Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Woonhuis in kubistisch-expressionistische stijl met aangebouwde schuur in Kollum

Woonhuis

Van Limburg Stirumweg 2
9291KA Kollum (gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
Friesland

Bouwjaar: 1928
Architect: H.A. Zondag Zondag 1928 H.A. Zondag


Beschrijving van Woonhuis in kubistisch-expressionistische stijl met aangebouwde schuur

Inleiding WOONHUIS met aangebouwde SCHUUR in Kubistisch-Expressionistische trant met Amsterdamse School-elementen, ontworpen door de architect H. Zondag (1896-1982) te Kollum voor (gemeente)secretaris Kruizenga in 1928. Het op zich bescheiden ogend ontwerp valt op door het uitgewogen gebruik van materialen, met tot in detail terugkerende elementen, zoals tegels in fries en bordes, de kleur en afwisseling in het voegwerk en inwendig de vormgeving van kozijnen en deurstijlen. Het woonhuis staat op een opstrekkende kavel aan de noordzijde van de oost-west lopende hoofdas van het oude Kollum, en vormt een twintigste-eeuwse voortzetting van de historische villabouw langs deze as. Het woonhuis is, op enkele ondergeschikte wijzigingen aan verdiepingsvensters in de zijgevel na, zeer gaaf. Inwendig zijn achter nieuwe tegels en deurplaten nog vele originele interieuronderdelen aanwezig. Een smeedijzeren vlaggestokhouder tegen de zuidwestelijke gevelhoek ontbreekt; de lager geplaatste betonnen standaard is nog wel aanwezig. Aan de noordoostzijde van de woning zijn aan de originele schuur een tussenlid en een garage aangebouwd; deze nieuwe toevoegingen vallen buiten de bescherming van rijkswege, evenals een houten schuur achter in de tuin. Omschrijving Het woonhuis is in rode gesinterde baksteen op een plint van mondsteen opgetrokken in twee bouwlagen, op een rechthoekige plattegrond, onder plat dak, met aan de oostzijde een rechthoekige uitbouw, ook onder plat dak. Een doorlopende daklijst, met betonnen blokvormige accenten en daaronder een fries van roodbruine tegelvelden omgeven door rollagen, bekroont de gevels. Het voegwerk is horizontaal verdiept en verticaal zachtroze van kleur. Door in- en uitspringende elementen zoals balkons, een erker, gemetselde bloembakken e.d. krijgt het blokvormige hoofdvolume een plastisch karakter, met de nadruk op de voorgevel. Daar vormt een centraal uitgemetselde schoorsteen een sterk verticaal accent met links ervan een ondiepe driezijdige erker onder plat dak met gootlijst; rechts ervan, onder een uitgemetseld balkon, de ingangspartij, gevormd door een paraboolvormige opening in het portiek met betonnen driehoekige sluitsteen; terugliggend een houten voordeur met bovenlicht en drieruits-zijlichten met glas-in-lood; gemetselde bloembakken aan weerszijden van de ingang; bordes met roodbruine tegels en bakstenen omlijsting. De vensters van de verdieping en de erker zijn in drieën geleed; de bovenlichten van de erkervensters hebben glas-in-lood. Andere details aan de gevel zijn een betonnen vlaggestokhouder tegen de linker gevelhoek; een smeedijzeren gekrulde decoratie tegen de rechterbovenkant van de schoorsteen; houten bloembak onder het linker verdiepingsvenster. In de linker zijgevel wordt een doorlopende rollaag direct boven de vensters doorbroken door een centraal, iets uitspringend schoorsteenkanaal, onder de aanzet daarvan een gemetselde bank met houten zitting. Aan de rechter zijgevel gaat een uitbouw over in de gemetselde balustrade van een balkon; behalve een aantal staande vensters zijn er twee liggende vensters met glas-in-lood. De achtergevel is vlak; openslaande tuindeuren met vierruits, openslaande delen en drieruits-zijlichten; bordes van bruinrode tegels met bakstenen omlijsting. De aangebouwde SCHUUR, op rechthoekige plattegrond en onder plat overstekend dak, sluit in materiaal en vorm aan bij het woonhuis. De PLATTEGROND is vrijwel geheel origineel; het INTERIEUR bevat nog vele originele onderdelen, zoals onder andere balkenplafonds, de houten trap met balustrade en betegeling. Waardering Het woonhuis uit 1928 te Kollum is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: - als twintigste eeuwse voortzetting van de historische reeks villa's voor notabelen, langs de hoofdas van het oude Kollum; - vanwege de plaats die het ontwerp inneemt in het expressionistische oeuvre van de architect; - vanwege de uitgewogen compositie in Kubistisch-Expressionistische trant; - vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur; - vanwege de hoge mate mate van gaafheid van het interieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 512875
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Juan Gris: Stilleven met bordeauxfles, 1919
Paul Cézanne: Landschap in de Provence, c. 1880
Paul Cézanne: Mont Sainte-Victoire, 1904
Umberto Boccioni: Op het terras, 1914, Futuristisch schilderij
Juan Gris: Stilleven met gitaar, boek en krant, c. 1919
Juan Gris: Portret van Pablo Picasso, 1912
Franz Marc: Kleine compositie, huis met bomen, 1914
August Macke: Garten am Thuner See, 1913

Het kubisme is een stroming binnen de moderne kunst van het begin van de 20e eeuw. Het is een van de vier grote schilderstijlen (naast het dadaïsme, het expressionisme en de abstracte kunst) in de Europese schilderkunst van de 20e eeuw. Het kubisme vierde zijn hoogtijdagen als avant-gardekunststroming in de periode van 1906 tot ca. 1920.

Oorsprong

Kunsthistorisch gezien ontstond het kubisme als reactie op het intuïtieve fauvisme met zijn felle kleuren en vlakke vormen. Kubisme daarentegen ging in de richting van orde, reflectie en constructie en maakte gebruik van driedimensionaal voorgestelde vormen.

Van de 19e-eeuwse schilder Paul Cézanne, een voorloper van het kubisme, is de uitspraak dat alle vormen in de natuur in feite zijn opgebouwd uit een aantal oervormen zoals bol, kegel, cilinder en kubus. In het werk van Paul Cézanne wordt het klassieke perspectief losgelaten en worden kleuren gebruikt om het gevoel van diepte te creëren. Helder kleuren staan op de voorgrond en donkere kleuren op de achtergrond.[1] Dit is goed te zien in de serie Mont Sainte Victoire, die werd getoond op een tentoonstelling in 1907 met zijn werken van de laatste tien jaar.[2]

Het schilderij Les Demoiselles d'Avignon van Pablo Picasso's baande definitief de weg voor het kubisme in de schilderkunst. Picasso liet zich hiervoor inspireren door de Afrikaanse maskers die hij zag in het Musée de l'Homme. Op het doek staan vijf prostituees afgebeeld, wiens lichamen hij versimpelde tot geometrische vormen.[3] Volgens de dichter Max Jacob zou het kubisme uitgevonden zijn op een avondje bij Matisse, waar deze aan Picasso een Afrikaans beeldje toonde dat hij in zijn bezit had.[4]

Het belangrijkste - en vernieuwendste - aspect van het kubisme is dat het in eerste instantie om een nieuwe manier van kijken gaat. De oude vragen: 'Hoe leg ik mijn waarnemingen vast?' en 'Hoe geef ik een driedimensionale ruimte weer op een tweedimensionaal vlak?', die ooit tot de ontdekking van het meetkundig perspectief leidden, werden nu gevolgd door nieuwe vragen: 'Kan ik volstaan met weer te geven wat ik door één oog zie?' en 'Kan ik mijn waarneming vertrouwen?'

Pas naar aanleiding van de expositie van Les Indépendants, te Parijs op 25 mei 1910, bestempelde de Franse criticus Louis Vauxcelles in het blad Gil Blas de werken van Georges Braque echter als bizarreries cubiques.

Kenmerken

Kenmerken van het kubisme zijn: afgevlakt volume, verwarrend perspectief, collage, meerdere standpunten, stilleven, analytisch, synthetisch.

In het kubisme wordt gebruikgemaakt van verschuivende standpunten. Een tafel kan vanuit verschillende hoeken worden bekeken. Van bovenaf als men staat, vanaf de zijkant als men zit, of van onderaf als men iets van de vloer wil oppakken. Kubisten proberen dit in een schilderij te verwerken.

In het kubisme wordt geen onderscheid gemaakt tussen driedimensionale vormen die naar de kijker toe buigen en vormen die van de kijker af moeten buigen. Kubisten maken vormen vlak en vermenigvuldigen ze dan waardoor platte vlakken met veel patronen in zachte kleuren worden geschilderd gezien vanuit verschillende hoeken.

Het woord kubisme hangt samen met kubus. De kubisten deden net alsof de natuur alleen maar bestond uit kubussen, kegels en bollen. Alles werd dus met deze vormen getekend.

Het meest kenmerkende van het kubisme is de vereenvoudiging van alles. Kleur was niet zo belangrijk. Men gebruikte geen felle kleuren, alleen maar grijsachtige en bruine tinten. Kleur werd in een later stadium wel weer belangrijk.

Er werd een hoofdvorm getekend, maar ook de restvorm was belangrijk (het wit dat op een tekening overblijft, is de restvorm).

Belangrijke onderwerpen waren landschappen, mensen en stillevens.

Waarneming

Hoe belangrijk het expressionisme ook is geweest voor de verdere ontwikkeling van de kunst van de 20e eeuw, zonder de nieuwe manier van kijken van het kubisme zouden we niet spreken over futurisme, dadaïsme, surrealisme, constructivisme, bepaalde vormen van abstracte kunst en kinetische kunst en evenmin van conceptuele kunst.

Het kubisme bevruchtte de basisstroming van de 20e eeuw, het expressionisme, en bracht zo mengvormen voort als het Vlaams expressionisme en de kunst van Picasso.

Het kubisme wil een directe registratie zijn van wat in ons hoofd omgaat wanneer wij naar de dingen kijken. Vandaar de bizarre gedachtesprongen, de fragmentering, de collages, de schijnbaar onjuiste kleuren.

Geometrisch kubisme (1907-1909)

Het geometrische kubisme liep van 1907 tot 1909 met de sterke invloed van Cézanne op de landschappen van Braque en de negersculpturale techniek van Picasso.

Braque en Picasso lieten eens en voor altijd het lineaire perspectief achterwege vanuit de gedachte dat het hier uiteindelijk ook maar om een manier van kijken ging, die onmogelijk de volheid van de visuele ervaring kon weergeven (laat staan de rest).

In de eerste fase zoekt de kubistische kunstenaar naar de basisstructuren achter de dingen en zijn er nog herkenbare, tamelijk samenhangende vormen (zoals Huizen in L'estaque en Grand Nu van Braque, Fruits et Verre en Briquetterie à Tortosa van Picasso). De objecten vertonen een vergaande stilering: de schilderijen lijken in eerste instantie opgebouwd uit meetkundige vormen.

Intussen had de bekende schrijver-dichter-essayist Guillaume Apollinaire de twee protagonisten samengebracht in Le Bateau-Lavoir aan de Rue Ravignan 13 in Parijs.

Analytisch kubisme (1910-1912)

Men rekent het analytische kubisme van 1910 tot 1912.

In deze periode spat het beeld dat Picasso en Braque ons van de werkelijkheid bieden uiteen in kleine fragmentjes. De vaste vormen van de objecten worden gebroken, ontleed in alle facetten en niet beperkt tot de toevallig zichtbare facetten alleen, door ze naast en vaak over elkaar uit te beelden.

Zo komt men tot de compositions simultanées, waarbij verscheidene gezichtspunten weergegeven worden, zonder nog te denken aan enig centraal perspectief. De obsessie met vorm en structuur bracht de schilders er bovendien toe de kleur bijna volledig van ondergeschikt belang te vinden.

Tijdens het analytisch kubisme balanceren Picasso en Braque op de rand van het abstracte; ze deinzen er wel voor terug, overtuigd als ze zijn dat alleen de werkelijkheid die zich aan onze zintuigen vertoont de basis kan zijn voor kunst (voorbeelden hiervan zijn Ambroise Vollard van Picasso en Stilleven met kruik en viool van Braque).

Synthetisch kubisme (1913 - circa 1920)

Na 1913 wil men in het synthetische kubisme de breuk met de realiteit weer herstellen. Niet door terug te gaan naar zijn oorspronkelijke vorm maar door de karakteristieke omtreklijn en de materie van objecten zo reëel mogelijk weer te geven. Hiervoor gebruikt men de trompe-l'oeil en de bekende collages.

Deze synthetische fase, die zich vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog ontwikkelt, kan evengoed de associatieve fase genoemd worden. Violen en gitaren worden herleid tot de kleur en de textuur van het materiaal waarvan ze gemaakt zijn. Tegelijk wordt gezocht naar elementen om iets te zeggen over de muziek zelf of de sfeer van de kamer (wolken, blauw, een krul hier en daar). In de collages met stukken van kranten, stoelbekledingen en touw komen stukjes van de werkelijkheid letterlijk in het kunstwerk terecht. Schilderijen uit de synthetische fase van het kubisme vertonen de volgende kenmerken: kleur wordt weer toegelaten, schilderijen zien eruit alsof ze met behulp van knippen en plakken uit allerlei materialen tot stand zijn gekomen, patroonornamenten in de verschillende kleurvlakken, de voorstelling wordt weer meer herkenbaar en er komt weer perspectief in het beeldvlak. Een voorbeeld is Stilleven op tafel van Braque.

Wotrubakerk in Wenen

Overgangen

Het kubisme liep tot 1920 en het leidde zowel naar het dadaïsme als naar de abstracte kunst. Er zijn tevens overgangen naar het purisme, het orphisme, het precisionisme en het constructivisme.

Ook in de beeldhouwkunst is het kubisme een productieve beweging. Alexander Archipenko, Raymond Duchamp-Villon, Jacques Lipchitz, Ossip Zadkine en natuurlijk Pablo Picasso zijn er de belangrijkste meesters van.

In Praag ontwikkelde zich tussen 1910 en 1925 een kubistische architectuur (o.a. Josef Gočár). In Wenen staat de kubistische Wotrubakerk van Fritz Wotruba.

In de literatuur vinden we het kubisme vooral terug bij de Vlaamse dichter Paul van Ostaijen. Van Ostaijen ontwikkelt zich in zijn poëtisch oeuvre van expressionisme (tonen van alle emotie) via kubisme (de wereld zelf laten spreken) naar de grote onthechting die hij vindt in de abstracte kunst.

Kubistische schilderijen

Voorbeelden van andere kubistische schilderijen zijn:

  • Fruitschaal, viool en fles, 1914 van Pablo Picasso
  • Klarinet en fles rum op een schoorsteenmantel, 1911 van Georges Braque
  • Stilleven, 1914 van Pablo Picasso
  • Fles rum en krant, 1914 van Juan Gris
  • Het zonnescherm, 1914 van Juan Gris
  • Fles en vissen, 1910-1912 van Georges Braque
  • Glas op tafel, 1909-1910 van Georges Braque
  • Mandora, 1909-1910 van Georges Braque

Bekende kunstschilders van het kubisme

De bekendste kunstschilders van het kubisme waren:

De meest vooraanstaande Franse kubisten:

Zie ook

Externe links

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Kubisme.
Icoontje WikiWoordenboek Zoek kubisme op in het WikiWoordenboek.

Monumenten in de buurt van Woonhuis in kubistisch-expressionistische stijl met aangebouwde schuur in Kollum

Dokterswoning met aangebouwd koetshuis en hek

Voorstraat 5
Kollum (Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
Inleiding DOKTERSWONING met aangebouwd KOETSHUIS en HEK, behorende bij het complex met koetsierswoning te Kollum uit 1913. Het exterieur va..

Koetsierswoning 2 Koetsierswoning, schuur

Voorstraat 7
Kollum (Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
Omschrijving Kleine SCHUUR achter de koetsierswoning, waarschijnlijk uit ongeveer 1915, opgetrokken in Ambachtelijk-Traditionele trant, in ..

Koetsierswoning 1 Koetsierswoning met hek

Voorstraat 7
Kollum (Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
Omschrijving KOETSIERSWONING met HEK in eenvoudige en verzorgde Overgangsstijl, opgetrokken in witgeverfde baksteen op een grijsgeschilderd..

Westenstein

Van Limburg Stirumweg 18
Kollum (Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
Inleiding De VILLA "Westenstein" staat aan het westelijk uiteinde van de historische oost-west lopende hoofdas van Kollum, met de hoofdinga..

Smederij Voorm. smederij

Voorstraat 15
Kollum (Gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland)
PAND op L-vormige plattegrond blijkens jaartalankers uit 1768. Het evenwijdig aan de straat gebouwde deel heeft geen verdieping en een pann..

Kaart & Routeplanner

Route naar Woonhuis in kubistisch-expressionistische stijl met aangebouwde schuur in Kollum

Foto's (2)