Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Frans Hals in Haarlem

Overig

Florapark 5
2012HK Haarlem
Noord Holland

Bouwjaar: 1899-1900


Beschrijving van Frans Hals

Inleiding Door Henri A. Scholtz Jzn. in 1898 ontworpen STANDBEELD van de schilder Frans Hals. Het standbeeld, dat wordt omgeven door een ovaalvormig bloemperk, werd in 1900 aan de zuidoostzijde van het in 1880-'81 aangelegde Florapark geplaatst. Het standbeeld van Frans Hals kwam tot stand op initiatief van "het comité voor de oprichting van het monument voor Frans Hals". Dit comité werd in 1895 door de vooraanstaande Haarlemmer J. Krol Kzn., die zelf aan het Florapark woonde, opgericht met als doel gelden bijeen te krijgen voor het oprichten van een standbeeld. In 1897 had men het benodigde geld bijeen en werd er een prijsvraag uitgeschreven voor het ontwerpen van een standbeeld. Uit de 16 ontwerpen die hierop binnenkwamen werd in december 1898 de eerste prijs toegekend aan de Amsterdamse beeldhouwer Henri A. Scholtz jz. Scholtz realiseerde zijn ontwerp in 1899-1900 en op 14 juni 1900 werd het standbeeld door koningin Wilhelmina op zijn huidige plek in het Florapark onthuld. In 1976 werd het bloemenperk rondom het beeld, naar aanleiding van een verbreding van de weg alhier, verkleind. Omschrijving Het in 1899-1900 gerealiseerde standbeeld, dat in totaal zo'n 7 meter hoog is, bestaat uit een vierkante, naar beneden toe trapsgewijs uitlopende, sokkel van geelkleurig Beiers graniet met daarop een in brons uitgevoerd beeld van de schilder Frans Hals. Het beeld geeft Frans Hals in staande houding en blootshoofds weer, met in zijn linkerhand een schilderspalet en kwasten en zijn rechterhand rustend op een schildersezel. Ter weerszijden van de sokkel (noord- en zuidkant) bevinden zich twee zittende vrouwenfiguren - eveneens van brons - voorstellende "Flora" en de "schilderkunst". Aan de oost- en westzijde van de sokkel is een bronzen palmtak aangebracht, met aan de oostzijde boven deze palmtak de tekst: "Frans Hals, 1594-1668". De bronzen beelden zijn, evenals de palmtakken, gegoten in de gieterij van Verbeit te Brussel. Het standbeeld van Frans Hals (de sokkel met de drie bronzen beelden) staat in een ovaalvormig bloemenperk dat is gelegen aan de zuidoostzijde van het Florapark, op het kruispunt van twee wegen. Het ovaalvormig bloemenperk wordt omrasterd door een laag smeedijzeren hekwerk in Jugendstil, dat rust op een natuurstenen plint. Waardering In 1899-1900 vervaardigd standbeeld van de schilder Frans Hals, van algemeen belang wegens kunst- en cultuurhistorische waarde als hommage aan één van Nederlands bekendste 17de-eeuwse schilders. Tevens heeft het beeld een beeldbepalende waarde in het in Engelse landschapsstijl aangelegde Florapark. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 513373
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Zie het artikel Voor de gelijknamige trein, zie Frans Hals (trein).
Frans Hals
Kopie van een zelfportret
Kopie van een zelfportret
Persoonsgegevens
Volledige naam Frans Hals
Geboren ca. 1582
Overleden augustus 1666
Geboorteland Zuidelijke Nederlanden
Beroep(en) kunstschilder
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Frans Hals (Antwerpen, ca. 1582 - Haarlem, augustus 1666) geldt als een van de belangrijkste Oude Hollandse Meesters. Hij werkte zijn hele leven in Haarlem en werd vooral bekend door zijn levendige en kleurrijke schuttersstukken en afbeeldingen van tijdgenoten.

Leven

Hals werd in 1582 of 1583 geboren als zoon van de lakenkoopman Franchois Fransz. Hals (ca. 1542-1610) en zijn tweede vrouw Adriaentje van Geertenryck (Antwerpen ca. 1552 - Haarlem na november 1616) in Antwerpen maar de familie kwam uit Mechelen. Zijn vader was katholiek en lid van de schutterij. Zoals zoveel Zuid-Nederlanders in die tijd verhuisde het gezin rond 1586 naar Haarlem. De familie Hals behoorde tot een van de vele Vlaamse migrantenfamilies die, zoals de verdreven Sefardische Joden en de gevluchte Franse hugenoten, een belangrijk aandeel hadden in Hollands Gouden Eeuw [1]. Dirck, zijn jongste broer werd gedoopt in een protestantse kerk. Frans Hals was tot 1603 een leerling van Carel van Mander, in 1610 werd hij lid van het Sint-Lucasgilde en vanaf dat moment mocht hij ook leerling-schilders in dienst nemen. Zijn vroegst gedateerde werk is uit 1611 maar hij moet al veel eerder volleerd zijn geweest. In 1616 reisde hij naar Antwerpen om het werk van Rubens en Antoon van Dyck te bestuderen. De reguliere diensttijd in de plaatselijke schutterij was twee jaar maar Frans Hals diende van 1612 tot 1624. In 1616 schilderde hij zijn eerste schuttersstuk en in 1639 zijn laatste. Deze laatste schuttersstukken vormen door hun veelzijdige gelaatsuitdrukkingen, de glimmende uniformen en de rijke kleurnuances het hoogtepunt in Hals' oeuvre. Frans Hals maakte ook deel uit van de Haarlemse rederijkerskamer.

Frans Hals en Pieter Codde. Het korporaalschap van kapitein Reinier Reael en luitenant Cornelis Michielsz. Blaeuw, bekend als ‘De magere compagnie. 1633-1637. Amsterdam, Rijksmuseum Amsterdam.

Hals is tweemaal getrouwd: rond 1610 met Anneke Harmensdochter en in februari 1617 met Lysbeth Reyniers. Het laatste huwelijk werd voltrokken in Spaarndam en een paar dagen later werd zijn dochter Sara geboren. Hals heeft vijftien kinderen laten dopen en hij heeft vijf of zes zonen tot schilder opgeleid. Rond 1615 verkeerde Hals in dusdanige financiële moeilijkheden dat de voedster hem aanklaagde. De armoede zou hem zijn hele leven achtervolgen. Tussen 1620 en 1630 schilderde hij portretten van de elite. Hij schildert ze in al hun rijkdom en zelfvoldaanheid. Hij had mensenkennis; dat zie je aan zijn werken, vooral de latere. Tevens leidde hij diverse leerlingen op, zoals Philips Wouwerman. Een van zijn schuttersstukken, De magere compagnie, is afgemaakt door Pieter Codde.

Frans Hals staat bekend om zijn uitbundige stijl maar in zijn laatste jaren werd dat minder. De 17de-eeuwse schilder Matthias Scheits noemde hem "lustich van leven" en Houbraken beweert omstreeks 1720 enigszins malicieus dat hij dagelijks gedronken zou hebben. Hiervoor ontbreekt echter het bewijs en eigenlijk zou men ook kunnen beweren dat het in tegenspraak is met de algemene waardering die hij onder zijn opdrachtgevers oogstte. En die opdrachtgevers waren zeker niet de minste: de gegoede burgerij, gilde- en schuttersverenigingen en zelfs de hoogste patriciërs van de stad Haarlem. Zijn beroemdste model was René Descartes.

De vrolijke drinker. Ca. 1628-1630. Amsterdam, Rijksmuseum Amsterdam.

Op ongeveer 84-jarige leeftijd, na een carrière van bijna een halve eeuw overleed de kunstschilder in 1666. In de oude Sint-Bavokerk aan de Grote Markt in Haarlem ligt hij onder het koor begraven. In de 18de eeuw viel de artiest uit de gunst maar in de 19de eeuw werd hij herontdekt door de impressionisten, die vooral door zijn zelfstandige, zwierige en losse penseelvoering en intieme, raadselachtige dramatiek werden getroffen. In 1900 werd in het Haarlemse Florapark het standbeeld van Frans Hals opgericht. In 1968 werd hij in de serie 'erflaters' afgebeeld op het Nederlandse bankbiljet van 10 gulden.

Zigeunermeisje 1628-1630
Isaak Abrahamsz Massa 1626

Werk

Het is onduidelijk hoeveel van het werk van Frans Hals is overgebleven, maar volgens de gezaghebbende oeuvrecatalogus van Seymour Slive uit 1970-1974 kunnen nog 222 schilderijen aan Hals worden toegeschreven. Een andere Hals-kenner, Claus Grimm, houdt het in ‘Frans Hals. Das Gesamtwerk’ (1989) op 145 stukken.

De kunstenaar schilderde:

  • individuele portretten en pendanten van echtparen (schilderijen die naar elkaar verwijzen en naast elkaar horen te hangen). Zo vereeuwigde hij rond 1652 de ouders van Jan van de Capelle.
  • Groepsportretten waaronder vijf schuttersstukken, nu in Haarlem en drie groepsportretten van regenten en regentessen (ook in Haarlem). Hij produceerde deze portretten in opdracht van mensen uit de middelste en bovenste lagen van de samenleving: schrijvers, burgemeesters, geestelijken, handelaren, kooplui en bestuurders. De schutters, althans de officieren en de onderofficieren die hun groepsportretten bestelden, kwamen ook gewoonlijk uit de wat ‘hogere’ dan wel meer bemiddelde kringen.
  • Genrewerken: visserskinderen aan het strand, een groenteverkoopster, de Haarlemse ‘dorpsgek’ Malle Babbe, en meer van zulke stukken, die in zekere zin ook wel als portretten zijn te beschouwen, maar vooral toch bedoeld lijken als ‘impressies uit het dagelijks leven’.

Het is even onbekend als onwaarschijnlijk dat Frans Hals landschappen, stillevens of verhalende stukken heeft gemaakt. Veel 17e-eeuwse kunstenaars in Holland verkozen specialisatie, en dat was ook bij Hals het geval.

Al in de 17e eeuw werden mensen getroffen door de levendigheid van Hals’ portretten. Zo noteerde de Haarlemmer Theodorus Schrevelius, een van de mannen die hij portretteerde, dat er in Hals’ werken ‘zo’n kracht en leven’ is dat de schilder ‘de natuur schijnt uit te dagen met zijn penseel’. En twee eeuwen later schreef Vincent van Gogh aan zijn broer Theo: ‘Wat is het een genot zo’n Frans Hals te zien, wat is ’t heel iets anders dan de schilderijen – er zijn er zóó veel – waar zorgvuldig alles op dezelfde wijze is gladgestreken.’ Met die observatie slaat Van Gogh de spijker op z’n kop: Hals koos ervoor om een schilderij niet glad af te werken, zoals ongeveer al zijn tijdgenoten dat nog deden, maar probeerde het leven er in te houden. Aangezien leven te herkennen is aan beweging, zorgde hij ervoor dat de kijker de indruk krijgt dat het portret in beweging is. Wie kijkt naar iemand in beweging, ziet die persoon niet helemaal scherp: je krijgt niet helemaal vat op wie of wat zich beweegt, je ziet vlekken, lijnen, stippen, grote kleurvlakken, nauwelijks details. En zo schilderde Frans Hals zijn portretten, vooral later, wanneer hij helemaal op dreef is. Hiermee bereikte Hals een oplossing voor een aloud probleem: hoe maak je een levensechte voorstelling op een plat vlak? Weliswaar is het zogenaamde trompe-l'oeil oftewel het zo extreem mogelijk gladschilderen ook een oplossing (zoals (Gerrit Dou en de Leidse school deden), maar de keuze van Hals is zeer bijzonder en hij was met deze aanpak zijn tijd ver vooruit. Pas in de 19e eeuw kreeg hij echt volgelingen, met name onder de zogenaamde impressionisten.

Techniek

Vaak wordt gedacht dat Hals zijn werken ‘aus einem Guss’ – in één worp – op het doek slingerde maar uit technisch en natuurwetenschappelijk onderzoek blijkt dat hij dat nauwelijks deed. Een enkel werk is weliswaar grotendeels zonder ondertekeningen of onderschilderingalla prima’ neergezet maar de meeste werken ontstonden toch in verschillende lagen, zoals in die tijd gebruikelijk. Op een grondlaag werd met krijt of verf een tekening gemaakt, soms in kleur soms in het grijs, die in stadia werd ingevuld. Wel lijkt zijn onderschildering in het algemeen ook zeer losjes te zijn opgezet: hij was vanaf het begin virtuoos, met name bij zijn latere, rijpe werken. Hals had een enorme durf, grote moed en virtuositeit. Hij kon zijn handen van het doek (of paneel) terugtrekken zodra de afgebeelde persoon er wat hem betrof levend en wel op stond. Hij schilderde ze niet doods, zoals veel tijdgenoten dat in hun grote nauwkeurigheid en ijver vaak wel deden. ‘Een onghemeyne (ongewone) manier van schilderen, die hem eyghen is, bynae alle (iedereen) over-treft’, schreef zijn eerste biograaf Schrevelius in de 17e eeuw.

Leerlingen

Nogal gemakkelijk worden schilders als leerling van Hals beschouwd. Maar uit nader onderzoek blijkt dat er op dat gebied veel vraagtekens zijn. Arnold Houbraken noemt in zijn ‘De Groote Schouburgh’ (1718-21) Adriaen Brouwer, Adriaen van Ostade en Dirck van Delen als leerlingen. Waarschijnlijk waren Frans’ broer Dirck Hals en zijn eigen zonen bij hem in de leer of hebben zij bij hem op het atelier gewerkt. Dan zijn er nog Vincent Laurensz van der Vinne (volgens diens zoon was deze een Hals-leerling), en Pieter Gerritsz. van Roestraeten (volgens een notarieel document). Van Roestraeten werd overigens zijn schoonzoon. Mogelijk studeerde de Haarlemse portretschilder Johannes Verspronck (een van de ongeveer tien concurrerende portrettisten in het Haarlem van toen) ook enige tijd bij Hals. Het handjevol schilderijen dat aan Judith Leyster wordt toegeschreven staat qua stijl het dichtst bij Hals en zij geldt dan ook als een waarschijnlijke leerling, net als haar echtgenoot Jan Miense Molenaer. Vermoedelijk waren er nog meer, maar vele schilders van toen zijn in de vergetelheid verzonken. Twee eeuwen na zijn dood kreeg Hals nog een aantal ‘postume leerlingen’. Claude Monet, Charles-François Daubigny, Max Liebermann, James Whistler, Gustave Courbet, en in Nederland Jacobus van Looy en Isaac Israëls, zij behoorden tot de impressionisten en realisten die zich in Hals hebben verdiept, die zich door hem hebben laten inspireren en die op hem hebben voortgebouwd.

Echt of onecht

Van veel aan Frans Hals toegeschreven schilderijen wordt de echtheid betwist. Zie bijvoorbeeld Frans L. M. Dony: "Alle bekende schilderijen van Frans Hals" 1975. Kennelijk is er geen internationale toetsing van zijn werk op echtheid zoals bij Rembrandt of Johannes Vermeer. De vervalsingen van Han van Meegeren hebben de onzekerheid nog eens vergroot.

In 2006 is bijvoorbeeld vastgesteld dat Portret van de Haarlemse kerkvoogd Jacobus Hendricksz. Zaffius een 17e-eeuwse kopie is van het vroegst bekende werk van Hals. Het onderzoek werd uitgevoerd door Pieter Thiel, oud-directeur van de schilderijencollectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Op 6 oktober 2016 werd bekend dat een meestervervalser actief is geweest, die een portret van Frans Hals heeft vervalst. Het schilderij was eerder voor 9,5 miljoen euro door Sotheby's verkocht en bleek na analyse van de materialen in 2016 niet echt te zijn.[2] Het schilderij was afkomstig uit de kunstcollectie van de Franse kunstverzamelaar Giulano Ruffini. Meerdere werken uit deze collectie worden verdacht van vervalsing. [3]

Werk in openbare collecties (selectie)

Lijst van werken

Voor een complete lijst van de schilderijen toegeschreven door Claus Grimm en Seymour Slive, zie de lijst van schilderijen van Frans Hals

Datering Titel Verblijfplaats Afbeelding
Ca. 1611 Portret van een man met een schedel in zijn linkerhand Barber Institute of Fine Arts, Birmingham Frans Hals - Portrait of a Man Holding a Skull.JPG
1616-1618 Portret van een jongeman met een schedel National Gallery, Londen Frans Hals Youth with skull.jpg
Ca. 1619-1620 Portret van Catharina Hooft met haar min Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie Frans Hals - Portret van Catharina Hooft en haar min.jpg
Ca. 1622 Huwelijksportret van Isaac Massa en Beatrix van der Laen Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Frans Hals - Portret van een stel in een landschap - Google Art Project.jpg
Ca. 1623-1624 Luitspeler Musée du Louvre, Parijs Frans Hals - Luitspelende nar.jpg
1624 De lachende cavalier Wallace Collection, Londen Cavalier soldier Hals-1624x.jpg
1625 Portret van Jacob Olycan Mauritshuis, Den Haag Frans Hals - Portrait of Jacob Olycan - Mauritshuis 459.jpg
1625 Portret van Aletta Hanemans Mauritshuis, Den Haag Frans Hals - Portrait of Aletta Hanemans - Mauritshuis 460.jpg
Ca. 1625 Portret van Willem van Heythuijsen Alte Pinakothek, München Frans Hals - Willem van Heythuyzen - WGA11076.jpg
Ca. 1625 Lachende jongen Mauritshuis, Den Haag Frans Hals - Laughing Child - WGA11073.jpg
1626 Portret van Isaac Abrahamsz. Massa Art Gallery of Ontario, Toronto Portrait of Isaac Abrahamsz. Massa by Frans Hals.png
Ca. 1626 Zigeunermeisje Musée du Louvre, Parijs Frans Hals - Zigeunermeisje.jpg
Ca. 1628-1630 De vrolijke drinker Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Frans Hals 002.jpg
Ca. 1630-1635 Portret van Pieter Jacobsz. Olycan Frans Hals Museum, Haarlem Frans Hals - portrait of Pieter Jacobsz Olycan at bust length OS-2004-39.JPG
Ca. 1633 Portret van Pieter van den Broecke Kenwood House, Londen Frans Hals - Pieter van den Broecke - WGA11121.jpg
1633-1635 Malle Babbe Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie Frans Hals 021.jpg
Ca. 1634 Portret van een man Mauritshuis, Den Haag Frans Hals 064.jpg
1635 Portret van Feyntje van Steenkiste Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam Frans Hals - Feyntje van Steenkiste.jpg
1643 De Heer Bodolphe Yale University Art Gallery, New Haven De Heer Bodolphe by Frans Hals.jpeg
1643 Mevrouw Bodolphe Yale University Art Gallery, New Haven Mevrouw Bodolphe by Frans Hals 1643.jpeg
1664 De regentessen van het Oudemannenhuis, Haarlem Frans Hals Museum, Haarlem Frans Hals - De regentessen van het oudemannenhuis.jpg
1600-1699 Portret van een man (navolger van Frans Hals) Onbekend Frans Hals (follower) Portrait of a Man.jpg
1900-1924 Portret van een man (pastiche naar Frans Hals) Onbekend Portrait of a Man, pastiche after Frans Hals (I).jpg

Bibliografie (selectie)

  • Seymour Slive: Frans Hals, 3 dln. (oeuvrecatalogus), New York / Londen 1970-1974; Frans Hals (expositiecatalogus Washington/Londen/Haarlem, 1989).
  • Claus Grimm (1989) Frans Hals. Das Gesamtwerk Stuttgart/Zürich; (ook in het Nederlands vertaald).
  • W. Liedtke (2007) Dutch paintings in the Metropolitan Museum of Art, p. 250-
  • N. Middelkoop en A. van Grevenstein, Frans Hals. Leven, werk, restauratie (Haarlem Amsterdam 1988).
  • A. Erftemeijer; Frans Hals in het Frans Hals Museum, Amsterdam/Gent 2004 (in Ned., Eng. en Fra.)
  • C. Atkins ‘Frans Hals's Virtuoso Brushwork’, in: Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek 2003, Zwolle 2004, p. 281-309.

Zie ook

Noten


Monumenten in de buurt van Frans Hals in Haarlem

Vrijstaande villa in neo-renaissance stijl

Florapark 5
Haarlem
Inleiding In 1888 gebouwde VRIJSTAANDE VILLA in neo-renaissance stijl. De villa, gelegen aan de zuidoostzijde van het Florapark, is ontworp..

Vrijstaande villa in neo-renaissancistische trant

Florapark 4
Haarlem
Inleiding In 1889 gebouwde VRIJSTAANDE VILLA in neo-renaissancistische trant. De villa, gelegen aan de oostzijde van het Florapark, is ontw..

Vrijstaande villa in eclectische trant

Florapark 6
Haarlem
Inleiding In 1880-1881 in eclectische trant gebouwde VRIJSTAANDE VILLA. De villa is ontworpen door de architect J.C. Kruseman en ligt aan d..

Vrijstaande villa in electische trant met tuin, stal, koetshuis en koetsierswoning

Florapark 9
Haarlem
Inleiding In 1889-1890 in eclectische trant gebouwde VRIJSTAANDE VILLA. De villa, gelegen aan de zuidzijde van het Florapark, is ontworpen ..

Vrijstaande villa in neo-renaissance stijl

Florapark 8
Haarlem
Inleiding In 1885 gebouwde VRIJSTAANDE VILLA in neo-renaissance stijl. De villa, gelegen aan de zuidoostzijde van het Florapark, is gebouwd..

Kaart & Routeplanner

Route naar Frans Hals in Haarlem

Foto's (1)