Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Lucaskerk in Winkel

Kerkelijk Gebouw

Dorpsstraat 177
1731RE Winkel (gemeente Hollands Kroon)
Noord Holland

Bouwjaar: 1845


Beschrijving van Lucaskerk

Inleiding NEDERLANDS HERVORMDE KERK met hek, gebouwd als zaalkerk in de zogeheten Waterstaatsstijl in 1845 ter vervanging van een kerk die in 1843 was gesloopt. De bouw werd uitgevoerd door aannemer Pieter Witlok uit Medemblik, naar ontwerp van waterstaatsingenieur H.H. Dansdorp. De kerk is gesitueerd op een terp, in de as en als afsluiting van de lintbebouwing van het dorp Winkel aan de oostzijde. De Dorpsstraat buigt ter plaatse om de terp heen, waardoor de kerk aan de noordzijde van de Dorpsstraat ligt; de kerk wordt omgeven door een kerkhof. Een gietijzeren hek, dat vanuit de Dorpsstraat toegang geeft tot het terrein, valt eveneens onder de bescherming. Door ernstige verzakkingen, veroorzaakt door een slechte fundering, moest de toren van de kerk in 1867 grotendeels worden afgebroken en opnieuw opgebouwd. Tijdens deze herstelwerkzaamheden zijn "de twee lichtkozijnen in den voorgevel naast den toren" dichtgemetseld om de onderbouw van de toren te verstijven. De oorspronkelijke houten kozijnen in de zuidgevel, evenals het kozijn in de voorgevel boven de ingang werden vervangen door "gegoten ijzeren lichtramen". Tevens besloot men "den voorgevel van de kerk en den toren, de drie zijden van den toren boven het dak, zoomede den geheelen zuidelijken zijmuur ... (te) ... bepleisteren met gelijke deelen Portland-cement en zuiver wit scherp duinzand" (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1867 .. (voor) het gedeeltelijk vernieuwen van den Toren en het uitvoeren van eenige vernieuwingen en herstellingen aan en in het Kerkgebouw .. (te Winkel); Archief Gemeentewerken Winkel). In 1986 is een begin gemaakt met de restauratie en verbouwing van de kerk tot multi-functioneel centrum. Eind 1987 was de restauratie voltooid. Omschrijving De zaalkerk is gebouwd op rechthoekige plattegrond met aan de voorzijde (straatzijde, W) een grotendeels in de kerkruimte opgenomen toren. De kerk is één bouwlaag hoog en wordt afgesloten door een zadeldak gedekt met leien. De noklijn is west-oost gericht. Het gebouw is opgetrokken in baksteen, aan de west- en zuidzijde gecementeerd. Aan de voet van het dak, langs de zijgevels, bevinden zich houten goten met zink bekleding. De voorgevel (W) is drie traveeën breed: de middelste bevat de hoofdingang, de buitenste bevatten een dichtgemetseld rondboogvenster. De licht risalerende middentravee heeft op de begane grond een ingangsportaal met een dubbele paneeldeur met zes (twee maal drie) ijzeren sierroosters. De ingang heeft een omlijsting en wordt bekroond door een kroonlijst op consoles. Boven het ingangsportaal bevat de middentravee van beneden naar boven achtereen volgens: een waterlijst, een gietijzeren rondboogvenster en een gietijzeren roosvenster. Het deel van de toren boven de dakdoorsnijding is voorzien van hoeklisenen met spaarvelden en wordt afgesloten door een sterk geprofileerde kroonlijst met vier hoekpinakels. Deze vierkante onderbouw vormt de basis voor de achtzijdige klokkentoren met daarin een uurwerk en een klok. Het torenuurwerk dateert uit het einde van de 13de eeuw; de klok heeft als opschrift: "ihesus maria iohannes gherardus de wou me fecit anno domini MCCCLXXX". Boven de galmgaten van de klokketoren, die in de vier windrichtingen van wijzerplaten zijn voorzien, bevindt zich een gezigzagde kroonlijst met "frontespicen betimmerd" (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1845 .. (voor) het bouwen van eene nieuwe Kerk met Toren, voor de Hervormde Gemeente te Winkel; Archief Gemeentewerken Winkel). Boven deze gezigzagde kroonlijst: een achtzijdige torenspits met zink bekleed (oorspronkelijk gedekt met leien) en bekroond door een windwijzer met daarop een verguld zeepaardje. De zijgevels (N en Z) worden door lisenen in zes traveeën verdeeld. Elke travee bevat een rondboogvenster: in de noordgevel hebben deze vensters de oorspronkelijke houten roedenverdeling, in de zuidgevel gietijzeren ramen (daterend uit 1867). Alle gietijzeren rondboogvensters in de west- en zuidgevel worden bekroond door een halfcirkelvormige stuccolijst, rustend op kapitelen. De achtergevel (O) heeft links- en rechtsonder een deur en in de topgevel een dichtgemaakt roosvenster. Het interieur is een rechthoekige ruimte onder een houten tongewelf, langs de zijgevels voorzien van een houten lijst op consoles. Aan de westzijde bevindt zich in de voet van de toren het ingangsportaal. Vandaar komt men in de voorhal. Ter weerszijden van het ingangsportaal bevindt zich een vierkante ruimte, waarvan de rechter vóór 1957 fungeerde als consistoriekamer, de linker bevat een trap die naar de verdieping voert. Op de verdieping bevond zich over de gehele breedte van de kerk een galerij met banken, van de kerkruimte afgescheiden door een houten borstwering met daarop in het midden "twee Ionische kolommen, met pedestallen, voetstukken en kapiteels van greenehout", voorzien van stucwerk en gemarmerd (Bestek en Voorwaarden .. (uit) .. 1845 .. (voor) het bouwen van eene nieuwe Kerk met Toren, voor de Hervormde Gemeente te Winkel; Archief Gemeentewerken Winkel). Borstwering en kolommen zijn bewaard gebleven, maar fungeren tegenwoordig als afscheiding tussen de oorspronkelijke verdieping en het in 1986/1987 hier tegenaan gebouwde gedeelte. De door deze aanbouw ontstane nieuwe wand, welke de westelijke begrenzing van de kerkruimte vormt, is wat betreft detaillering aangepast aan het overige van de kerk. Aan de oostzijde van de kerkruimte bevindt zich een orgel met hoofdwerk, bovenwerk en vrij pedaal, in 1862 gemaakt door H. Knipscheer te Amsterdam, geplaatst op een galerij, voorzien van twee balustraden met hekken. Onder de galerij: twee gietijzeren kolonetten. Tot het kerkmeubilair behoren onder meer: een preekstoel met klankbord, waarschijnlijk uit de 17de eeuw en een herenbank uit 1671. Tevens vallen onder de bescherming de vroeg 17de-eeuwse grafzerken die tijdens de restauratie zijn teruggevonden. Het gietijzeren hek, dat vanuit de Dorpsstraat toegang geeft tot kerkhof en kerk, valt zoals gezegd ook onder de bescherming. Waardering De kerk met bijbehorend hek is van algemeen belang uit architectuur- en cultuurhistorische oogpunt als representatief en goed bewaard voorbeeld van een rond het midden van de 19de eeuw gebouwde dorpskerk, naar ontwerp van een waterstaatsingenieur, waarbij soberheid en toepassing van classicistische detaillering tot de kenmerken behoren. De kerk heeft ensemblewaarde vanwege de beeldbepalende situering op een terp en de ligging in de as en als afsluiting van de Dorpsstraat. Van kunst- en cultuurhistorische waarde zijn de oudere uit voorgaande kerk afkomstige onderdelen: de waarschijnlijk 17de-eeuwse preekstoel, de herenbank uit 1671, de 17de-eeuwse grafzerken, het in 1862 door Knipscheer gebouwde orgel. Klokkenstoel met klok van Geert van Wou, 1482, diam. 82 cm. Mechanisch torenuurwerk, 15de eeuw, mogelijk het oudste werkende torenuurwerk in Nederland. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 511059
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Lucaskerk in Winkel.JPG
Knipscheer orgel uit 1862
Preekstoel, mogelijk uit 1671

De Lucaskerk of witte kerkje is een protestantse kerk in de Dorpstraat van de plaats Winkel in de Kop van Noord-Holland.

Het witte kerkje

De kerk werd het witte kerkje genoemd totdat men in 1998 ontdekte dat vóór de Reformatie het 'kerkje aan de dijk' aan de heilige Lucas was gewijd. Sinds de Reformatie is de kerk in gebruik bij de protestanten.

Geschiedenis

In de 'hoek' of 'winckel' van de voormalige Zuiderzee was een aanlandingsplaats voor zeescheepjes. Op de nabijgelegen terp woonden vissers en er stond een kleine kerk. De vroegste gegevens daarover dateren van ongeveer 1420.

Een later gebouwd gotisch kerkgebouw werd in 1843 gesloopt. Onderdelen van met name het interieur zijn bewaard gebleven omdat ze in de huidige kerk die vervolgens werd gebouwd zijn hergebruikt. Zo dateert de torenklok uit 1482, het uurwerk uit de vroege vijftiende eeuw, de herenbank en mogelijk ook de preekstoel uit 1671. Veel grafstenen zijn uit de 17de eeuw.

Met de bouw van de nieuwe kerk werd meteen na de sloop in 1843 begonnen door aannemer P. Willok uit Medemblik. Het is een zogenoemd waterstaatskerkje gebouwd volgens een ontwerp van de ingenieur van Rijkswaterstaat H.H. Dansdorp. De kostten bedroegen bijna 30.000 gulden. Het nieuwe godshuis werd in 1845 in gebruik genomen.

Toren

De toren van de nieuwe kerk begon al snel te verzakken. In 1867 werd hij grotendeels afgebroken en vernieuwd. Op de torenklok staat een inscriptie waaruit blijkt dat hij in 1482 door Geert van Wou werd gegoten: ihesus maria iohannes gherardus de wou me fecit anno domini MCCCLXXX. Het uurwerk uit ca. 1420 is mogelijk het oudste nog werkende torenuurwerken van Nederland. Op de toren staat een windwijzer in de vorm van een dier dat een staart heeft als van een zeemeermin en aan de voorzijde het lichaam van een paard.

Orgel

Het Knipscheer-orgel dateert uit 1862. Er zijn nog ongeveer 45 andere orgels in Nederland die door de familie Knipscheer werden gemaakt.

Restauratie

Kerkmuur zonder steunberen

Bij de restauratie van 1987 werden onder de vloer veel oude grafstenen teruggevonden waarvan enkele uit de 14e eeuw stammen. De stenen hebben allemaal dezelfde vierkante afmeting en vormen een groot deel van de huidige vloer. Alleen het centrale gedeelte van de kerk, waar de banken staan, heeft een houten vloer gekregen.

De kerk is aan drie zijden onringd door het kerkhof. Slechts twee van de vier muren van de Witte kerk zijn wit, de voorgevel en de gevel aan de kant van de oude begraafplaats, de andere muren zijn van schoon metselwerk. De kerk had als vele protestantse kerken geen naam maar werd in de wandeling het 'witte kerkje' genoemd. Tegenwoordig is de officiële naam Protestantse Lucaskerk.

Bij de restauratie werden de steunberen verwijderd. Met een gele kleur is op de witte gevel aangegeven waar zij zich bevonden.

Externe links


Monumenten in de buurt van Lucaskerk in Winkel

Huize Doornstaete

Bosstraat 56
Winkel (Gemeente Hollands Kroon)
Inleiding VILLA in eclectische bouwtrant uit het derde kwart van de 19de eeuw, ten opzichte van de weg teruggelegen in een parkachtige omge..

Huisje, nabij de Hervormde Kerk van Haringhuizen, onder zadeldak met houten geveltoppen en met zesruitsschuifvensters

Dorpsstraat 7
Winkel (Gemeente Hollands Kroon)
Aantrekkelijk nabij de Hervormde Kerk van Haringhuizen gelegen huisje onder zadeldak met houten geveltoppen en met zesruitsschuifvensters.

Hervormde Kerk

Dorpsstraat 5
Winkel (Gemeente Hollands Kroon)
Hervormde Kerk. Eenbeukig, rechtgesloten gebouw, aan de noordzijde langs de toren doorgetrokken, dat zijn huidige gedaante heeft gekregen do..

Toren van de Hervormde Kerk

Dorpsstraat 5
Winkel (Gemeente Hollands Kroon)
Toren van drie geledingen en met achtzijdige spits; de zijden van de tweede verdieping worden verlevendigd door telkens twee hoge spitsboogn..

De Westermolen

Oosterweg 6
Nieuwe Niedorp (Gemeente Hollands Kroon)
Poldermolen. Achtkante binnenkruier; bouwjaar 1854.

Kaart & Routeplanner

Route naar Lucaskerk in Winkel

Foto's (5)