Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Menkemaborg 01 Menkemaborg, hoofdgebouw in Uithuizen

Kasteel Buitenplaats

Menkemaweg 2
9981CV Uithuizen (gemeente Eemsmond)
Groningen

Bouwjaar: oorspr. 14e eeuw 1614 (uitbr./verb.) 1682 (verb.) 1700-'05 (verb.) 1922-'27 (rest.) 1400 oorspr. 14e eeuw 1614 (uitbr./verb.) 1682 (verb.) 1700-'05 (verb.) 1922-'27 (rest.)
Architect: A. Meijer (1700-'05) A.R. Wittop Koning (1922-'27) Meijer 1705 A. Meijer (1700-'05) A.R. Wittop Koning (1922-'27)


Beschrijving van Menkemaborg 01 Menkemaborg, hoofdgebouw

Omschrijving HOOFDGEBOUW (Menkemaborg). Centraal op het vierkante borgterrein ligt het op rechthoekige grondslag opgetrokken driebeukige hoofdgebouw, in oorsprong daterend uit de 14de eeuw (zie bouwsporen zuidoostgevel), en in 1705 door architect Allert Meijer verbouwd tot het huidige aanzien. Het bakstenen pand omvat drie evenwijdige bouwlichamen onder drie met geglazuurde Oud-Hollandse pannen gedekte zadeldaken, waarvan het eerste wordt beëindigd door trapgevels en de overige door topgevels met schoorstenen. De voorste schoorstenen zijn voorzien van gekken in de vorm van hazen. De eerste twee bouwlichamen bestaan uit twee bouwlagen en een kapverdieping; het achterste bouwlichaam bestaat uit een souterrain met opkamers en een kapverdieping. Gevelsteen in de noordoostgevel. Voor het huis ligt over de gehele lengte een rechthoekig voorterrein voorzien van twee secreten op de hoeken. Deze vierkante, torenvormige gebouwtjes worden overkapt door een met leien gedekt koepeldak voorzien loden hoekstrippen met wapenschilden en bekroond door een pinakel. De symmetrisch ingedeelde voorgevel heeft centraal de omlijste toegangsdeur met rechthoekig bovenlicht waarin een decoratie van gestileerde acanthusbladeren en boven de kroonlijst een zandstenen (geschilderde) bekroning met het alliantiewapen van de bouwheer (Alberda - Van Berum). Aan weerszijden van de toegangspartij één smal vijfruits- en vier tienruits schuifvensters op de begane grond (eind achttiende eeuw vergroting van de ramen) en meerruitslichten op de verdieping voorzien van zandstenen boven- en onderdorpels en luiken. Aan de voorgevel is de dienstbel bevestigd, waarop de inscriptie 'WILHELMUS JACOBUS DE VRY ME FECIT Aº 1655'. In de achtergevel een rij vierruits kelderlichten met luik, waarboven de opkamers met in het midden van de gevel twee meerruitslichten met luik geflankeerd door twee (maal twee) kloosterkozijnen. De beide zijgevels kennen een vrij regelmatige invulling met meerruits schuifvensters, kloosterkozijnen en vierkante vensterlichten, deels met luik. Het INTERIEUR wordt bepaald door de gaaf bewaarde 18de-eeuwse ruimteverdeling bestaande uit een lange gang als middenas met aan weerszijden de kamers. Het oudste onderdeel is de keuken met dienstvertrekken gevestigd in de kelder in het achterhuis. Deze ruimte maakte deel uit van het 14de-eeuwse stenen huis. Tijdens de verbouwing van 1700-1705 is deze ruimte ingericht als keuken. Van de 18de-eeuwse aankleding van het interieur zijn ondermeer van belang: de vier gebeeldhouwde eikenhouten schoorsteenmantels naar ontwerp van Allert Meijer, gesneden door beeldhouwer Jan de Rijk en met mythologische schilderstukken van Hermannus Collenius; de slaapkamer met het vroeg-18de-eeuwse staatsieledikant naar Daniël Marot en gebrandschilderde vensters van Jacob Tewes; in de herenkamer een beschilderd inloopbuffet; in de voorkamer een eenvoudige schoorsteenmantel uit ca.1780; het velouté-behang van 1700-1705 in de rekenkamer. Kabinetorgel van J.J. Vool uit 1777. Waardering HOOFDGEBOUW (Menkemaborg) van algemeen belang: - vanwege de ouderdom; - vanwege de ontwikkeling van een in oorsprong middeleeuwse borg tot het huidige gebouw dat zijn aanzien te danken heeft aan een verbouwing uit 1705 naar ontwerp van architect Allert Meijer; - vanwege de gaaf bewaarde 18de-eeuwse ruimte-indeling en aankleding van het interieur; - als representatief voorbeeld van een Groninger borg; - vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 512292
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Menkemaborg
Menkemaborg te Uithuizen
Menkemaborg te Uithuizen
Locatie Uithuizen, Vlag van Nederland Nederland
Algemeen
Kasteeltype Borg
Huidige functie Museum
Gebouwd in 14e eeuw
Gebouwd door Eppo Menkema
Monumentnummer  512292
Website Menkemaborg
Veranderingen aan de borg. Links het steenhuis zoals het eruitzag voor 1614. Midden de verbouwing van 1614. Rechts die van rond 1700, zoals nu nog te zien.

De Menkemaborg in Uithuizen is een van de weinige overgebleven Groninger borgen.

Geschiedenis

De oorsprong van de huidige borg ligt eind veertiende, begin vijftiende eeuw. Aangenomen wordt dat voor de borg op dezelfde plaats al een steenhuis heeft gestaan: In een gevelsteen uit 1614 staat namelijk "Anno 1400 is Menckemahuis vernelt. Anno 1614 dorch Gods gnade gereparert." Rond dezelfde tijd (1400) werden meer borgen vernield, wat erop wijst dat deze bewering waarschijnlijk kan zijn. De eerste Menkema die wordt genoemd is redger (rechter) Eppo Menkema in 1376. De enige andere Menkema's die worden genoemd zijn Rypke Mennekumma (1465) en Eylart Menckema (1489). Rond 1489 is de borg mogelijk in handen gekomen van ene vrouwe Bywe to Stedum van Nittersum, daar die toen redger was op het Menkemahuis in Uithuizen. Van een document van overdracht is echter niets bekend. Mogelijk kwam dit door een huwelijk tussen Teteke Nittersum en Egbert Clant Menkema, waardoor het huis (net als Nittersum rond dezelfde tijd) in handen kwam van de familie Clant. Egbert was Spaansgezind en zijn dochter trouwde met Verdugo's plaatsvervangend stadhouder Antoni de Cocquel. Zijn zoon Osebrandt erfde de borg en werd in 1593 aangesteld als redger. Een jaar later wist hij de borg te behouden door de eed van trouw te ondertekenen aan het nieuwe bewind na de Reductie van Groningen. In 1614, toen hij voor de tweede keer getrouwd was (met Josina Manninga) liet hij de borg verbouwen. De borg bestond tot dan toe uit een rechthoekig gebouw, dat zich van vooraf gezien linksachter het huidige gebouw bevindt. Hij liet er een groot stuk aan vast bouwen zodat het een open u-vorm kreeg, waarbij de ingang aan linkerzijde werd geplaatst.

De borg is in 1682 in het bezit gekomen van Menno Alberda, waarna de familie wel Alberda van Menkema genoemd werd. Zijn zoon Unico Alberda heeft de borg rond 1700 ingrijpend verbouwd.

De borg bleef tot het begin van de twintigste eeuw in het bezit van de familie. Na het overlijden van de laatste bewoner, Gerard Alberda van Menkema, in 1902, kwam de borg leeg te staan. Gerard was ook de eigenaar van de borg Dijksterhuis bij Pieterburen. Terwijl die laatste borg na zijn dood werd gesloopt, bleef de Menkemaborg gespaard. In 1921 schonken de erfgenamen de borg aan het Groninger Museum.

Huidige borg

Tegenwoordig is de borg een museum en geeft het een beeld van het leven van de Groninger jonkers in de zeventiende en achttiende eeuw. De bijbehorende tuin is opnieuw ingericht als een achttiende-eeuwse Hollandse tuin. In de tuin bevindt zich een van de weinige originele doolhoven in Nederland.

In het op het borgterrein gelegen Schathuis is een restaurant gevestigd.

Externe links


Monumenten in de buurt van Menkemaborg 01 Menkemaborg, hoofdgebouw in Uithuizen

Menkemaborg 04 Menkemaborg, brug voorplein

Menkemaweg 2
Uithuizen (Gemeente Eemsmond)
Omschrijving BRUG. Als toegang tot het voorplein een eenvoudig vormgegeven 18de-eeuwse brug bestaande uit een houten loopdek met ijzeren ..

Menkemaborg 05 Menkemaborg, toegangsbrug

Menkemaweg 2
Uithuizen (Gemeente Eemsmond)
Omschrijving TOEGANGSBRUG. Tussen het voorplein en het voorterrein van het huis een toegangsbrug bestaande uit een houten dek met aan wee..

Menkemaborg 06 Menkemaborg, keermuur

Menkemaweg 2
Uithuizen (Gemeente Eemsmond)
Omschrijving KEERMUUR. Rondom de vierkante omgrachting een in aanleg vermoedelijk 18de-eeuwse en in 1922-1923 gerestaureerde keermuur met..

Menkemaborg 07 Menkemaborg, schathuis

Menkemaweg 2
Uithuizen (Gemeente Eemsmond)
Omschrijving SCHATHUIS. Aan de noordoostzijde van het voorplein staat een in oorsprong 17de-eeuws schathuis, dat omstreeks 1925 is verkle..

Menkemaborg 08 Menkemaborg, tuinmuur met twee kassen

Menkemaweg 2
Uithuizen (Gemeente Eemsmond)
Omschrijving TUINMUUR MET TWEE KASSEN. Als pendant van het schathuis een 18de-eeuwse muur van kloostermoppen afgewerkt met een schijngoot..

Kaart & Routeplanner

Route naar Menkemaborg 01 Menkemaborg, hoofdgebouw in Uithuizen