconcept aan volgende generaties moest worden doorgegeven. Deze opleiding maakt sinds de jaren tachtig geen deel meer uit van de Werkplaats.

In de jaren veertig kwam er een uitbreiding, ontworpen door Arno Nicolaï en Lotte Stam-Beese. In de jaren vijftig ontwierp Arthur Staal een tweede gebouw aan de Jan Steenlaan, waarbij de tuinaanleg in handen was van Mien Ruys. In 1968 werd dit complex sterk uitgebreid. De oorspronkelijke Werkplaats aan de Frans Halslaan werd toen verlaten. Deze is tegenwoordig in gebruik als woonhuis en is aangemerkt als rijksmonument.

De methode van lesgeven is niet meer zoals die in de jaren twintig, hoewel tot ver in de jaren zeventig veel aan creatieve vormgeving werd gedaan waarbij de "werker" centraal stond. Er werden dan ook geen (rapport-)cijfers gegeven, maar generieke beoordelingen ("voldoende"). "Testen" (repetities of overhoringen) konden veelal gezamenlijk worden gemaakt. Ook werden de "medewerkers" (docenten) getutoyeerd en werden de ouders intensief bij het lesgeven en de situatie op de school bestrokken. Al vroeg werd er tussen werkers en medewerkers gediscussieerd over onderwerpen als democratie, abortus en gastarbeiders.

Vanaf de jaren vijftig kwam er een kentering in de didactische werkwijze. De Werkplaats ontkwam niet aan strakkere regulering, want ze herbergde volledige opleidingen mulo (later mavo), mms (later havo), hbs en gymnasium (later vwo) en de kleuterleidstersopleiding. Erkende diploma's van deze onderwijsvormen mochten alleen worden uitgereikt als aan de wettelijke eisen van toetsing en examinering was voldaan.

Koninklijke werkers

Gedurende enige jaren waren de prinsessen Beatrix, Irene en Margriet "werkers" aan de Werkplaats Kindergemeenschap. Dit was opmerkelijk, omdat Boeke geen voorstander was van hiërarchie en de monarchie.

De aanwezigheid van de prinsessen gaf de school status, waardoor deze snel groeide. In het voorjaar van 1951 werden de prinsessen echter vrij onverwacht van school gehaald. Het was lang niet helemaal duidelijk wat hiervoor de reden was. Gedacht werd dat dit de keuze van Prins Bernhard was. Wellicht speelden de toegenomen spanningen tussen hem en Koningin Juliana een rol.[3] In het programma Andere Tijden noemde de dochter van Kees Boeke, Candia, het "een grote klap". In januari 2013 kwam na bestudering van het persoonlijk archief van Kees Boeke naar voren dat dit de keuze van Koningin Juliana zelf was. [4]

Prinses Margriet verklaarde in het tv-portret Margriet 65, meer dan een prinses[5]: "Zo'n school waar alles anders en nieuw moest en waar we dus absoluut niets leerden. Want het moest allemaal heel creatief zijn en vooral geen discipline en allemaal van dat soort dingen. Ik was eigenlijk heel erg blij dat ik van die school afmocht. Het was er zo 'gewild idealistisch'. Wij moesten op paardendekens liggen na de lunch en dan naar Bach luisteren. Dat was verplicht".[6]

Huidige situatie

De afdeling voor voortgezet onderwijs is gevestigd in een gebouw uit 2006 naar ontwerp van de architecten Janneke en Michiel Snelder. Er zijn anno 2015 ongeveer 1800 leerlingen, waarvan 550 in de peuter- en basisschoolafdeling en 1250 in het voortgezet onderwijs. Op het voortgezet onderwijs worden de volgende niveaus aangeboden: vmbo-t, havo en vwo.

Op het schoolterrein is sinds 2012 ook een kinderopvang gevestigd. Hiervoor werd een nieuw gebouw geopend. Ook zijn er een kinderboerderij en een moestuin waar schoolkinderen in kunnen werken.

Tegenwoordig is de Werkplaats een reguliere school, maar er wordt nog wel onderwezen volgens de ideeën van Kees Boeke. Er is veel aandacht voor de eigen mening van de kinderen en het leren omgaan met volwassenen. Doordat er niet meer klassikaal wordt lesgegeven, maar onderwijs wordt gegeven in teams en "leerdomeinen", zijn er geen aparte lokalen, maar allerlei ruimtes die vrijheid in het gebruik mogelijk maken en waarin 75 à 80 "werkers" een plek vinden. Wel zijn er plekken in leerdomeinen waar les wordt gegeven door een "medewerker".

Werkersraad

De werkplaats heeft een leerlingenraad die werkersraad wordt genoemd. Onder leiding van een voorzitter uit een van de hogere klassen komen werkers regelmatig samen om voorstellen te formuleren en door te gegeven aan het schoolbestuur.

Bekende oud-leerlingen (werkers)

Bekende docenten (medewerkers)

Externe link



Monumenten in de buurt van Schoolgebouw Werkplaats Kindergemeenschap ('Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling') in Bilthoven

Gaudeamus

Gerard Doulaan 21
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
In 1924 naar ontwerp van zijn zoon F.E. Rontgen - en blijkens gevelsteen ook van de architecten Hoenink en Gathier - ten behoeve van de musi..

Tuinhuis achter Walter Maas Huis

Gerard Doulaan 21
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding TUINHUIS, achter het "Walter Maashuis" (voorheen "Gaudeaumus"), dat in 1924 naar ontwerp van architect Frants E. Röntgen is gebo..

De Kloek

Beethovenlaan 6
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding In 1920 kregen de architecten W.A. Maas en L.J.H Zonneveldt de opdracht deze VILLA "De Kloek" in Bilthoven te bouwen. Opdrachtgev..

Trinari

Soestdijkseweg Noord 329
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding WOONHUIS, type villa, (genaamd `Trinari'), in 1911 ontworpen door de Groningse architect P.M.A. Huurman. Deze architect heeft voo..

Parkwijck

Soestdijkseweg Noord 319
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding De bouwgeschiedenis van het door architect H.P. Berlage ontworpen WOONHUIS, type villa (`Parkwyck') is in twee fasen te verdelen...

Kaart & Routeplanner

Route naar Schoolgebouw Werkplaats Kindergemeenschap ('Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling') in Bilthoven

Foto's (3)