Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Stevinsluizen in Den Oever

Weg En Waterwerk

de afsluitdijk (bij)
1777ZG Den Oever (gemeente Hollands Kroon)
Noord Holland

Bouwjaar: 1932
Architect: D.P. Roosenburg Roosenburg D.P. Roosenburg


Beschrijving van Stevinsluizen

Inleiding SPUISLUIZEN, genaamd "Stevinsluizen", gebouwd in 1932 als onderdeel van de Zuiderzeewerken. Tot het complex van de "Stevinsluizen" behoort ook een schutsluis, deze valt echter niet onder de bescherming. De spuisluizen zijn ontworpen door architect-adviseur ir. D. Roosenburg. De sluizen zijn gesitueerd tussen twee militaire plateaus uit de Stelling bij Den Oever, aan het begin van de Afsluitdijk. Over de spuisluizen ligt een vierbaans rijweg en een fietspad. In het oorspronkelijke plan was vo orzien in een tweebaans rijweg en een spoorbaan, maar deze laatste is er nooit gekomen en daarvoor in de plaats kwam de vierbaans weg. De spuisluizen van de Stevinsluizen vormen tezamen met de Lorentzsluizen bij Kornwerderzand aan de andere zijde van de Afsluitdijk het uitwateringssysteem van het IJsselmeer. Naast deze uitwateringstaak, waarbij het teveel aan IJsselmeerwater in de Waddenzee wordt gespuid, hebben de sluizen ook een taak als stormvloedkering. In tijden van storm gaan alle sluisdeuren dicht om zo de instroom van water vanuit de Waddenzee in het IJsselmeer zoveel mogelijk te voorkomen. In oorlogstijd hadden de spuisluizen een defensieve taak, zij moesten er dan namelijk voor zorgen dat er genoeg water vanuit de Waddenzee in het IJsselmeer stroomde voor eventuele inundaties binnen de Vesting Holland. Met het oog daarop zijn de Stevinsluizen gesitueerd binnen de Stelling bij Den Oever, zodat het complex kon worden verdedigd. Omschrijving De Stevinsluizen bestaan uit drie groepen van spu isluizen, die vanaf Den Oever gezien, vlak na de schutsluis beginnen. De drie identieke groepen van spuisluizen hebben ieder vijf sluiskokers van twaalf meter wijdte, met daarboven twee maal zes heftorens. Om de waterkering tegen frontaal vuur te kunnen beschermen is in de sluiskokers een frontdekking van gewapend beton aangebracht. In de sluiskokers, die door middel van 50 meter lange pijlers met spitse koppen - om het water zo weinig mogelijk weerstand te bieden - van elkaar worden gescheiden, bevinden zi ch de afsluitmiddelen. Boven deze sluiskokers, tot ongeveer zeven meter boven het wegdek, staan de heftorens, waarin de ophanging en machinerieën van de afsluitmiddelen zitten. Deze heftorens bepalen het aanzicht van de sluis van de weg af gezien. In elke sluiskoker zit een noorderschuif en een zuiderschuif, respectievelijk tussen de heftorens aan de Waddenzeezijde en aan de IJsselmeerzijde. De zuiderschuiven of hefdeuren zijn de normale waterkering en de noorderschuiven worden alleen bij storm gebruikt. No rmaal staan deze noorderschuiven altijd open. De schuiven lopen langs verticale rails tussen de heftorens door middel van smeedstalen kettingen met betonnen contragewichten die over wielen lopen. Deze kettingen, wielen, contragewichten en elektromotoren bevinden zich alleen in de heftorens. Ten zuiden van de zuiderschuiven zitten in elke sluiskoker puntdeuren of wachterdeuren. Deze puntdeuren, waarbij de punt richting Waddenzee wijst, zorgen voor "automatisch spuien". De deuren worden losgezet en worden bij hoog water in het IJsselmeer vanzelf opengedrukt door de druk van het water. Bij hoogwater in de Waddenzee worden de deuren door de waterdruk uit tegenovergestelde richting weer dichtgedrukt, en voorkomen zo dat er zeewater in het IJsselmeer stroomt. Tussen de twee maal zes heftorens in elke groep loopt een rijbaan. Ten zuiden van de zuidelijke heftorens is eveneens een rijbaan aangelegd. Het fietspad loopt ten noorden van de heftorens aan de Waddenzeezijde. De heftorens aan de Waddenzeezijde hebben een langwerpige rechthoekige plattegrond, terwijl de torens aan de IJsselmeerkant aan de noordzijde aan beide kanten een verbreding hebben. Dat geldt niet voor de torens op de hoeken van een groep. Deze bezitten slechts aan één zijde een uitbouw, richting de groep. Alle heftorens zijn van gewapend beton gemaakt en hebben in de zijmuren opliggende ribben als reliëf. Bij de heftorens aan de Waddenzeekant zitten drie van deze gleuven ook aan de noordzijde. De torens aan de andere kant hebben ook nog dergelijke gleuven aan de noordzijde, en wel twee links en twee rechts in het verbrede deel. De zijkanten van dit verbrede deel bezitten ook nog eens vier gleuven. Het platte dak bestaat uit een iets overstekende betonnen plaat. De torens aan de IJsselmeerzijde zijn door middel van een deur toegankelijk. Tussen de tweede en derde heftoren aan de IJsselmeerzijde, is aan de noordkant aan elke groep een betonnen gebouw toegevoegd met elektrische schakelruimte en schaftlokaal. Op de eerste heftoren van de eerste gr oep aan de IJsselmeerzijde en op de laatste heftoren van de derde groep aan deze zijde staat op de respectievelijk west- en oostzijde in hoofdletters "STEVINSLUIZEN". Bij de eerste heftoren bevinden zich hieronder nog drie onder elkaar bevestigde koperen borden, waarop de wapens van Noord-Holland en Friesland staan afgebeeld en de tekst: "TIJDENS DE REGEERING VAN KONINGIN WILHELMINA IS DEZE AFSLUITDIJK, HOOFDWERK VAN DE GEDEELTELIJKE DROOGMAKING DER ZUIDERZEE, RECHTSTREEKSCHE VERBINDING VAN NOORD-HOLLAND MET FRIESLAND, IN 5 JAREN TOT STAND GEBRACHT DOOR HET VERNUFT EN DEN ARBEID VAN NEDERLANDSCHE INGENIEURS, AANNEMERS EN WERKLIEDEN. TER HERINNERING HIERAAN IS DEZE PLAAT DOOR TIJDGENOOTEN AANGEBRACHT. 1927 1932". Waardering Het geheel van spuisluizen, genaamd "Stevinsluizen", is van bouw-, civieltechnische en architectuurhistorische waarde: - als gaaf gebleven voorbeeld van het bouwen in gewapend beton, waarbij het beton door een plastische behandeling monumentaal van karakter is; - als een belangrijk werk van architect ir. D. Roosenburg, die een aantal belangwekkende waterstaatkundige werken in Nederland heeft gerealiseerd, onder meer in de Wieringermeer. De spuisluizen zijn van cultuurhistorische waarde als element uit de geschiedenis van de Zuiderzeewerken. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 510382
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Stevinsluizen
Spuisluizen
Spuisluizen
Locatie Den Oever
Start bouw 1927
Opening 1933
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 510382
Architect Dirk Roosenburg
Luchtfoto Stevinsluizen
Luchtfoto Stevinsluizen
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Stevinsluizen zijn een sluizencomplex in de Afsluitdijk bij Den Oever. Tezamen met de Lorentzsluizen bij Kornwerderzand beheersen zij het waterpeil van het IJsselmeer, en daarmee ook van het achterland. Het water van het IJsselmeer wordt gespuid op de Waddenzee. De Stevinsluizen zijn vernoemd naar Hendrik Stevin, die in 1667 het vroegst bekende plan publiceerde om de Zuiderzee af te sluiten.

Bouwgeschiedenis

In een vroeg stadium van de bouw van de Afsluitdijk lag de locatie van de Stevinsluizen al vast, bij de stroomgeulen om de kop van Wieringen.[1] In totaal werden hier drie groepen spuisluizen aangelegd en een schutsluis. Het scheepvaartverkeer was hier minder intens dan voor de Friese kust waardoor met een sluis kon worden volstaan.[1] De sluis kreeg dezelfde afmetingen als de grote sluis bij de Lorentzsluizen, maar kreeg een tussenhoofd waardoor de kolk werd gesplitst in twee delen, die schutlengten kregen van 57 en 79 meter.[1] De kruisingen van het autoverkeer op de Afsluitdijk en het scheepvaartverkeer maakten beweegbare bruggen noodzakelijk. Met het oog op defensiebelangen werden dit draaibruggen, want hoge ophaal- of basculebruggen zouden een duidelijk mikpunt voor vijandige artillerie zijn geweest.[1]

Het sluizencomplex moest voor de afsluiting van de Zuiderzee klaar zijn voor gebruik. Tijdens de werkzaamheden aan de dijk zouden de stromen door de kleiner wordende sluitgaten zo sterk worden, dat van veilig scheepvaartverkeer geen sprake kon zijn. De bouwput voor de Stevinsluizen was medio 1923 gereed.[1] De draagkracht van de aanwezigheid keileem was voldoende om het gewicht van de sluizen en bruggen te dragen. Met de fundering werd in april 1927 begonnen en in november 1930 was de schutsluis in bedrijf.[1] De spuisluizen volgenden in mei 1932.[1]

Ontwerp

De spuisluizen zijn ontworpen door architect-adviseur Dirk Roosenburg. De sluizen zijn gelegen tussen twee militaire plateaus uit de Stelling bij Den Oever, aan het begin van de Afsluitdijk. Over de spuisluizen ligt een vierbaans rijweg en een fietspad.[2] In oorlogstijd hadden de spuisluizen een defensieve taak, zij moesten er dan namelijk voor zorgen dat er genoeg water vanuit de Waddenzee in het IJsselmeer stroomde voor eventuele inundaties binnen de Vesting Holland.[2] Met het oog daarop zijn de Stevinsluizen geplaatst binnen de Stelling bij Den Oever, zodat het complex kon worden verdedigd.

Beschrijving

Spuisluizen

Het complex bestaat uit drie groepen van spuisluizen, die vanaf Den Oever gezien, vlak na de schutsluis beginnen. De drie identieke groepen hebben ieder vijf sluiskokers van 12 meter breed, met daarboven twee maal zes heftorens.[2] In de heftorens zitten de ophanging en machinerieën van de afsluitmiddelen. In elke sluiskoker zit een noorder- en een zuiderschuif, respectievelijk tussen de heftorens aan de Waddenzee- en aan de IJsselmeerzijde. De zuiderschuiven of hefdeuren zijn de normale waterkering en de noorderschuiven worden alleen bij storm gebruikt.[2] Normaal staan deze laatste schuiven altijd open. De schuiven lopen langs verticale rails tussen de heftorens door middel van kettingen met betonnen contragewichten die over wielen lopen. Deze kettingen, wielen, contragewichten en elektromotoren bevinden zich alleen in de heftorens.[2] De spuisluizen zijn rijksmonument.

Schutsluis

Voor de scheepvaart is er een schutsluis in het complex gebouwd. De sluis is 120 meter lang en 13 meter breed. Door een luchtbellenscherm in de sluiskolk, die bij elke schutting wordt aangezet, wordt het indringen van zout water vanuit de Waddenzee naar het IJsselmeer zoveel mogelijk beperkt.[2]

Werken: Amsteldiepdijk (1920-1925) · Proefpolder Andijk (1927) · Wieringermeerpolder (1927-1930) · Afsluitdijk (1927-1932) · Noordoostpolder (1937-1942) · Knardijk · Oostelijk Flevoland (1950-1957) · Zuidelijk Flevoland (1959-1968) · Houtribdijk (1963-1976) · Markerwaard
Sluizen: Lorentz · Stevin · Houtrib
Wateren: Zuiderzee · Waddenzee · IJsselmeer · Markermeer · Randmeren
Eilanden: Wieringen · Urk · Schokland · Marken
Personen: Hendrik Stevin (1614-1668) · Wilhelmus François Leemans (1841-1929) · Cornelis Lely (1854-1929) · Gerard Vissering (1865-1937) · Hendrik Lorentz (1853-1928) · Victor de Blocq van Kuffeler (1878-1963) · Hendrik Wortman (1859-1939) · Sikke Smeding (1889-1967) · Will Marie Otto (1919-2008)
Organisaties: Zuiderzeevereeniging · Zuiderzeeraad · Commissie Wortman · Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder
Gemalen: Buma · Colijn · De Blocq van Kuffeler · Leemans · Lely · Lovink · Smeenge · Vissering · Wortman

Monumenten in de buurt van Stevinsluizen in Den Oever

stelling 17 Stelling bij Den Oever: Machinegebouw E

de afsluitdijk (bij)
Den Oever (Gemeente Hollands Kroon)
Omschrijving Ten zuidoosten van werk IX gesitueerd MACHINEGEBOUW E. Het machinegebouw betreft een aangeaard, vrijwel rechthoekig werk. De t..

stelling 11 Stelling bij Den Oever: XI (luchtdoelremise)

de afsluitdijk (bij)
Den Oever (Gemeente Hollands Kroon)
Omschrijving De LUCHTDOELREMISE XI betreft een rechthoekig gebouw met uiterst links, in het midden en uiterst rechts drie ingangen aan de z..

stelling 18 Stelling bij Den Oever: Machinegebouw F

de afsluitdijk (bij)
Den Oever (Gemeente Hollands Kroon)
Omschrijving Ten westen van werk X gesitueerd MACHINEGEBOUW F. Het machinegebouw betreft een aangeaard, vrijwel rechthoekig werk. De toegan..

stelling 12 Stelling bij Den Oever: XII (machinekamer en hulpverbandplaats)

de afsluitdjk (bij)
Den Oever (Gemeente Hollands Kroon)
Omschrijving MACHINEKAMER EN HULPVERBANDPLAATS XIII betreft een rechthoekig gebouw dat gesitueerd is onder het brugwachtersgebouw aan de zu..

Vuurtoren van Den Oever

de afsluitdijk (bij)
Den Oever (Gemeente Hollands Kroon)
Inleiding LICHTOPSTAND gebouwd in 1884. Oorspronkelijk was de lichtopstand geplaatst in De Haukes, aan de westkust van het eiland Wieringen..

Kaart & Routeplanner

Route naar Stevinsluizen in Den Oever

Foto's (1)