Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Amaliastichting in Utrecht

Gebouw

Jutfaseweg 7
3522HA Utrecht
Utrecht

Bouwjaar: 1873


Beschrijving van Amaliastichting

Jutfaseweg 7 Inleiding ZIEKENHUIS ('Amaliastichting'), in 1873 in opdracht van het Rode Kruis ten behoeve van de verzorging van gewonde soldaten gebouwd, en uitgevoerd in neo-gotische trant met Tudor-elementen. Het pand is uitgelegd op een samengestelde plattegrond waarin een nagenoeg vierkantig grondplan voor het hoofdgebouw, dat door tussenkomst van een tussenlid is verbonden, met aan weerszijden een rechthoekig gebouw. De poorten zijn van latere datum en worden tesamen met de aangebouwde uitbreidingen op begane grond van rijksbescherming uitgesloten. Omschrijving De voorgevel van het ziekenhuis is symmetrisch van opzet, met hoofdgebouw en nevengebouwen. In baksteen opgetrokken hoofdgebouw met aan de straatzijde evenewijdig gelegen, drie bouwlagen tellend, bouwdeel met eenlaags achterbouw. Het hoofdgebouw bezit ter plaatse van de middenrisaliet een zich tussen eindgevels bevindend zadeldak waarop evenwijdig aan de straat aansluitend zadeldak, dat aan de zijgevels door een tuitgevel wordt beëindigd. De voorgevel bestaat uit vijf traveeën waarvan de middelste risalerend is. Zowel de middenrisaliet als de vier hoeken van het hoofdgebouw worden geflankeerd door doorlopende, uitspringende gepleisterde van casementen voorziene kolommen. De middenrisaliet bevat boven de in hardstenen uitgevoerde bordestrap van de hoofdingang verder een balkon, een venster met accoladeboog in de derde geleding en een gepleisterd tondo en een geschilderd rood kruis. De hoofdingang bevat voorts een geprofileerde rondboogvormige omlijsting en neogotisch gedetailleerd bovenlicht. De natuurstenen dubbele banden lopen, onderbroken door de eerder genoemde hoekkolommen ,door over de zijgevels die op drie rechthoekige vensters (waarvan twee blind) en een door roeden ingedeeld venster onder keperboog na, in de derde bouwlaag blind is uitgevoerd. Evenwijdig aan de daklijn en onder de daklijst van de voorgevel is siermetselwerk aangebracht dat ook voorkomt boven de natuurstenen plint begane gronds. Bijna alle vensters zijn 3x(1+3)ruits schuifvensters met neogotisch gedetailleerde bovenlichten. Alleen in de derde bouwlaag komen afwijkende typen voor als vier gekoppelde schuiframen en de eerder besproken raamtypen in de linker- en rechterzijgevel. In het interieur resteert in het hoofdgebouw nog de oorspronkelijke indeling met hal en bordestrap met balusters, doorgaand tot aan de zolderverdieping. In het souterrain is de congierge woning aanwezig met keukenschouw en -kasten. Meerder stucplafonds zijn aanwezig; ondermeer op de eerste verdieping in de balkonkamer een stucplafond met wapenschilden. De kamer rechts hiervan heeft de oorspronkelijke kastenwand aan weerszijden van de schouw. Voorts zijn overal de oorspronkelijke deuren en deurkozijnen aanwezig. De aan weerszijden via een -latere- poort met het hoofdgebouw verbonden nevengebouwen zijn eveneens in baksteen opgetrokken en hebben één bouwlaag onder een pannen zadeldak tussen eindgevels met identieke detailleringen in hoekolommen, daklijn en siermetselwerk als genoemd in het hoofdgebouw. Beide voorgevels hebben een deur en twee vensters. De zijgevels bezitten twee dichtgezette vensters en een 2x(1+2) ruits venster onder een door een keperboog afgesloten venster in de geveltop. Waardering Ziekenhuis van de Amaliastichting, bestaande uit hoofdgebouw en twee bijgebouwen, van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische als voorbeeld van 19e eeuwse ziekenhuisbouw. Van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een zorgvuldig gedetailleerd in neo-gotische bouwstijl opgetrokken ziekenhuis. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514461
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Het hoofdgebouw van de Amaliastichting aan de Jutfaseweg in 2012
Een bijgebouw aan de zijkant van het hoofdgebouw, 2012
De directeur en verpleegsters voor het hoofdgebouw, rond 1900

De Amaliastichting was gelieerd aan de afdeling Utrecht van het Nederlandse Rode Kruis en hield zich bezig met het opleiden van verpleegsters.

Het gebouwencomplex uit 1873 dat zij stichtte aan de Jutfaseweg in Utrecht heeft van 1926 tot midden jaren zeventig de faculteit Tandheelkunde van de Universiteit Utrecht gehuisvest en is aan het begin van de 21e eeuw omgebouwd tot een appartementencomplex. De Amaliastichting werd in 2008 opgeheven.

Naamgeving

Het gebouw en de stichting werden vernoemd naar prinses Amalia van Saksen-Weimar-Eisenach (1830-1872). Deze prinses was zeer geliefd onder het Nederlandse volk en bij haar man, prins Hendrik, de derde zoon van koning Willem II. De vernoeming was slim gekozen, want hierdoor doneerde prins Hendrik 46.000 gulden aan de stichting en werd hij de beschermheer van de stichting.

Taken van de stichting

De doelstelling van de Amaliastichting was tweeledig. Enerzijds, in oorlogstijd, de verpleging en verzorging van krijgslieden. Anderzijds, in vredestijd, het bevorderen van de opleiding van vrouwen tot ziekenverpleegster en gereed zijn voor oorlogstijd. Met die verpleegstersopleiding onderscheidde de Amaliastichting zich van de activiteiten van het landelijke Rode Kruis.

Eind 19e eeuw lag de taak van ziekenverpleging, onder meer eten geven en wassen, in handen van armen die dit tegen een kleine vergoeding wel wilden doen. Er waren niettemin veel dames uit de hogere sociale klassen die zich ook nuttig wilden maken. De algemene opvatting was echter dat dames niet mochten werken en daarom werd de aanvraag van de Utrechtse afdeling van het Rode Kruis om een opleiding voor die dames op te zetten, afgewezen door het hoofdbestuur van het Nederlandse Rode Kruis. Door de Amaliastichting op te richten, dat officieel onafhankelijk van het Rode Kruis was maar in praktijk daaraan zeer nauw gelieerd was (wat bijvoorbeeld blijkt uit het feit dat het bestuur van de Utrechtse afdeling van het Rode Kruis tevens bestuur van de Amaliastichting was), kon de Utrechtse afdeling dit toch doen. En dus werden “beschaafde Protestantsche vrouwen” opgeroepen om zich tot “pleegzuster” te laten opleiden.[1]

Het Rode Kruis werkte ook samen met katholieke verplegers, want het was ongehoord om als katholieke patiënt te worden verzorgd door een protestantse verpleegster.[2]

Geschiedenis van het gebouw

Na de oprichting van de stichting kon de bouw van het gebouw aan de Jutfaseweg te Utrecht beginnen. Op 20 september 1873 werd met groot feestelijk vlagvertoon en onder belangstelling van vele hoogwaardigheidsbekleders door prins Hendrik de eerste steen gelegd.

Nederland was tot 1940 niet in oorlog, dus het gebouw en de barakken achter het gebouw zijn voornamelijk gebruikt voor de opleiding en als opvang tijdens crises, zoals bij een uitbraak van cholera in 1892. Het college van burgemeester en wethouders van Utrecht vroeg toen de Amaliastichting om barakken met “ijzeren kribben” beschikbaar te stellen.[2] De stichting gaf daar gehoor aan en een twintigtal mensen werd opgenomen en verzorgd. Ook bij een uitbraak van influenza onder militairen in 1890 en hoogwater in 1891 werd het gebouw gereedgemaakt voor crisisopvang. Dit bleek in beide gevallen uiteindelijk onnodig.[2] Tijdens de Eerste Wereldoorlog gaf het gebouw onderdak aan Belgische vluchtelingen.

Op den duur ontstonden er meer ziekenhuizen met eigen verpleegkundigenopleidingen in Nederland, waardoor de noodzaak van de Amaliastichting verminderde. Bovendien was de opleiding van verpleegsters een dure aangelegenheid, 1100 gulden per persoon.[3] Daarom werd het gebouw in 1926 verkocht aan de Universiteit Utrecht, die er de faculteit Tandheelkunde vestigde en het gebouw enigszins verbouwde door bijvoorbeeld de plafonds te verlagen. De Amaliastichting werd toen een beheersstichting, d.w.z. zonder uitvoerende taken, gelieerd aan het Utrechtse Rode Kruis. In de jaren zeventig verhuisde de faculteit Tandheelkunde naar De Uithof, het gebouw werd toen gebruikt als een soort opslag van de universiteit. In het eerste decennium van de 21e eeuw werden in het gebouw appartementen gebouwd. De verlaagde plafonds werden er weer uitgehaald, waarbij bleek dat er nog authentieke ornamenten met verwijzingen naar het Rode Kruis onder zaten. Deze werden in ere hersteld.

Bouwstijl

De bouwstijl van het gebouw is neogotisch. In de romantiek (tweede helft 19e eeuw) ontstond er opnieuw belangstelling voor de middeleeuwse samenleving. Die was volgens 19e-eeuwse romantici puur en echt. Daarom bliezen zij de stijl van de middeleeuwen, de gotiek, nieuw leven in. Dat kwam bekend te staan als de neogotiek. De constructie stond centraal in deze bouwstijl.[4] Vooral de bovenlichten (ramen boven de deuren die voor licht in de gang zorgen) zijn "neogotisch gedetailleerd". Daarnaast bevat het gebouwencomplex van de Amaliastichting "tudor-elementen".[5]


Monumenten in de buurt van Amaliastichting in Utrecht

Grafische school

Jutfaseweg 3A
Utrecht
Jutfaseweg 3 Inleiding SCHOOLGEBOUW (opleiding voor typografie) gebouwd in 1909 in Hollandse neo-renaissancestijl naar ontwerp van E.G. We..

Rudolph Magnus Instituut

Vondellaan 6
Utrecht
Inleiding Als laboratorium gebouwd UNIVERSITEITSGEBOUW voor het Rudolph Magnus Instituut in opdracht van de Rijksuniversiteit Utrecht. In 1..

Boerderij van het 'Hallehuis'-type van een bouwlaag en een kap, opgedeeld in drie woonhuizen

Oosterkade 6
Utrecht
Een 18e eeuwse boerderij van het 'hallehuis'-type van een bouwlaag en een kap, opgedeeld in drie woonhuizen. Hoewel de voorgevel door de op..

Pand bestaande uit twee lagen, een schilddak met de nok loodrecht op de straat en een kelder

Oosterkade 4
Utrecht
Een 18e eeuws pand bestaande uit twee lagen, een schilddak met de nok loodrecht op de straat en een kelder. Een volledig gaaf, buiten de st..

Martinushofje

Gansstraat 111
Utrecht
Omschrijving Bouwblok B met 12 hofjeswoningen wordt gevormd door de zuidoostelijk gelegen rij woningen van het uit twee bouwblokken bestaan..

Kaart & Routeplanner

Route naar Amaliastichting in Utrecht