Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Windmotor Tirns in Ysbrechtum

Molen

Thaborwei 8
8633WS Ysbrechtum (gemeente Súdwest Fryslân)
Friesland

Bouwjaar: 1922


Beschrijving van Windmotor Tirns

Inleiding De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het tussen Tirns en Sneek gelegen weidegebied. De naar Amerikaans model ontworpen windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd. en in 1922 gebouwd voor de bemaling van de "Tirnserpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de nog bestaande windmotor onder Lutkewierum (Groote Wierumerpolder) en de windmotor van de Sneekerpolder. Hiervan rest nog de onderbouw. De molens werden gebouwd te vervanging van twee windmotoren, twee grote traditionele windwatermolens en 36 kleine traditionele windwatermolens. Omschrijving De 11 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van drie betonnen vierruits-ramen in stalen kozijnen. Oorspronkelijk was het raam van hout. Aan een zijde een in een stalen kozijn aangebrachte houten toegangsdeur. In opliggende letters is in één van de zijvlakken van de onderbouw "Waterschap Scharnegoutum c.a." aangebracht. Rechts naast de deur een hardstenen gedenksteen met hierin de volgende tekst: Gesticht Anno 1922 het bestuur K.M.Galama voorz. K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secr. A.Hoekstra arch. De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Voor de vijzelbak is een betonnen bak aangebracht waarbij met behulp van stalen schuiven verschillende bemalingspeilen kunnen worden geregeld. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Franekervaart" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een voor een molen van deze afmeting vrij lage stelling. De stelling bestaande uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van elf meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen, verbonden door drie ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaand werk en stalen spillen. In de jaren zestig werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. Dat wil zeggen dat de vijzel zowel door windkracht (hoofdbemaling) als door een oud model AEG elektromotor (hulpbemaling) kan worden aangedreven. Waardering De Amerikaanse windmotor bij Tirns uit 1922 is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang: - voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland in het bijzonder van die der windmotoren; - voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaanse modellen windmolens; - als voorbeeld voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling; - vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Tirnserpolder" van het voormalige Waterschap Scharnegoutum c.a. en later het waterschap "Marne-Middelsee"; - vanwege de zeldzaamheid van de grote "Herkules" windmotoren; - vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het weidegebied tussen Tirns en Sneek. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514107
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Windmotor Tirns
De windmotor in 2006
De windmotor in 2006
Basisgegevens
Plaats Tirns, Friesland
Bouwjaar 1922
Type Amerikaanse windmotor
Kenmerken 30 bladen
Vlucht 10 m
Functie poldermolen
Bestemming  bemaling van de Tirnserpolder
Monumentnummer  514107
Externe link(s)
De Hollandsche Molen
Windmotordatabase
Portaal  Portaalicoon   Molens

De Windmotor Tirns is een poldermolen nabij het Friese dorp Tirns, dat in de Nederlandse gemeente Súdwest-Fryslân ligt.

Beschrijving

Deze molen, die enkele honderden meters ten zuidoosten van Tirns aan de Franekervaart staat, is een maalvaardige Amerikaanse windmotor. Hij werd in 1922 gebouwd voor de bemaling van de Tirnserpolder als vervanger van een aantal kleinere molens. De molen is een windmotor van het type Herkules Metallicus en werd gemaakt bij de Vereinigte Windturbine Werke AG in Dresden. Hij werd door het toenmalige Waterschap Scharnegoutum c.a. gekocht bij de handelsmaatschappij R.S. Stokvis en Zn in Rotterdam. Sinds de jaren zestig kan de vijzel van de motor ook met behulp van een elektromotor worden aangedreven. De molen, sinds 1999 een rijksmonument, is eigendom van het Wetterskip Fryslân. Hij is niet geopend voor publiek.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Windmotor Tirns in Ysbrechtum

Kerk van Tirns (Hervormde kerk)

Terpstrjitte 14
Tirns (Gemeente Súdwest Fryslân)
Herv. Kerk en kerkhof. Op verhoogd kerkhof gelegen zeer eenvoudig kerkgebouw uit 1699 met dakruiter boven de in 1827 vernieuwde westgevel. I..

Blokvormig deftig woonhuis onder vierzijdig omgaand zadeldak met vier hoekschoorstenen met borden

Epemawei 23
Ysbrechtum (Gemeente Súdwest Fryslân)
Blokvormig deftig woonhuis onder vierzijdig omgaand zadeldak met vier hoekschoorstenen waarop borden met tentvormige bekroning. Omlijste in..

Kerk van IJsbrechtum (Hervormde kerk)

Tsjerkepaed 1
Ysbrechtum (Gemeente Súdwest Fryslân)
Herv. Kerk. Het koor van de Herv. Kerk die in 1865 vernieuwd is, is in de kern nog romaans doch bij die gelegenheid ommetseld en gesloten a..

Windmotor IJsbrechtum

bij de Noordelijke Rondweg Noordelijke Rondweg bij de Noordelijke Rondweg
Ysbrechtum (Gemeente Súdwest Fryslân)
Inleiding De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het open gebied tussen Ysbrechtum en de noordelijke rondweg rond Sneek..

Epema State, hoofdgebouw

Epemawei 8
Ysbrechtum (Gemeente Súdwest Fryslân)
Omschrijving: HUIS, in oorsprong XVIIa; in 1894 ombouwd met een schil in Renaissancestijl naar ontwerp van de architect J. Kok met stijlke..

Kaart & Routeplanner

Route naar Windmotor Tirns in Ysbrechtum

Foto's (2)