Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Groeneveld: hoofdgebouw in Baarn

Kasteel Buitenplaats

Groeneveld 2
3744ML Baarn
Utrecht

Bouwjaar: 1702

(1 recensie)

Beschrijving van Groeneveld: hoofdgebouw

(op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.1) HOOFDGEBOUW (Groeneveld). Op de hoofdas van de aanleg ligt het bakstenen huis Groeneveld aan een bassecour omsloten door bouwhuizen. Het gebouw omvat een corps de logis gebouwd in ca. 1702 in late Lodewijk-XIV stijl en twee gebogen zijvleugels gebouwd vóór 1746. Bij deze verbouwing is het voorste gedeelte van de oude kern met de zijvleugels onder één kap gebracht. Tegen de achterzijde zijn in de achttiende eeuw een bijkeuken en een verdiepingloze aanbouw (ca.1795) gebouwd. Het corps de logis, dat geaccentueerd wordt door de geblokte hoeklisenen, bestaat uit een souterrain en twee bouwlagen onder een met gesmoorde pannen gedekt schilddak, dat naadloos aansluit op de overkapping van de zijvleugels. Op de nokeinden staan gemetselde schoorstenen versierd met smeedwerk en windvanen en op de nokeinden van de zijvleugels zijn loze houten schoorstenen geplaatst. De attiek is bij de verbouwing aangebracht. De decoraties op de voor- en achtergevel zijn uitgevoerd in natuursteen. De symmetrische ingedeelde, vijf traveeën brede voorgevel wordt gesierd door de iets risalerende middenpartij afgesloten door een toogvormig fronton met het wapen van de familie Hasselaer. Het fronton wordt bekroond door een hemelbol en geflankeerd door twee gebeeldhouwde figuren voorstellende de VOC en WIC, die worden toegeschreven aan de beeldhouwer Jan van Logteren. De omlijste dubbele toegangsdeur met bovenlicht bevindt zich op de bel-etage en is bereikbaar via een hardstenen bordestrap. Boven de deur een balkon, rustend op rijk gedecoreerde consoles, en voorzien van een ijzeren balustrade met schelpmotief. Het balkonvenster is eveneens omlijst. Aan weerszijden van het corps de logis twee gelijkvormige zijvleugels van drie traveeën. De vensterindeling van de gehele voorgevel bestaat uit een souterrainvenster, een vierentwintigruits schuifvenster met persiennes op de bel-étage en een zestienruits schuifvenster met persiennes op de verdieping. De vensters zijn in 1790 door Pieter Hasselaer vernieuwd en van een grotere roedenverdeling voorzien. De achtergevel van het corps de logis, dat duidelijk te herkennen is daar het veel dieper is dan de zijvleugels, kent dezelfde vensterindeling en heeft een vrijwel identieke natuurstenen middenpartij. De middenpartij ligt aan een dubbel bordes en wordt niet bekroond door een fronton, zoals de voorgevel, maar door een eenvoudige kruldecoratie tegen de lijst en een dakkapel. De achtergevels van de vleugels zijn geleed door blinde nissen en meerruits schuifvensters. Tegen de zuidvleugel is een rechthoekige verdiepingloze aanbouw gebouwd na 1774. In de hoek tussen de noordvleugel en het corps de logis is een gebogen uitbouwtje (verbindingsdeel), ter hoogte van de bel-etage, steunend op een kleine zuil van de Dorische orde. Het besloten karakter van het voorplein wordt versterkt doordat het hoofdgebouw middels gemetselde muren met de bijgebouwen is verbonden. In de muur zit een monumentale poort tussen twee geblokte pijlers met een kapiteel van de Ionische orde staande op een natuurstenen sokkel en bekroond door een vaas. In het INTERIEUR is ondermeer van belang de oorspronkelijke plattegrond van het corps de logis met een lange gang in het midden en aan weerszijden de kamers. Het stucwerk in de corps de logis is wellicht van de hand van Ignatius van Logteren, het stucwerk in de vleugels is van J. Trip uit 1759. De gang en het monumentale trappenhuis met lichtkoepel bezitten nog de originele afwerking. De gang met marmeren tegels is rijk gedecoreerd met stuc in Lodewijk-XIV stijl en heeft in het midden een nis met een beroemd achttiende-eeuws beeld van Neptunus toegeschreven aan beeldhouwer Jan van Logteren en vermoedelijk gemaakt in opdracht van Pieter Cornelis Hasselaer. De wanden van de gang en het trappenhuis zijn geleed met pilasters. De fraai gesneden trapleuning is gehout. In de kamer linksvoor bevinden zich achttiende-eeuwse wandschilderingen met portretten vermoedelijk van Pieter Corneliszoon Hasselaer en zijn vrouw Clara Sautijn in arcadische landschappen (restauratie 1978-1982). Deze kamer is aan het eind van de achttiende eeuw in empirestijl veranderd met een stucplafond, empire dessus de portes en relief en lambriseringen in mahoniehout imitatie. De rechter voorkamer heeft restant achttiende-eeuws zijdebehang. De muziekkamer in de linkervleugel heeft stuc in Lodewijk XVI-stijl. Waardering HOOFDGEBOUW (Groeneveld) van algemeen belang - vanwege de ouderdom; - als vrij zeldzaam en representatief voorbeeld van een corps de logis met gebogen zijvleugels; - vanwege de oorspronkelijke plattegrond en indeling van de binnenruimte van het corps de logis; - vanwege het beeldhouwwerk van de beeldhouwer Jan van Logteren; - vanwege de gaaf bewaarde 18de-eeuwse aankleding van het interieur waaronder de gang en het trappenhuis in Lodewijk XIV-stijl; - vanwege de kenmerkende ligging binnen de historische tuin- en parkaanleg; - vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 511771
Laatste wijziging: 2014-10-12 19:38:37.0

Recensies en ervaringen (1)

Groeneveld: hoofdgebouw
5
Recensie door: ()
Prachtig gebouw. Wel eens een bijeenkomst gehad daar. Mooie ambiance.
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kasteel Groeneveld
Kasteel groeneveld.JPG
Locatie Baarn
Oorspr. functie Buitenplaats
Huidig gebruik "Buitenplaats voor stad en land"
Start bouw 1710
Bouwstijl Barok
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 511771
Eigenaar Staatsbosbeheer
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Kasteel Groeneveld is een landgoed in de gemeente Baarn. Het is in gebruik als "Buitenplaats voor stad en land" van Staatsbosbeheer. Een lange oprijlaan vanaf de Amsterdamsestraatweg vormt de zichtas van het landgoed. Deze zichtas loopt via de gang op de bel-etage door tot ongeveer twee kilometer in de bossen achter het kasteel. Vroeger liep de zichtas zelfs door tot de Monnikenberg richting Hilversum.[1]

Kasteel

In de zeventiende en achttiende eeuw was het gebruikelijk voor rijke Amsterdammers om een buitenplaats aan te schaffen waar tijdens de zomer kon worden verpoosd. Vaak liggen deze buitens op de grens van zand- en veengrond. De landgoederen in 't Gooi ('s-Graveland), langs de Vecht en aan de binnenduinrand (de Keukenhof) zijn hier voorbeelden van.

Marcus Mamuchet
Marcus Mamuchet (senior)

Marcus Mamuchet (1575/76-na 1638) was een telg uit een Franse koperslagersfamilie, die uit haar vaderland gevlucht was uit angst voor religieuze vervolging.[2][3] Omdat de familie ook eigenaar was van de oude bezitting Houdringue bij Lille, voegden zij aan de familienaam 'van Houdringen' toe. Hun zoon Andries (de) Mamuchet trouwde met een Amsterdamse koopmansdochter, die onder meer de buitenplaats De Eult bij Soestdijk bezat. In 1671 verhuisden zij naar hofstede De Biesen bij Baarn aan de 'wegh naar 't groene wout' die ooit bij kasteel Drakenburg had gehoord. De Biesen was daarvoor in het bezit geweest van de familie Deutz, Andries was de zwager van Elisabeth Deutz. Na het overlijden van Andries op 8 september 1684 verwierf hun ongetrouwde zoon Marcus Mamuchet jr. de hofstede met het landgoed dat drie kilometer lang was.[4] Hij liet in 1710 op de grond van een oude hofstede een vrijwel vierkant zomerverblijf bouwen. Het bestond uit het middengedeelte van het huidige hoofdgebouw, het koetshuis en de oranjerie. Het huis bestond uit een souterrain, een bel-etage en verdieping. Het had een omlopend schilddak met schoorstenen op de hoeken. De tuin werd aangelegd in de Franse, formele stijl. Ook het jagershuis links van de oprijlaan werd in die tijd gebouwd. Marcus leidde een teruggetrokken bestaan, wel ontving hij bezoek van zijn familie op het nabijgelegen Houdringe in De Bilt.[5] Hij stierf kinderloos in 1730, zijn nichten verkochten het landgoed.

Cornelis Hasselaar

De volgende bewoner was Cornelis Hasselaer (Amsterdam, 26 februari 1676-1737),[6] die in 1735 op een veiling voor 3000 gulden de ambachtsheerlijkheid Eemnes-Binnen en -Buiten kocht. Hij overleed op 28 november 1737 en werd in de Sint-Nicolaaskerk begraven. Zijn zoon, Pieter Cornelisz. Hasselaer, 17 jaar oud, erfde de ambachtsheerlijkheid. Hij verkocht deze in 1755 (?) en vertrok naar Indië.

De volgende bewoner is Lucas van der Dussen. Rond 1760 werden aan het kasteel twee halfronde vleugels gebouwd. In 1774 kocht Hasselaer het kasteel terug. Na zijn overlijden in 1797 kwam het kasteel in handen van Joan Huydecoper van Maarsseveen (Den Haag, 1769 - Baden-Baden, 1836).

Bewoners

Park

Oprijlaan
vanuit Groeneveld richting het park

Het landgoed rond het kasteel is ongeveer 130 ha en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Het park van kasteel Groeneveld werd aangelegd in de Hollandse Barokke stijl, die wordt gekenmerkt door strenge geometrische vormen en imponerende oprijlanen.

Toen in de achttiende en negentiende eeuw de Engelse landschapsstijl opgeld deed, werd het park omgevormd. Waterpartijen, heuvels, slingerende paden en boompartijen werden aangelegd. Vooral na 1830 werd de landschapsstijl in Groeneveld geperfectioneerd. Ook werd er een ijskelder aangelegd. Deze bestaat nog en wordt nu bewoond door grootoorvleermuizen.

Nadat de tuin tientallen jaren was verwaarloosd, werd hij eind 70'er jaren door Michael van Gessel gerestaureerd, waarbij hij de landschapsstijlen uit de verschillende perioden intact liet en samenbracht tot een geheel.

Bouwwerken bij het kasteel

Museum

In het kasteel is een van de drie xylotheken van Nederland te zien. Alle drie zijn zij in de achttiende eeuw in opdracht van koning Lodewijk Napoleon vervaardigd door Alexander Schlümbach (1772-1835).

Foto's

Zie ook


Monumenten in de buurt van Groeneveld: hoofdgebouw in Baarn

Groeneveld: park

Groeneveld 2
Baarn
(op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.2) HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG behorende tot de buitenplaats Groeneveld. De buitenplaats is ..

Groeneveld: oranjerie

Groeneveld 2
Baarn
Omschrijving onderdeel 3 (bij Groeneveld 2; op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.3) ORANJERIE. Rechts aan de bassecour staat een oranj..

Groeneveld: koetshuis

Groeneveld 2
Baarn
(Op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.4) KOETSHUIS. Links aan het rechthoekige plein voor het hoofdgebouw staat een koetshuis en stal..

Groeneveld: brug met toegangshek

Groeneveld 2
Baarn
(Op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.5) BRUG MET TOEGANGSHEK. Voor de bassecour ligt een bakstenen boogbrug uit 1768 (zie sluitstee..

Groeneveld: tuinmuur

Groeneveld 2
Baarn
(Op de bijbehorende kaart aangegeven met nr.7) TUINMUUR. Ten zuiden van de oprijlaan ligt de rechthoekige moestuin met aan één zijde een ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Groeneveld: hoofdgebouw in Baarn