Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kantongerecht Voorm. kantongerechtsgebouw in Beetsterzwaag

Gebouw

Hoofdstraat 85
9244CM Beetsterzwaag (gemeente Opsterland)
Friesland

Bouwjaar: 1923
Architect: S. Wijn Wijn S. Wijn


Beschrijving van Kantongerecht Voorm. kantongerechtsgebouw

Inleiding Het GERECHTSGEBOUW van het kanton Beetsterzwaag uit 1923 is een markant bouwblok in een bouwtrant verwant aan de Um 1800-stijl. Het gebouw ligt aan de periferie van de bebouwde kom. Aan de noordzijde is een lage conciërgewoning (nr. 85) aangebouwd, die in 1979 (?) is verbouwd tot dienstruimten. Wederom daar aangebouwd zijn een brandstoffenloods boven een regenwaterput en een houten fietenstalling, alle oorspronkelijk. Het ontwerp voor het "kantongerechtsgebouw waarin kantoren voor den ontvanger der registratie" is van de rijksbouwmeester der Justitiegebouwen Simon Wijn (1914-1924; bestek 508). Het gerechtsgebouw ligt teruggerooid op een ruim erf begrensd door een tuinmuur aan de straatzijde, een meidoornhaag aan de west- en noordzijde en een erfgracht aan de oostzijde. Het is in 1979 inpandig gewijzigd, o.a. ten behoeve van de aanleg van een lift. Omschrijving Het hoofdvolume van het kantongerechtsgebouw heeft een T-vormige plattegrond, die met de contemporaine aanbouw van de conciërgewoning c.a. een kruisvormige structuur heeft gekregen. Het hoofdvolume bestaat uit twee bouwlagen onder een overstekend samengesteld dak dat is belegd met zwart geglazuurde Hollandse pannen; de conciërgewoning bestaat uit één bouwlaag onder een afgeknot schilddak; het hok voor brandstoffen heeft een plat dak. In het noordelijk dakschild van het hoofdvolume is nog één van de oorspronkelijk vier schoorstenen, halverwege de gemetselde pijp met een stang aan de kapconstructie verbonden. Het opgaand muurwerk van het gehele object is voornamelijk opgetrokken in bruine bezande bakstenen, door een rollaag gescheiden van een schijnbasement en verlevendigd met natuurstenen, tectonische decoraties en een eenvoudig versierde bakstenen gevellijst. Boven alle vensters is een streklaag. De zuidgevel is drie traveeën breed en wordt geleed door kolossale lisenen. De brede hoeklisenen rusten op een basement; de halfsteens terugsprong van de lisenen naar de gevelwand correspondeert met de smallere kolossale lisenen aan weerszijden van de middentravee. Alle lisenen hebben een onversierde, zandstenen kapiteelachtige afsluiting. De gevelwand waarin de vensters zijn aangebracht ligt nog een halfsteens sprong verder terug. De middentravee bevat een toegang onder een gefrijnde zandstenen latei met eierlijst: een dubbele toegangsdeur met een tweelichts bovenlicht voorzien van ovalen raamgeleding; een drietreeds granieten toegangstrap ter breedte van het middenrisaliet. Boven de latei is een zandstenen plaat met opschrift in metalen letters: KANTON / GERECHT //. Het opschrift wordt aan de bovenzijde afgesloten door een overstekende lijst rustend op twee zandstenen consoles. In de tweede bouwlaag zijn per raamtravee twee H-vensters gegroepeerd: het onderraam zesruits, het bovenlicht vierruits met gekleurd glas-in-lood. De vensters in de zijtraveeën hebben een vorengemetselde borstwering; de vensters in het middenrisaliet beginnen boven de zandstenen plaat. Het middenrisaliet wordt afgesloten door een kajuit met ingesnoerde klokgevel met op de aanzetten natuursteen en een ovaal zesruitsvenster met in de rollaag rondom zandstenen negstenen. In de westelijke zijgevels van het hoofdvolume zijn verschillende vensters: vier achtruits met gekleurd glas-in-lood in de bovenlichten in de eerste bouwlaag: drie geschakelde ter plaatse van de oorspronkelijke woonkeuken en een kruisvenster ter hoogte van de kelder. In de tweede bouwlaag zijn drie klimmende H-vensters met gekleurd glas-in-lood voor daglichttoetreding in de traphal en twee kleinere zesruits H-vensters. In de korte zijde van het schilddak is een tweelichtkajuit met vierruitsvensters. De noordgevel van het hoofdvolume heeft een zesruitsvenster in de eerste bouwlaag en zeven vierruitsvensters in de tweede bouwlaag. In het dakschild een drielichtkajuit met vierruitsvensters. De oostelijke zijgevel heeft vier maal drie geschakelde achtruitsvensters met gekleurd glas-in-lood, m.u.v. de ramen ter plaatse van de wachtkamer voor het publiek op de verdieping. De vm. conciërgewoning onder afgeknot schilddak is opgetrokken in dezelfde steensoort als het hoofdvolume: in de maatvoering is het pand beduidend vereenvoudigd, maar in de uitvoering van de detaillering overeenkomstig het hoofdvolume. In de westgevel, in de krimp met het hoofdvolume, de voordeur: de stoep is vervangen door een hellingbaan langs de westgevel van het hoofdvolume. Daarnaast in de gevelwand is een vierruitsvenster en twee gekoppelde achtruitsvensters. De noordgevel wordt oversneden door het berghok en is blind; in het dakschild een kajuit met dubbele vierruitsvensters. In de oostgevel twee gekoppelde achtruitsvensters en in het dakschild een tweelichtkajuit met vierruitsvenster. Het berghok onder plat dak is opgetrokken in dezelfde steensoort als het hoofdvolume en is in de maatvoering nog meer vereenvoudigd. Het hok heeft aan de westzijde een opgeklampte houten deur met vierruits bovenlicht en aan de noordzijde een tweelicht met zesruitsvensters. Aan de oostzijde van de schuur is een houten rijwielbergplaats gebouwd op betonnen poeren. In het houten stallingsrek konden oorspronkelijk acht fietsen worden geplaatst. De inwendige structuur is gedeeltelijk nog oorspronkelijk; de inrichting is gewijzigd, in het bijzonder als gevolg van de verbouwing in 1979. In de vm. spreekkamers en griffiekamer aan de voorzijde zijn de stucplafonds en de marmeren schoorsteenmantels nog aanwezig; de vestibule en hal zijn afgewerkt in schoon metselwerk van geel geglazuurde bakstenen met een groen geglazuurde bakstenen 'lambrizering'; een fraaie granieten steektrap met bordes, een ijzeren leuning met houten handlijst tussen de in groen geglazuurde bakstenen opgemetselde trappalen met granieten bekroning. In de zittingzaal twee hoge, gemetselde schoorsteenmantels, waarvan één voorzien van een diepreliëf met de afbeelding van een balansweegschaal. In de wachtkamer van het publiek een geel geglazuurde bakstenen schoorsteenmantel. De zolder is ongeleed. Waardering Het gerechtsgebouw van het kanton Beetsterzwaag uit 1923 is van cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: - als bijzondere uitdrukking van een bestuurlijke ontwikkeling, m.n. die van de organisatiestructuur van het rechtswezen; - vanwege de hoge mate van architectonische kwaliteit van het ontwerp; - vanwege de redelijke mate van belang door het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek; - vanwege de bijzondere betekenis van het object voor het aanzien van de straat en het dorp, m.n. als markant object aan de periferie van het dorp; - vanwege de zeer hoge mate van gaafheid van het exterieur; - vanwege de hoge mate van gaafheid van het interieur en van de detaillering daarvan; - vanwege de hoge mate van gaafheid van de samenstellende onderdelen: het kantongerechtsgebouw, de conciërgewoning, de brandstofopslagplaats en de rijwielbergplaats; - vanwege de redelijke mate van belang voor de visuele en structurele gaafheid van het straatbeeld. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 513179
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kantongerecht Beetsterzwaag
Het kantongerecht aan de Hoofdstraat 85
Het kantongerecht aan de Hoofdstraat 85
Locatie Beetsterzwaag
Oorspr. functie kantongerecht
Bouw gereed 1838
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 513179
Architect S. Wijn
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het kantongerecht Beetsterzwaag was van 1838 tot 2002 een van de kantongerechten in Nederland. Nadien is het gebouw nog tot 2007 gebruikt als zittingsruimte voor de sector kanton van de rechtbank Leeuwarden. Het gebouw kwam gereed in 1923 en is een rijksmonument.

Het kanton

1838-1877

De kantongerechten werden ingesteld in 1838 als opvolger van de Vrederechter. Bij de oprichting was Beetsterzwaag het tweede kanton van het arrondissement Heerenveen. Her rechtsgebied bestond uit de gemeenten Opsterland en Smallingerland. Het was een kantongerecht der 3de klasse.

1877-2007

Bij de eerste grote herindeling van rechtsgebieden in 1877 werd Beetsterzwaag uitgebreid met de gemeente Ooststellingwerf dat tot het opgeheven kanton Oldeberkoop had behoord. In 1923 werd het arrondissement Heerenveen opgeheven en gevoegd bij het arrondissement Leeuwarden. De sluiting van Heerenveen was een voorbode van de tweede grote herindeling in 1933. Bij die operatie verdwenen in de provincie Friesland maar liefst vijf van de negen nog bestaande kantongerechten. In verschillende voorstellen was sprake van het sluiten van Beetsterzwaag ten gunste van Bergum, maar uiteindelijk kwam Beetsterzwaag ongeschonden uit de bezuinigingsoperatie.

Terwijl ook na 1933 nog meerdere kantongerechten werden opgeheven bestond Beetsterzwaag nog toen het kantongerecht als zelfstandig gerecht in 2002 werd afgeschaft. In 2007 werd het gebouw uiteindelijk toch gesloten. De kosten om het gebouw aan te passen wogen niet op tegen het beperkte aantal zaken dat nog in Beetsterzwaag werd behandeld.

Het gebouw

Het gerechtsgebouw is een ontwerp van de toenmalige rijksbouwmeester der justitiegebouwen Simon Wijn. Het kwam gereed in 1923 en bood toen ook onderdak aan de ontvanger der registratie. Het ontwerp is verwant aan de Um 1800-stijl. Het gebouw bestaat uit twee bouwlagen met een overstekend samengesteld dak met zwarte geglazuurde pannen. Aan de achterzijde bevindt zich een dienstruimte welke oorspronkelijk gebouwd is als conciërgewoning.


Monumenten in de buurt van Kantongerecht Voorm. kantongerechtsgebouw in Beetsterzwaag

Diaconiehuis Van Lyndenstichting

Hoofdstraat 79
Beetsterzwaag (Gemeente Opsterland)
Diaconiehuis (van Lyndenstichting) met hoofdgebouw aan de straat. Dit laatste met verdieping; de vensters halfrond gesloten, blijkens stich..

Zandhoeve De Zandhoeve

Hoofdstraat 89
Beetsterzwaag (Gemeente Opsterland)
Inleiding Het LANDHUIS De Zandhoeve is in 1929/30 gebouwd naar ontwerp van architect S.A. Veenstra uit Langezwaag voor de heer Jac. Bleeker..

Andreaehûs

Hoofdstraat 86
Beetsterzwaag (Gemeente Opsterland)
Groot pand met verdieping. Omlijste ingangspartij met balcon. Zes stoeppalen met stekelkettingen.

Lycklamahûs, stalgebouw

Hoofdstraat 82
Beetsterzwaag (Gemeente Opsterland)
Blokvormig stalgebouw met verdieping geheel gepleisterd, waarin omlijstingen rond de hooggeplaatste vensters. Gootlijst op blokjes twee half..

Lycklamahûs

Hoofdstraat 80
Beetsterzwaag (Gemeente Opsterland)
Groot blokvormig WOONHUIS met verdieping onder omgaand zadeldak met hoekschoorstenen. Omgaande kroonlijst met paarsgewijze geplaatste conso..

Kaart & Routeplanner

Route naar Kantongerecht Voorm. kantongerechtsgebouw in Beetsterzwaag

Foto's (3)