Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Laurens Janszoon Coster in Haarlem

Overig

Grote Markt 17
2011RC Haarlem
Noord Holland

Bouwjaar: 1856

(2 recensies)

Beschrijving van Laurens Janszoon Coster

Inleiding In 1856 door Louis Royer (1793-1868) ontworpen STANDBEELD van Lourens Janszoon Coster, de vermeende uitvinder van de boekdrukkunst in 1423. Het standbeeld, bestaande uit een bronzen beeld op een natuurstenen sokkel, staat aan de oostzijde van de Grote Markt, vlak bij het geboortehuis van Coster aan de Grote Markt 25. Het bronzen beeld is gegoten door de firma L.J. Enthoven en Co. te Den Haag. De natuurstenen sokkel werd ontworpen door H.T.G. Tetar van Elven uit Amsterdam en werd gehouwen door de Haarlemse steenhouwer L. Sabelis jr. en zijn zoon. Het beeld van Lourens Janszoon Coster, in de volksmond "Loutje" geheten, is, wegens herinrichting van de Grote Markt, verscheidene malen verplaatst. Oorspronkelijk stond er rondom de sokkel van het beeld een hekje. Omschrijving Het standbeeld van Lourens Janszoon Coster bestaat uit een circa drie meter hoge sokkel van Escozijnse steen met daarop het in brons gegoten beeld van Coster dat eveneens circa drie meter meet. De achtzijdige sokkel, die bestaat uit vier brede en vier smalle zijden, staat op een twee treden hoog stoepje van natuursteen dat eveneens achtzijdig is. De sokkel loopt met een tweetal inspringingen recht naar boven toe en wordt bovenaan afgesloten door een achtzijdige dekplaat waarop het bronzen beeld geplaatst is. De sokkel heeft onder de dekplaat omlopend een horizontale band, die is versierd met bladmotieven. Voorts is de sokkel versierd met gotische drie- en vierpasmotieven. In de vier brede zijden van de sokkel zijn teksten uitgehouwen. In de oostelijke zijde staat: "LOURENS JANSZOON COSTER, HULDE VAN HET NEDERLANDSCHE VOLK, MDCCCLVI". In de noordelijke zijde staat: "UITVINDER VAN DE BOEKDRUKKUNST MET BEWEEGBARE UIT METAAL GEGOTEN LETTERS". In de westelijke brede zijde van het beeld staat te lezen: "LAVRENTIVS IOANNIS FILIVS COSTERVS, POSVERVENT CIVES NEERLANDICI, MDCCCLVI" en in de zuidelijke brede zijde staat: "TYPOGRAPHIÆ LITTERIS MOBILIBVS E METALLO FVSIS INVENTOR". Het bronzen beeld, dat is geplaatst op een achtzijdige bronzen plint, geeft Coster staande weer, waarbij het linkerbeen als standbeen dient en het rechterbeen als speelbeen. Coster, die gekleed is in een lang geplooid gewaad en een hoofddeksel op heeft, is met zijn gezicht naar het westen gericht. In zijn linkerhand houdt hij een boek tegen zijn borst geklemd en in zijn rechter vooruit gestoken hand toont hij een gevleugelde letter "A". Achter Coster staat een boomstronk. Waardering Het uit 1856 daterende standbeeld in deels neogotische deels Naturalistische trant is van algemeen belang vanwege de kunst- en cultuurhistorische waarde en als hommage aan Lourens Janszoon Coster, de vermeende uitvinder van de boekdrukkunst. Tevens is het beeld van belang vanwege de beeldondersteunende waarde die het door zijn situering op de Grote Markt bezit. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 513375
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (2)

Laurens Janszoon Coster
4
Recensie door: ()
ik vind het een mooi beeld toen ik er laatst naar ging kijken. ik was een beetje aan het rondkijken naar een leuk beeld dat ik wou bekijken en toen kwam ik op deze website en wat meteen geinterreseerd. ik ben er dan ook metteen naartoe gegaan. het is een echte aanrader voor de beeldenliefhebbers.
Laurens Janszoon Coster
3
Recensie door: ()
ik was laatst met een vriendin naar haarlem en toen kwamen we langs dit standbeeld en ik dacht wauw die is groot. ik heb er zelf een verslag voor school over gemaakt. ik vind vooral het idee erachter heel leuk. dat we hem nooit mogen vergeten wee je wel. het is een mooit beeld en als ik jouw was zou ik ff gaan kijken.
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Beeld van Coster in de hortus in Haarlem

Laurens Janszoon Coster is de naam die wordt toegedicht aan een vijftiende-eeuwse Haarlemse koster, die met name in Nederland eeuwenlang beschouwd werd als uitvinder van de boekdrukkunst. Tegenwoordig bestaat echter grote twijfel aan de historiciteit van het personage Coster en wordt breed aangenomen dat de Duitser Johannes Gutenberg de uitvinder van de boekdrukkunst geweest is.

Costers betrokkenheid is voornamelijk gebaseerd op mondelinge overlevering uit het begin van de zestiende eeuw. Er zijn rond die tijd twee Haarlemmers met de naam Laurens Janszoon geweest.[1] De eerste (1370-1439) was koopman en heeft nooit de achternaam Coster gebruikt. De tweede (1410-1484) gebruikte die achternaam wel en is eigenaar geweest van het huis op de Grote Markt 33 in Haarlem dat in 1929 is afgebroken, een paar deuren verwijderd van wat het Costerhuis (Grote Markt 25) is gaan heten. Voor de mythische uitvinding in 1423 zou deze dus veel te jong zijn geweest.

De enige aanwijzing voor vroeg drukwerk in Nederland stamt uit de Keulse Kroniek uit 1499. Daarin vermeldt de eerste Keulse drukker Ulrich Zell, een drukkersleerling uit Keulen, toen tussen de 60 en 69 jaar oud, dat de boekdrukkunst in 1450 in Mainz werd toegepast, maar dat voor die tijd al Vurbyldung in de Nederlanden was geweest, waar men het gebruikte om teksten over Latijnse grammatica te drukken (Donatus).[2] De naam Coster wordt echter niet genoemd.

Overlevering

In ultimo is de Costerlegende gebaseerd op een enkele bron, namelijk het zeventiende hoofdstuk van Hadrianus Junius' Batavia. Dit hoofdstuk heeft de vorm van een klassieke pleitrede tegen de aanhangers van Gutenberg.[3] Volgens de overlevering deed Coster de uitvinding bij toeval in het stadsbos de Haarlemmerhout, toen hij in een park stukjes beukenschors in de vorm van letters sneed, die op het moment dat ze op de grond vielen een afdruk in het zand achterlieten. Deze voorstelling van zaken is echter vrijwel zeker a-historisch. De pers als 'machine' bestond al eeuwen en dat daarmee teksten gedrukt konden worden, was in de vijftiende eeuw bekend en gebruikelijk. Het verschil met het 'gedrukte boek' bestond hieruit dat men niet met losse, opnieuw te gebruiken letters drukte, maar een 'houtsnede' maakte van zowel een afbeelding als een bijbehorende tekst. Zo konden bladen gedrukt worden, die aan elkaar geplakt en bijeengebonden een blokboek vormden. Deze manier van drukken beperkte door slijtage van de houten 'matrix' het aantal afdrukken tot hooguit enkele honderden.

Coster-Legende

In 1988 – een "Coster-jaar" – verscheen er een studie met daarin de resultaten van een archief-onderzoek naar de historische Laurens Jansz. Coster. In dit boek werd aangetoond, dat Gerrit Thomas (ca. 1482 - ca. 1568), die beschouwd kan worden als degene die aan de basis stond van de Coster-cultus, zijn stamboom ietwat had "opgesierd", om zodoende te kunnen claimen, dat hij (Thomas) in rechte lijn van Laurens Jansz. Coster zou afstammen. Een andere conclusie was dat Laurens Jansz. Coster nooit heeft gewoond op de Grote Markt 25 (het huis, waar het standbeeld van Coster voor staat). Coster was de eigenaar van Grote Markt 33, maar dit huis werd door de Gemeente Haarlem in 1929 afgebroken.[1]

Costeriana

Er bestaan oude drukwerkjes uit de Nederlanden die Costeriana genoemd worden. Mocht Coster echt bestaan hebben en als de Costeriana oud genoeg zijn, dan zou het kunnen dat ze daadwerkelijk door Coster gemaakt zijn, maar ze zijn gesigneerd noch gedateerd. De drukkwaliteit van de Costeriana is daarnaast zeer matig. De status van Coster als (verondersteld) belangrijk uitvinder wordt er door de Costeriana niet aannemelijker op. Echter bij het Britse veilinghuis Sotheby's is een kleine snipper van een stuk drukwerk geveild dat 18 letters bevat en dat onder meer zegt dat het in 1430 in Haarlem gedrukt werd; de naam van de drukker wordt echter niet genoemd.[4]

De verzameling Costeriana is aangelegd door de eerste bibliothecaris van Haarlem in 1821, toen het kersverse Koninkrijk der Nederlanden zat te springen om nationale symbolen.[5]

Gedenktekens

In Haarlem staat op de Grote Markt een standbeeld van Laurens Janszoon Coster, dat is ontworpen door de beeldhouwer Louis Royer en onthuld op 16 juli 1856. Het beeld is in de loop der jaren enkele keren van locatie veranderd, voor het laatst in 1966. Het beeld wordt door de meeste Haarlemmers aangeduid als Lautje en wordt veelal gebruikt als ontmoetingspunt omdat de hele Grote Markt er op uitkijkt.

Andere gedenktekens voor Coster als uitvinder van de boekdrukkunst zijn het standbeeld in de hortus van het Stedelijk Gymnasium Haarlem, in 1722 gemaakt door Gerrit van Heerstal naar een ontwerp van Romeyn de Hooghe, en het Costermonument in de Haarlemmerhout. Uiteraard zijn alle verbeeldingen ontsproten aan de fantasie van de makers, er bestaan geen afbeeldingen door tijdgenoten.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Laurens Janszoon Coster in Haarlem

Hoofdwacht

Grote Markt 17
Haarlem
HOOFDWACHT, oorspronkelijk particulier huis omstreeks 1650 ter plaatse van het eerste raadhuis opgetrokken, in 1765 tot hoofdwacht ingericht..

Pand met klokgevel bekroond door halfrond fronton

Grote Markt 21
Haarlem
Pand met klokgevel bekroond door halfrond fronton. Fraai Louis seize deur met omlijsting en bovenlicht.

Geschilderd pand met brede gevel met rechte kroonlijst met tandingen. Beneden verbouwd

Grote Markt 23
Haarlem
Geschilderd pand met brede gevel met rechte kroonlijst met tandingen. Beneden verbouwd.

De Kroon

Grote Markt 13
Haarlem
Inleiding In 1902 door architect J.F.W. Stom gebouwd CAFE-RESTAURANT. Het café-restaurant, dat officieel de naam "De Kroon" kreeg naar de ..

Pand met 17e-eeuwse klokgevel, baksteen met gotische geledingen en pinakels met beeldhouwwerk, overblijfsels van de oude gevel

Grote Markt 11
Haarlem
Pand met 17e eeuwse klokgevel, baksteen met gotische geledingen en pinakels met beeldhouwwerk, 16e eeuw, overblijfsels van de oude gevel. Ge..

Kaart & Routeplanner

Route naar Laurens Janszoon Coster in Haarlem

Foto's (2)