Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Voorm. gemaal in kubistisch-expressionistische stijl in Nijelamer

Weg En Waterwerk

Kooiweg 32
8487AJ Nijelamer (gemeente Weststellingwerf)
Friesland

Bouwjaar: 1929
Architect: G.K. Bergsma en/of R. Zwaga Bergsma 1929 G.K. Bergsma en/of R. Zwaga


Beschrijving van Voorm. gemaal in kubistisch-expressionistische stijl

Inleiding Het opmerkelijke, voormalige elektrische GEMAAL in het open landschap van de polder De Ontginning is in 1929 in Kubistisch Expressionistische bouwtrant ontworpen door en gebouwd - naar mondelinge overlevering van zijn zoon en dochter - onder directie van de architect/waterbouwkundige van het waterschap R. Zwaga uit Wolvega en/of de architect G.K. Bergsma uit Wolvega. De uitvoering was in handen van de Nederlandse Heide Maatschappij. Het gebouw is thans verenigingsgebouw van de ijsvereniging Nijelamer. Het gemaal is op de kruin van de polderdijk gebouwd en ligt daardoor verhoogd ten opzichte van de weg. Een betonnen trap met bordes leidt naar de toegang. Het gemaalerf is nog gedeeltelijk omheind door het oorspronkelijke hekwerk. Aan de wegzijde is de erfafscheiding gecombineerd met een brugleuning van het aanvoerkanaal. De tochtsloten onder en vlak naast het gebouw zijn rond 1980 afgedamd; de brug in de Kooiweg heeft haar functie verloren. Via het voormalige uitwateringskanaal staat het gemaal visueel nog wel in verbinding met de Schipsloot. Het INTERIEUR is niet van betekenis voor de bescherming van rijkswege. Omschrijving Het gemaal heeft globaal een rechthoekige plattegrond. Het gebouw lijkt te bestaan uit vier eenvoudige, vierkante en rechthoekige bouwvolumes die op symmetrische wijze in en tegen elkaar zijn geschoven. De brede, hoge schoorsteen met smeedijzeren ornamenten vervult daarbij de rol van visuele spil. Aan de zuidzijde is de machinekamer gesitueerd over de volle breedte van de tochtsloot; de noordzijde bestaat uit een middenbeuk van twee bouwlagen met de ingangspartij. Aan weerszijden van de middenbeuk zijn enigszins naar voren en naar opzij uitspringende kleine kubusvormige vleugels met lage, vierkante opbouwen op de hoeken. Alle bouwvolumes hebben een plat dak met een trimlijst. Verlevendiging van de in bruine bakstenen opgetrokken gevelwand aan de straatzijde wordt bewerkstelligd door de toepassing van gesinterde bakstenen voor de hoekvolumes en de gevellijst van de middenbeuk. De gevellijsten van de bouwvolumes aan de straatzijde bestaan uit één of drie rollagen. De zijgevels, de schoorsteen en de zuidgevel gericht op de Schipsloot zijn geheel gepleisterd. Alle lichtopeningen bestaan uit meerruits stalen ramen. De vensters liggen in stroken die enigszins verdiept in de gevel liggen en om de hoeken doorlopen, waardoor de horizontale werking van alle bouwvolumes wordt versterkt. De vensterstroken aan de noordzijde hebben aan de boven- en onderzijde een rollaag. Een betonnen trap leidt naar het bordes. Boven de houten paneeldeur en tussen de ramen steekt uit de gevel een eenvoudige, geometrisch versierde betonnen vlaggemastvoet. De manchet van de vlaggemast op de borstwering is verplaatst naar de schoorsteen en dient daar als vlaggemasthouder. De beide brugleuningen vormen een visuele herinnering aan de loop van het aanvoerkanaal onder het wegdek. Beide hebben een aan het gemaal verwante architectonische verschijningsvorm. Waardering Het voormalige gemaal uit 1929 is van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang: - vanwege de hoge mate van belang als bijzondere uitdrukking van een landschappelijke ontwikkeling in de gemeente, - vanwege het hoge belang wegens de architectuurhistorische waarde als voorbeeld van het Kubistisch Expressionisme, - vanwege het bijzondere belang van het gemaal in het oeuvre van de regionaal werkende architect G.K. Bergsma en/of R. Zwaga, - vanwege de hoge mate van esthetische kwaliteit van het werk door de subtiele ornamentiek in de materiaaltoepassing en de visuele contrastwerking, - vanwege de hoge mate van gaafheid van het exterieur, - vanwege de redelijke mate van visuele gaafheid in relatie tot de polder en de vaarten, - vanwege de hoge mate van zeldzaamheid in de provincie van de architectuur van het gemaal. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 508656
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gemaal Nijelamer
Gemaal Nijelamer 1100.JPG
Locatie Nijelamer
Coördinaten 52° 54′ NB, 5° 57′ OL
Oorspr. functie Elektrisch gemaal
Huidig gebruik Verenigingsgebouw IJsvereniging Nijelamer
Start bouw 1929
Sluiting 1980 (als gemaal)
Verbouwing 1980
Bouwstijl Kubistisch-expressionistisch
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 508656
Architect R. Zwaga en/of G.K. Bergsma
Aannemer Nederlandse Heidemaatschappij
Detailkaart
Gemaal Nijelamer
Gemaal Nijelamer
Lijst van rijksmonumenten in Weststellingwerf
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het Gemaal Nijelamer is een voormalig gemaal in Nijelamer in de Friese gemeente Weststellingwerf. Het gebouw is in 1929 gebouwd in de stijl van het kubisme, op 24 juni 1998 werd het gebouw aangewezen als rijksmonument, om op 3 november dat jaar in het Monumentenregister ingeschreven te worden. Van het pand is alleen het exterieur tot rijksmonument benoemd omdat van het originele interieur vrijwel niks bewaard is gebleven. In 2011 vond een renovatie van het gebouw plaats.

Geschiedenis

Het gemaal is in 1928 gebouwd naar ontwerp van of R. Zwaga, architect en waterbouwkundige, of G. K. Bergsma, architect. Het Wetterskip Fryslân liet in 1979-1980 een nieuw gemaal bouwen, waardoor het gemaal bij Nijelamer te vervallen kwam. De IJsvereniging Nijelamer is daarop de nieuwe eigenaar van het gemaal geworden en liet het pand verbouwen tot clubgebouw.

Op 28 februari 2011 werd bekendgemaakt dat de gemeente voor €25.000 bij zou dragen aan de restauratie van het clubgebouw. De ijsvereniging zelf draagt €115.000 bij aan de restauratie.[1]

Exterieur

Het hekwerk dat het erf afscheid van de openbare weg is deels nog origineel. Aan de kant van de weg bestaat de erfafscheiding deels door het hekwerk en deels door de brugleuning. De brugleuningen geven ook de loop van het aanvoerkanaal aan. Ook de brugleuningen zijn in de stijl van het kubisme gemaakt.

De plattegrond van het gemaal is bijna rechthoekig. Ogenschijnlijk bestaat het pand uit een aantal rechthoekige bouwvolumes, het geheel is symmetrisch geplaatst. De hoge en brede schoorsteen in het midden van het gebouw vormt hiertoe de as. Aan de schoorsteen is de manchet van de vlaggenmast geplaatst en dient daar nu als vlaggenmasthouder. Boven de deur bevindt zich een geometrisch versierde betonnen vlaggenmastvoet. Aan weerszijden van de deur zijn uitbouwen geplaatst. Deze twee kubusvormige vleugels zijn een bouwlaag hoog.

De voorgevel van het gemaal is als enige gevel niet gepleisterd, de zijgevels, de schoorsteen en de zuidelijke gevel zijn allemaal volledig gepleisterd.

Alle vensters bestaan uit meerdere ruiten. Op de vensters in de grote bouweenheid na zijn de vensters allemaal in stroken geplaatst. De vensters in de grote bouweenheid zijn verticaal geplaatst. Alle vensters lopen om de hoeken door en liggen verdiept in de gevels.

Interieur

Van het originele interieur is vrijwel niks bewaard gebleven, het interieur is dan ook niet tot rijksmonument benoemd. In het zuidelijke deel bevond zich de machinekamer, de noordelijke zijde bevat de ingangspartij. Boven de ingang is nog een tweede verdieping geplaatst.



Monumenten in de buurt van Voorm. gemaal in kubistisch-expressionistische stijl in Nijelamer

Klokkenstoel

bij Schipslootweg 17
Nijelamer (Gemeente Weststellingwerf)
Op het verhoogde kerkhof een klokkestoel met gezwenkt kapje - dat volgens de kerkboeken in 1795 werd vernieuwd. Klokkestoel met klok van W. ..

Kerk van Oldelamer (Hervormde kerk)

Hoofdweg 63
Oldelamer (Gemeente Weststellingwerf)
Ned. Herv. Kerk. Eenvoudig gotiserend kerkje uit 1794 met klokkespits boven de westgevel uit 1869. Inwendig eiken preekstoel (onlangs pastel..

Klokkenstoel

t.o. Weerdijk 10
Nijeholtwolde (Gemeente Weststellingwerf)
Op het verhoogde kerkhof een klokkestoel met gezwenkte overnaadse kap.

Kerkhof met klokkenstoel

bij Sonnegaweg 14
Sonnega (Gemeente Weststellingwerf)
Verhoogd kerkhof door haag omgeven in een bocht van de weg gelegen.

Klokkenstoel op kerkhof

Schoterweg 11
Rotstergaast (Gemeente Skarsterlân)
Kerkhof met overhuifde houten klokkestoel.

Kaart & Routeplanner

Route naar Voorm. gemaal in kubistisch-expressionistische stijl in Nijelamer

Foto's (3)