Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Voormalig Nederlands Hervormde kerk (Waterstaatskerk) in Hengelo

Kerkelijk Gebouw

Deldenerstraat 18
7551AG Hengelo
Overijssel

Bouwjaar: 1848
Architect: Rijkswaterstaat


Beschrijving van Voormalig Nederlands Hervormde kerk (Waterstaatskerk)

Inleiding KERKGEBOUW van de Nederlands Hervormde gemeente. In 1848 in neo-classicistische stijl ontworpen en gebouwd door Rijkswaterstaat. Tijdens de restauratie en modernisering in 1990-1991 is aan de achterzijde buiten bescherming vallende nieuwbouw gepleegd en is de ingang van de voor- naar de achterzijde verplaatst. Thans is in de kerk de muziekschool gevestigd. Omschrijving Zaalkerk op rechthoekige grondslag onder een schilddak gedekt met muldenpannen. De bakstenen gevels zijn symmetrisch geleed, geplaatst op een zandstenen plint en beëindigd met een gepleisterd fries onder een overstekende, geprofileerde bakgoot op klossen. In de gevels zesendertigruitsvensters binnen een gepleisterde omlijsting. Aan de straatzijde (Z) een zuilenportiek van vier zuilen met zandstenen basement, en ionische kapitelen. Op de zuilen een architraaf en een deklijst onder een klein schilddak met muldenpannen. Hierboven een vierkante houten toren met spitsboogvormige galmgaten, en een door rondbogen op houten kolommen samengestelde achthoekige lantaarn waartussen aan drie zijden een wijzerplaat. In de portiek van de hoofdingang een slingeruurwerk van J.F. Weule uit Bockenem, gemaakt in 1893. Dit gietijzeren uurwerk, geschilderd in rood met goudkleurige randen is gerestaureerd in 1991. Het functioneert in oorspronkelijke toestand. De toren wordt afgesloten door een helmdak met bekroning van weerhaan en bol. De zijgevels (O en W) hebben een risalerende middenpartij met hoofdgestel en fronton. In dit risaliet een dubbele toegangsdeur binnen een eenvoudige, gepleisterde omlijsting. In de achtergevel zijn vier zesendertigruits vensters geplaatst. In het interieur is een driezijdig balkon aangebracht dat aan de linker- en rechterzijde op zuilen steunt. In het middendeel, achter het portiek van de hoofdingang een houten, terugliggende paneelwand met op de galerij vier zuilen. Het gepleisterde plafond met rondom een kooflijst wordt beëindigd met een brede, rondlopende geprofileerde lijst. Waardering Kerkgebouw van cultuur-, architectuurhistorische en stedebouwkundige waarde: - als uiting van het geestelijk leven in Hengelo - als kenmerkend voorbeeld van een waterstaatskerk in neo-classicistische stijl - als uiterlijke gaafheid - als beelbepalend gebouw aan de Deldenerstraat - vanwege het gave gietijzeren torenuurwerk (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 511468
Laatste wijziging: 2014-10-12 19:38:37.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Mozes en Aäronkerk in Amsterdam in neoclassicistische stijl

Waterstaatskerk is de benaming voor Nederlandse kerkgebouwen die tussen 1824 en 1875[1] met financiële steun van de landelijke overheid werden gebouwd. Het ontwerp en de bouw van dergelijke kerken was onderhevig aan de goedkeuring en controle door ingenieurs van het ministerie van Waterstaat. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht is het begrip Waterstaatskerk niet verbonden aan een bepaalde bouwstijl.

Regeling

Deze regeling werd ingevoerd om een einde te maken aan conflicten tussen katholieken en hervormden over het bezit van oude kerken. Een eerdere regeling die een proportionele verdeling van kerkgebouwen beoogde, mislukte door de veelvuldige weigering van hervormde zijde om mee te werken. Een aantal kerken werd weliswaar officieel teruggegeven aan de katholieken, maar deze konden de gebouwen niet in gebruik nemen, omdat de hervormden weigerden ze te verlaten. Uiteindelijk werd besloten dat elke kerk in handen bleef van het genootschap dat die kerk op dat moment in bezit had, legaal of niet.

Ter compensatie beloofde de overheid financiële ondersteuning bij de bouw van nieuwe kerken en bij het herstel van oude kerken. In de meeste gevallen ging het om katholieke kerken. Alleen in het zuiden van het land, en in mindere mate in delen van Overijssel en Gelderland, waren de katholieken er op vrij grote schaal in geslaagd hun oude kerken terug te krijgen en werden de protestanten gecompenseerd. Aan het verlenen van financiële steun bij het herstel van vervallen kerken werden door de overheid vaak hoge eisen gesteld, waardoor herstel in de praktijk vaak neerkwam op sloop en vervanging door nieuwbouw. Vanaf 1848 konden ook de gereformeerden gebruikmaken van de regeling voor de nieuwbouw van kerken.

Een bijzondere groep kerken vormen de Leopoldskerken, vier protestantse kerken in de huidige provincie Limburg die tussen 1835 en 1839 op kosten van de Belgische overheid en onder toezicht van het Belgische Ministerie van Waterstaat werden gebouwd.

Bouwstijlen

Ten onrechte wordt er vaak gesproken van een Waterstaatstijl. Andersom worden kerken vaak ten onrechte Waterstaatskerk genoemd. Inderdaad vertonen vooral kerken die werden gebouwd in de eerste drie decennia dat de regeling van kracht was belangrijke overeenkomsten in stijl en vorm. Dit heeft geleid tot het misverstand dat de overheid het uiterlijk van de kerk bepaalde. "Wat er staat is Waterstaat" werd tijdens de hoogtijdagen van de neogotiek (tweede helft 19e eeuw) als gezegde gebruikt om de afkeer van dergelijke kerken uit te drukken.

De bouwstijl werd echter niet door de overheid voorgeschreven en werd ook toegepast bij de talloze kerken die buiten de regeling om gebouwd werden. In feite gaat het hier om neoclassicisme, de indertijd internationaal toonaangevende bouwstijl die in Nederland aan het einde van de 18e eeuw werd geïntroduceerd en gedurende de eerste helft van de 19e eeuw in verschillende varianten op grote schaal werd toegepast, zowel bij kerkelijke als profane gebouwen. De benaming Waterstaatstijl wordt vooral gebruikt voor een variant die wordt gekenmerkt door een versierde voorgevel met (vaak puur decoratieve) zuilen en een timpaan met daarboven een kleine, meestal houten, klokkentoren. Opvallend genoeg voldoen kerken die werden ontworpen door de eigen ingenieurs van Waterstaat doorgaans niet aan dit beeld.

Een variant hierop vertoont decoratief toegepaste stijlelementen uit de gotiek en wordt wel Willem II-gotiek, waterstaatgotiek of stucadoorsgotiek genoemd. Na 1853 pasten katholieken steeds meer de echte neogotiek toe. Wel stelde het ministerie vaak de eis dat het gebruik van kostbare materialen en ingewikkelde constructies als gewelven achterwege zou blijven, en werd menige katholieke kerk in het noorden van het land gebouwd zonder toren, omdat de protestanten zich eraan zouden kunnen storen. Het gebeurde echter ook dat een kerk op advies van Waterstaat kostbaarder werd uitgevoerd dan oorspronkelijk de bedoeling was.[bron?]

Veel kerken uit de eerste decennia van de Waterstaatperiode werden later vervangen, omdat de neoclassicistische bouwstijl voor katholieke kerken niet meer als passend werd beschouwd. In andere gevallen waren de kerken zo slecht gebouwd dat ze al snel in verval raakten.

Voorbeelden van Waterstaatskerken

Zie ook


Monumenten in de buurt van Voormalig Nederlands Hervormde kerk (Waterstaatskerk) in Hengelo

Lambooijhuis

Langestraat 35
Hengelo
Inleiding STADSBOERDERIJ VAN HET HALLEHUISTYPE, 'Lambooyhuis', met eraan vast gebouwde SCHUUR, met een aantal oorspronkelijke interieurelem..

stadhuis

burgemeester jansenplein 1
hengelo
Stadhuis met entree, vrijstaande klokkentoren, bijgebouw, kunstwerk en plateau met hek.

Kantoorgebouw Heemaf, bijgenaamd "Locomotief"

Bornsestraat 5
Hengelo
Inleiding KANTOORGEBOUW oorspronkelijk behorend bij de fabriek van Heemaf. Het gebouw staat met de hoofdgevel (O) aan de Bornsestraat en s..

Sint-Lambertusbasiliek

Enschedesestraat 1
Hengelo
St.Lambertus, 1889-1890, door G. te Riele Wzn. Driebeukige, op de late Nederrijnse gotiek geinspireerde HALLENKERK met slanke, ronde pijlers..

Oude Algemene Begraafplaats

Bornsestraat 27
Hengelo
BEGRAAFPLAATS met POORTGEBOUW uit 1885, deel uitmakend van het voormalige terrein van het Huis Hengelo. Het is een der oudste begraafplaatse..

Kaart & Routeplanner

Route naar Voormalig Nederlands Hervormde kerk (Waterstaatskerk) in Hengelo

Foto's (1)