Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Dekemastate in Jelsum

Kasteel Buitenplaats

Dekemawei 5
9057LC Jelsum (gemeente Leeuwarderadeel)
Friesland

Bouwjaar: mog. 13e/14e eeuw (fundering) ca. 1538 (herb. na brand) ca. 1622-1635 (zuidvleugel) verb. in 1699 en 18e eeuw 1814 (renov.) 1997 (rest.) 1400 mog. 13e/14e eeuw (fundering) ca. 1538 (herb. na brand) ca. 1622-1635 (zuidvle


Beschrijving van Dekemastate

Onderdeel 1 Omschrijving Het HOOFDGEBOUW is gelegen op het noordwestelijke eiland. Aan de zuidzijde en deels aan de westzijde is dit eiland versterkt met een kademuur. De hoofdmassa van het gebouw bestaat uit twee delen, die een L-vormige plattegrond vormen. De twee armen omsluiten een bescheiden, min of meer vierkante huisplaats die aan de twee andere zijden aan de gracht grenst. Het oudste deel is in aanleg het huis dat Pieter Camstra omstreeks 1538 liet herbouwen. Het jaartal 1538 is op basis van dendrochronologisch onderzoek verkregen. Het gaat om de oostwest geprojecteerde vleugel waarin zich de voordeur bevindt. Waarschijnlijk werd bij de herbouw gebruik gemaakt van de oudere 13de en 14de eeuwse fundamenten. In zijn oudste vorm wordt de state gerekend tot het type van de zaalstins. Het bestond uit een kelder, twee bouwlagen en een kap tussen topgevels. Aangenomen wordt dat de oriëntatie van het huis oorspronkelijk naar het noorden was gericht, naar de kerk en het dorp. In deze gevel bevindt zich ook nog de middeleeuwse deurpartij. In de loop van de 16de eeuw zijn er verscheidene aanbouwen aan dit oorspronkelijke bouwdeel aangebracht. Het oudste hiervan is de aanbouw tegen de noordgevel. Ook werd de zuidvleugel gebouwd en vervolgens in 1633 nog eens belangrijk vergroot. Deze zuidvleugel is loodrecht op de oude vleugel geprojecteerd, waardoor de L-vormige plattegrond is ontstaan. In deze toestand is het huis bekend van een tekening van J. Stellingwerf uit 1722. In de late 17de eeuw (1699 ?) werd een keukenaanbouw gerealiseerd tegen de oostgevel van de hoofdvleugel. Vermoedelijk kort na 1791 heeft de state enige moderniseringen ondergaan. De kruisvensters werden vervangen en vergroot tot schuifvensters. Ook kwamen er nieuwe vensters bij. De keukenaanbouw tegen de oostgevel werd vergroot en de indeling van het huis wijzigde. In 1814 vond een ingrijpende wijziging plaats door het slopen van de verdiepingen van de beide vleugels. Een belangrijk deel van de voorgevels werd beklampt en in de 18de-eeuwse kozijnen werden Empire vensters gezet. De noordelijke aanbouw werd grotendeels vernieuwd. In de tweede helft van de 19de-eeuw en in de eerste decennia van de 20ste eeuw vonden er nog enkele ondergeschikte wijzigingen aan de state plaats. Het uitgangspunt van de restauratie van 1998-1999 was conserverend herstel van de historisch gegroeide situatie. Tegenwoordig vertoont de state zich als volgt: De hoofdvleugel bestaat uit kelders, één bouwlaag en een zadeldak tussen topgevels. De middeleeuwse oorsprong vertoont zich nog in het metselwerk van de kelders waarin o.a. kaarsnissen en schietgaten zijn aangebracht. Ook in het muurwerk van de west- en noordgevel is het middeleeuwse metselwerk zichtbaar. Bovendien is in de noordgevel de oorspronkelijke gemetselde gedrukte spitsboogvormige deurnis nog aanwezig. De voorgevel is in 1814 bekleed met rode baksteen. Een gevelsteen naast de huidige voordeur herinnert aan deze modernisering. De gevel is niet symmetrisch, maar heeft links drie vensters en rechts de voordeur, in een van oorsprong 18de-eeuwse omlijsting van pilasters met hoofdgestel. In de achtergevel bevinden zich naast de genoemde middeleeuwse deurpartij twee vensters. Het westelijke deel van de noordgevel gaat schuil achter de in oorsprong 16de-eeuwse aanbouw. Deze is aanbouw is bij de restauratie van 1998-1999 volledig afgebroken en opnieuw opgebouwd. Loodrecht op de voorgevel staat de zuidvleugel van omstreeks 1633. Deze bestaat uit één bouwlaag en een schilddak. De beide lange gevels vertonen een onregelmatige vensterindeling met door roeden verdeelde schuiframen. De west- en zuidgevel van deze vleugel zijn in 1814 van een klamp voorzien. In de buitenhoek van de twee bouwdelen is tegen de oostgevel van de oudste vleugel omstreeks 1699 de keukenaanbouw gerealiseerd. Deze bestaat uit één bouwlaag met een lessenaarsdak. In de 18de eeuw is dit bouwdeel aan de noordzijde vergroot. De vensters zijn in de 19de en 20ste eeuw vernieuwd. In het interieur van de state worden afwerkingen en details uit verschillende eeuwen aangetroffen, waaronder fragmenten van goudleerbehang, beschilderd behang, stucdecoratie en betimmeringen. Tijdens de restauratie van 1998-1999 zijn bovendien oude afwerkingen teruggevonden, waaronder veel bouwbeeldhouwwerk in zandsteen, zoals lijsten en zeldzame gipsen beelden van kariatideachtige figuren, die uit de periode 1590-1620 dateren. Waardering Het HOOFDGEBOUW is van belang: - vanwege de middeleeuwse oorsprong; - vanwege de nog herkenbare oudste vorm als zaalstins; - vanwege de gaaf bewaarde, historisch gegroeide situatie van exterieur en interieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 514006
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Dekemastate
Dekema State
Dekema State
Locatie Jelsum, Friesland
Type cultuurhistorisch
Huisvesting
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 514007
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Dekemastate of Dekema State is een state en museum in Jelsum in de Nederlandse provincie Friesland.

Beschrijving

De woning werd genoemd naar de familie Dekema, die in de 16e eeuw in de state woonde. De laatste familie die in de state woonde, was de familie Van Wageningen, die er woonden van 1791 tot 1996. De noodzaak om ingrijpend te restaureren bracht de familie ertoe om het bezit over te dragen aan de Stichting Old Burger Weeshuis te Leeuwarden. Sinds enkele jaren is de state toegankelijk voor bezoekers en wordt zij niet meer bewoond.

Zoals met vele Friese states het geval is, is ook Dekema State gegroeid uit een eenvoudig vierkant, verdedigbaar stenen huis, een stins. Oorspronkelijk Fetza State genoemd, veranderde de naam in Camstra State toen in de 15e eeuw de familie Camstra er kwam wonen. Begin 16e eeuw huwde Reynsk van Camstra met Hette van Dekema. Ondanks de latere eigenaren, Unia, Doys, Houth en van Wageningen, heeft de state tot op heden de naam Dekema State behouden. In 1791 trouwde de erfgename Juliana Elisabeth Maria Houth met Gerardus van Wageningen uit Dordrecht. Door dit huwelijk kwam het huis aan de familie Van Wageningen, die er tot 1996 gewoond heeft. Nu is een stichting eigenaar. Als eerbetoon aan de familie Van Wageningen heeft de Vereniging van Vrienden en vriendinnen van Dekema State in het seizoen 2004 de inrichting van de state aangevuld met allerlei voorwerpen afkomstig van de familie Van Wageningen.

De state is ingericht "alsof de bewoners even weg zijn" en wel in de tijd van net voor de Tweede Wereldoorlog. Het museum toont alles wat deze denkbeeldige bewoners in de vertrekken neergelegd en neergezet zouden kunnen hebben. Voor de inrichting is gebruikgemaakt van schilderijen en meubels die van oudsher op Dekema State thuishoren en van voorwerpen die van elders afkomstig zijn, zoals o.a. een belangrijke bruikleen van het Fries Museum.

Tuinen

Rondom het gebouw ligt een klassieke tuin. Deze bestaat uit een ommuurde tuin, die voornamelijk als moestuin wordt gebruikt, en een parkachtig gedeelte. Hier zijn in het voorjaar veel stinsenplanten te bewonderen. Langs de oprijlaan groeit bostulp en knikkende vogelmelk. Verder komt er daslook, Italiaanse aronskelk en donkere ooievaarsbek voor.

Vanaf de 17e eeuw werden de tuinen steeds aangepast aan het veranderende modebeeld op tuingebied. De aanleg rond Dekema State was minder onderhevig aan modegrillen omdat de opbrengsten van de landerijen voorop stonden. De tuinen dienden voornamelijk om te voorzien in de eerste levensbehoeften van de bewoners. Toch zijn er op de Dekema State verschillende stijlen van tuinaanleg te herkennen. De tuin werd eenvoudig ingericht en aangeplant. Singels, boomgaard en een moestuin maakten het geheel compleet. Van 1702 tot 1706 zou J.G. Semler werkzaam zijn geweest bij Dekema State. Semler was hovenier van de stadhouder en verantwoordelijk voor het onderhoud van de Prinsentuin in Leeuwarden

Literatuur

Wim Hoogendam - Stinzenplanten op Dekema State (Leeuwarden, 2006)



Monumenten in de buurt van Dekemastate in Jelsum

Dekemastate: historische tuin- en parkaanleg

Dekemawei 5
Jelsum (Gemeente Leeuwarderadeel)
Onderdeel 2 Omschrijving HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. In de historische tuinaanleg van Dekemastate overheerst van oudsher de gebruiks..

Dekemastate: brug met hamei

Dekemawei 5
Jelsum (Gemeente Leeuwarderadeel)
Onderdeel 3 Omschrijving BRUG MET HAMEI. De toegang tot het eiland waarop zich het hoofdgebouw bevindt, bestaat vanouds uit een 14 meter ..

Dekemastate: tuinmuur met poort

Dekemawei 5
Jelsum (Gemeente Leeuwarderadeel)
Onderdeel 4 Omschrijving TUINMUUR MET POORT. Langs de noord- en westzijde wordt het terrein van de state begrensd door een tuinmuur. De m..

Dekemastate: kas

Dekemawei 5
Jelsum (Gemeente Leeuwarderadeel)
Onderdeel 5 Omschrijving In het westelijke deel van de aanleg staat op de scheiding van siertuin en boomgaard een KAS van omstreeks 1850...

Dekemastate: zonnewijzer

Dekemawei 5
Jelsum (Gemeente Leeuwarderadeel)
Onderdeel 6 Omschrijving Aangenomen wordt dat de 18de-eeuwse ZONNEWIJZER op sokkel oorspronkelijk behoort bij de formele aanleg op het vo..

Kaart & Routeplanner