Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Deelerwoud : poortgebouw met twee dienstwoningen in Hoenderloo

Woonhuis

Delerwoud 1
7351TS Hoenderloo (gemeente Apeldoorn)
Gelderland

Bouwjaar: 1923
Architect: Jan Molema


Beschrijving van Deelerwoud : poortgebouw met twee dienstwoningen

Inleiding POORTGEBOUW waarin TWEE DIENSTWONINGEN. Het poortgebouw geeft toegang tot het landgoed Deelerwoud. Het Deelerwoud maakte in oorsprong deel uit van de woeste gronden of 'wildernissen' tussen Apeldoorn en Arnhem. Na een machtsstrijd over het eigendomsrecht tussen de Staat enerzijds en gemeenten en 'geërfden' anderzijds, die in 1843 in het voordeel van de laatstgenoemden werd beslist, werden de gronden verkocht voor de aanplant van bossen. Zo verkochten de eigenaren van de Speldermark in 1845 1.500 hectare heide aan het echtpaar Van Heeckeren-Hope. De opmerking van H.W.M. van der Wyck dat zij in de 19de eeuw hun landhuizen/kastelen Deelerwoud, Enghuizen, Sonsbeek en Beverweerd lieten moderniseren of als geheel nieuwe schepping lieten herbouwen, doet vermoeden dat er toen een landhuis op het terrein is gebouwd. Omstreeks 1850 werden door Baron van Heeckeren op Deelerwoud in ieder geval stallen gebouwd voor het verversen van paarden tijdens de vele jachtpartijen van de baron en koning Willem III. Eind 19de eeuw kwam het landgoed in bezit van het Arnhemse echtpaar Brantsen-Bohlen, woonachtig op huis Zijpendaal. Niet duidelijk is of zij in 1895 het bestaande landhuis hebben laten verbouwen of een nieuw groot landhuis hebben laten bouwen. In 1918 kwam Deelerwoud in het bezit van de familie Repelaer. Voor de ontginning van het landgoed lieten zij onder meer personeelswoningen, schuren, een korenschuur, een drogerij, een watertoren, varkensstallen en wagenloodsen bouwen. Verder lieten zij in 1923 een poortgebouw ontwerpen door de Haagse architect ir Jan Molema. Molema is waarschijnlijk ook betrokken geweest bij de wijzigingen aan het landhuis. In 1918-19 is de tuin om het landhuis gereorganiseerd naar ontwerp van de tuinarchitect Leonard A. Springer (1855-1940). Het landhuis is tijdens de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd en met de nog bruikbare resten van de ruïne is een kleine sobere villa gebouwd. In 1967 werd een deel van het Deelerwoud te koop aangeboden, 1151 ha, en dit is aangekocht door Natuurmonumenten. Het poortgebouw is in 1923 gebouwd naar ontwerp van de Haagse architect ir Jan Molema in een traditionele stijl met invloeden van de Engelse landhuisstijl. Het gebouw heeft een bijzondere plattegrondvorm die is afgeleid van de vlinderplattegrond. Het gaat hier om een laat voorbeeld van een in de vroege 20ste eeuw bij landhuizen vaker voorkomende grondvorm. Wat betreft architectuur lijkt het gebouw op het ontwerp van de architect J. London voor de villa's Rijnegom en Sonnevanck te Aerdenhout. Omschrijving Het pand bevat de poortdoorgang met aan weerszijden een gedeeltelijk onderkelderde dienstwoning. Het gebouw is opgetrokken op samengestelde plattegrond en bestaat uit een rechthoekige anderhalf laags middenbeuk onder een schilddak. Hier sluit aan weerszijden een diagonaal naar achteren uitgebouwde evenhoge zijvleugel onder een schilddak op aan. In de binnenhoeken achter bevindt zich een deels in de bouwmassa opgenomen toren van tweeëneenhalve bouwlaag onder een gedrukt kegeldak. Beide zijvleugels bevatten aan de uiteinden, in het verlende van de zijgevels, een lagere aanbouw waarin zich in oorsprong een wagenberging(?) bevond. Op een hoge plint na zijn alle gevels gepleisterd. De plint, gemetseld in kruisverband, wordt afgesloten met een half steens rollaag. De gevelopeningen worden ontlast door een steens strek in schoonmetselwerk. De vensters hebben een bakstenen lekdorpel. De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL bevat in het midden een hoge poortdoorgang, overkluisd met een houten samengestelde balklaag, waarvan de hoofdbalken rusten op zandstenen consoles op bakstenen lisenen. In de doorgang hangt een kleine klok aan een smeedijzeren ornament. Aan de voorzijde wordt de doorgang afgesloten met een steens segmentboog met zandstenen aanzet- en sluitstukken. Daarboven bevindt zich een dakopbouw met steekkap met daarin twee 6-ruits vensters met luiken. Ter weerszijden een dakkapel met steekkap en een bolkozijn met luiken en twee 4-ruits draairamen. Ter weerszijden van de poortdoorgang een portiek met in het voorvlak een bolkozijn met luiken en twee 6-ruits draairamen. In het zijvlak de voordeur. Geheel links en rechts heeft de gevel een 6-ruits venster met luiken. De LINKER ZIJGEVEL van de linkervleugel bevat rechts twee bolkozijnen met luiken en twee 6-ruits draairamen. Het linker bevindt zich iets hoger in de gevel. De lagere uitbouw links bevat een grote dichtgezette doorgang. De linker zijgevel van de rechtervleugel bevat rechts naaste de toren een kruiskozijn met 6-ruits onder- en 4-ruits bovenramen. De toren bevat op de begane grond twee identieke kruiskozijnen, op de eerste verdieping twee bolkozijnen met 6-ruits draairamen en op de tweede verdieping aan de achterzijde een venster met 4-ruits draairaam. De lagere uitbouw heeft rechts een deur en links daarvan een klein 4-ruits venster. In de ACHTERGEVEL wordt de poortdoorgang eveneens afgesloten met een steens segmentboog met zandstenen aanzet- en sluitstukken. Boven de poort een dakkapel met schildkap en twee 4-ruits draairamen. De achtergevel van beide uitbouwen bevat een 9-ruits venster. De RECHTER ZIJGEVELS zijn identiek aan maar gespiegeld in vergelijking met de linker zijgevels. Het interieur is qua indeling redelijk intact en bevat nog oorspronkelijke tegels in de hal. Waardering POORTGEBOUW tot het landgoed Deelerwoud uit 1923 in een traditionele stijl met invloeden van de Engelse landhuisstijl. - Van architectuurhistorische waarde als goed en zeldzaam voorbeeld van een pand in traditionalistische architectuur met invloeden van de Engelse Landhuisstijl en een plattegrondvorm geïnspireerd op de in de vroege 20ste eeuw bij villa's vaker voorkomende vlinderplattegrond. Er is tevens sprake van een typologische waarde. - Van stedebouwkundige waarde vanwege de prominente ligging in het dorp Hoenderloo. Het gebouw vormt door het kasteelachtige uiterlijk, bewerkstelligd door de torenachtige uitbouwen en de poortdoorgang, een duidelijk herkenbaar gebouw in het oostelijke deel van het dorp en vormt daar de overgang naar het particuliere landgoed Deelerwoud dat zich in zuidoostelijke richting uitstrekt. - Als poortgebouw tot het landgoed Deelerwoud, waarvan de historie teruggaat tot in het midden van de negentiende eeuw, is er tevens sprake van cultuurhistorische waarde. Het landgoed speelde in die eeuw een rol als jachtterrein voor onder meer Koning Willem III en is later ontgonnen voor bos- en landbouwactiviteiten. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514580
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Bioscoopjournaal uit april 1969: Bij de ingang van het Deelerwoud aan de weg Deelen-Hoenderloo staat een mobiel kantoor van de ANWB. Mensen nemen er routebeschrijvingen mee van de Vereniging Natuurmonumenten en maken een wandeling door het bos.
In het noordoostelijk deel van het Deelerwoud

Het Deelerwoud is een Nederlands natuurgebied van 2380 hectare op de Veluwe in de provincie Gelderland. Het betreft een bos- en heidegebied ten noorden van Arnhem, preciezer aangeduid ten noordoosten van het dorpje Deelen, tussen het Nationaal Park De Hoge Veluwe ter linkerzijde en het Nationaal Park Veluwezoom ter rechterzijde. Het Deelerwoud ligt grotendeels in de gemeente Ede en voor een klein gedeelte in de gemeente Apeldoorn.

Algemeen

Tegenwoordig is het gebied verdeeld in drie gebieden. Een noordelijk deel (Landgoed Deelerwoud) van 675 hectare, dat in particulier bezit is, een westelijk deel (Hoog Deelen) van 475 hectare, tevens particulier bezit, en een zuidoostelijk deel (Deelerwoud) van 1230 hectare dat in bezit is van de Vereniging Natuurmonumenten. Dit zuidoostelijke deel is vrij toegankelijk op wegen en paden, met uitzondering van rustgebieden. Er zijn twee wandelroutes en een onverhard fietspad. Het hoogste uitzichtpunt is de Hartenhulberg (90 meter boven NAP) op de Kleine Heide. In dit gebied ligt ook de monumentale Lebretshoeve uit 1860 met een stap- of rosmolen uit 1910. Het gebied wordt via een ecoduct over de A50 bij Terlet verbonden met het Nationaal park Veluwezoom.[1][2][3][4]

In het najaar van 2007 werden er voorbereidingen aangebracht voor mogelijke wildmigratie tussen het Deelerwoud en De Hoge Veluwe tijdens het onderhoud aan de provinciale weg N804, in het kader van het project Hart van de Veluwe.[5] Het raster van De Hoge Veluwe was in augustus 2013 nog steeds niet verwijderd.

Geschiedenis

Het gebied dat nu het Deelerwoud is werd in 1841 aangekocht door baron Van Heeckeren-van Enghuizen. Hij begon meteen met de bebossing van de stuifzanden door grote delen met grove den en zomereik te beplanten. Door de aanleg van een raster werd het gebied ontoegankelijk voor het publiek. In 1890 werd een groot deel van het bos gekapt en opnieuw beplant met grove den; dit zijn de oudste dennenbossen die hier nog aanwezig zijn. De eiken van de huidige spaartelgenbossen (in totaal 50 ha) zijn mogelijk ouder; deze zijn ontstaan toen het traditionele hakhoutbeheer werd beëindigd.

In 1908 werd het Deelerwoud verkocht aan de grofwildjager Lebret, die het bos liet verwaarlozen. Onder de volgende eigenaar vanaf 1935 werd het bos weer goed beheerd. Kaalslag door de Duitse bezetters in 1940-1945 en door zware stormen in het begin van de jaren 70 werd door herbeplanting hersteld. Uitbreiding van het bosareaal vond niet meer plaats.[6]

Behoud het Deelerwoud

In 1967 wilde de eigenaar van het zuidoostelijk deel zijn gebied verkopen. In datzelfde jaar had Natuurmonumenten de Deelerheide al aangekocht. Ondanks steun van rijk en provincie lukte het nog niet het benodigde geld bijeen te krijgen. Het ging om een bedrag van 8 miljoen gulden. Door de landelijke inzamelactie Behoud het Deelerwoud wist Natuurmonumenten haar aandeel van 2 miljoen gulden bijeen te brengen en het gebied aan te kopen. Daardoor werden gedeeltelijke bebouwing en snipperverkaveling voorkomen en werd het gebied - na meer dan een eeuw afgesloten te zijn geweest - voor het publiek opengesteld.[6]

Flora en fauna

Het natuurgebied van Natuurmonumenten bestaat uit typisch Veluws bos- en heidegebied op voormalig stuifzand. Het centrale bosgedeelte (400 ha) bestaat uit grove den, gemengd bos en oud eikenhakhout met een rijke ondergroei. In het zuiden van het gebied komen uitgestrekte heidevelden voor, met planten als gaspeldoorn, rode bosbes en breedbladige wespenorchis. De heide wordt begraasd met Herefordrunderen en Schotse Hooglanders. Andere zoogdieren die in het gebied voorkomen zijn edelhert, damhert, ree, wild zwijn, vos en boommarter. Er broeden diverse roofvogels, raven en drie soorten spechten: de grote bonte, de groene en de zwarte specht. Op de heidevelden broeden nachtzwaluw, wulp, veldleeuwerik, roodborsttapuit en geelgors. Ook leven hier hazelworm, adder en zandhagedis.[1][2][3][4]

Een bijzondere insectensoort die de landelijke pers haalde is de bonte grasuil. De rupsen van deze nachtvlinder ontwikkelden zich in 1987 explosief in het Deelerwoud, waardoor een oppervlak van 500 ha bochtige smele (grasvegetatie) werd kaalgevreten. Door voedselgebrek verlieten de edelherten het rustgebied en moest Natuurmonumenten een deel van het gebied tijdelijk afsluiten voor het publiek. De rupsen verpopten zich uiteindelijk in de grond en werden een aantrekkelijke voedselbron voor de wilde zwijnen. Op zoek naar dit voedsel wroetten de zwijnen hele percelen bosbodem om, waardoor veel boomzaden konden ontkiemen en jong bos ontstond.[7][2]

Sinds 2001 mag er niet meer op damhert en edelhert gejaagd worden in het natuurgebied van Natuurmonumenten. Hierdoor zijn de aantallen grofwild flink toegenomen. De kans dat men wild treft in het gebied is hierdoor groter dan in andere gebieden waar wel gejaagd wordt.

Externe link


Monumenten in de buurt van Deelerwoud : poortgebouw met twee dienstwoningen in Hoenderloo

Heldringkerk met consistoriekamer

Heldringsweg 10
Hoenderloo (Gemeente Apeldoorn)
Inleiding Vrijstaande KERK met aangebouwde CONSISTORIEKAMER van de Hervormde Gemeente Hoenderloo aan de Heldringsweg te Hoenderloo. De kerk..

Waterput (Heldringput)

Waterput a/d Hoofdweg
Hoenderloo (Gemeente Apeldoorn)
Een omstreeks 1843 geslagen waterput.

De Arcke : houten huis, prefab, vervaardigd in Noorwegen

Heldringsweg 20
Hoenderloo (Gemeente Apeldoorn)
Inleiding Vrijstaand HOUTEN WOONHUIS, gelegen op de hoek van de Heldringsweg en de Arckelaan te Hoenderloo. Het huis, De Arcke genaamd, is ..

De Hoge Veluwe: dienstwoning

Otterloseweg 309
Hoenderloo (Gemeente Apeldoorn)
Inleiding DIENSTWONING in 1920-1925 gebouwd naar ontwerp uit 1920 van A.J. KROPHOLLER, in opdracht van het echtpaar Kröller-Müller. Dez..

De Hoge Veluwe: dienstwoning

Otterloseweg 310
Hoenderloo (Gemeente Apeldoorn)
Inleiding DIENSTWONING in 1920-1925 gebouwd naar ontwerp uit 1920 van A.J. KROPHOLLER, in opdracht van het echtpaar Kröller-Müller. De w..

Kaart & Routeplanner

Route naar Deelerwoud : poortgebouw met twee dienstwoningen in Hoenderloo

Foto's (1)