Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gemaal Dongerdielen in Anjum

Weg En Waterwerk

Esumasyl 1
9133DL Anjum (gemeente Dongeradeel)
Friesland

Bouwjaar: 1930 1994 (renov.)
Architect: verm. W.D. Booijenga Booijenga 1930 verm. W.D. Booijenga


Beschrijving van Gemaal Dongerdielen

Inleiding Het GEMAAL van het polderwaterschap Oost- en Westdongeradeel werd in 1931 onder Interbellum-architectuur gebouwd en genaamd 'DONGERDIELEN', zoals op de voorgevel staat vermeld. De ontwerper is onbekend, maar het ontwerp valt toe te schrijven aan de polderopzichter W.D. Booijenga uit Metslawier. Het gemaal staat op een verhoogd terrein ter plaatse van het voormalige contributiehuis van het zeewerende waterschap Contributie Zeedijken Oostdongeradeel. Het terrein is van de openbare weg gescheiden door een erfscheiding met ijzeren buizen op en tussen gemetselde stijlen, die zijn afgedekt met een granieten zerksteen. Het gemaal heeft een ondergrondse uitstortkoker, die uitmondt in de schutkolk. In de archiefkelder van het gemaal bevinden zich vijf oude gedenkstenen. De opschriften zijn gewijd aan de uitgevoerde herstellingen aan de sluis in de jaren 1827, 1854, 1879 en 1910. De vijfde steen memoreert een eerste steenlegging in 1871 zonder dat is aangegeven waar de plechtigheid betrekking op had, maar het betreft wellicht het oude bedieningsgebouw op de dijk. De bemalingsintallatie is in 1979-'80 volautomatisch geworden en de oorspronkelijke electromotoren zijn vervangen. Het gemaal is gerenoveerd waarbij een betonnen vloer in de openingen van de stroombogen is gelegd, een electrische krooshekreiniger is aangelegd en de ramen aan de sluiskom-zijde zijn vervangen (aluminium, 1994). Omschrijving Het gemaal heeft globaal een rechthoekig grondplan van drie traveeën met aan elke korte zijde een verjongde travee, die correspondeert met de functionele indeling: het grote middendeel, de eigenlijke machinekamer, heeft aan de ene zijde een entree met kantoorruimte en een archiefruimte eronder en aan de andere zijde een behuizing voor de transformator en een kleine werkplaats. De onderbouw van het gemaal, van stroombogen tot en met de plint, is opgetrokken in roodbruine vuurmondstenen, de gevelwanden zijn gemetseld met geelbruine bakstenen; de lintvoegen zijn terugliggend en de stootvoegen platvol. De hoeken en de muurdammen risaleren ten opzichte van de eigenlijke gevelwand, die als een gevellijst lijkt terug te springen. De gevels hebben tektonische decoraties in graniet, zoals lekdorpels, dekzerken op de muurdammen en blokken. In de vier geveltoppen vlechtingen, de drie zadeldaken met grote overstekken zijn belegd met zwarte, matgeglazuurde verbeterde Hollandse pannen en hoekpannen; op de machinekamer twee hoekschoorstenen. De ingangstravee is aan de zuidzijde en heeft een granieten stoep tussen gemetselde voetstukken afgedekt met granietblokken. De plint van vuurmondstenen is tot borstwering onder de vensters opgetrokken. Het geheel staat onder een uitkragende granieten latei met een waterhol. Boven de eenvoudige paneeldeur een gebeeldhouwde gedenksteen met het gekroonde alliantiewapen van de gemeenten Oost- en Westdongeradeel en het opschrift DONGER - DIELEN in contemporaine, ijzeren letters. Erboven in het midden een vlaggenmast op granieten voet. In de geveltop twee tweelichtvensters. In de west- en oostgevel van de entreetravee drie smalle tweelichtvensters. De oostzijde, de naar de dijk gewende gevel van de machinekamer, is horizontaal geleed door drie groepen van drie smalle, verticale meerruits vensters met ijzeren roedeverdeling. Aan de westzijde, de sluiskomzijde, bevindt zich de inlaat met drie stroombogen. De gevel van de machinekamer is horizontaal geleed door drie groepen van drie smalle, verticale tweelichtvensters met aluminium roedeverdeling. In de noordelijke travee zitten aan de oostzijde drie ijzeren tweelichtvensters. De noordzijde draagt een tamelijk gesloten karakter door de ijzeren deuren van de transformatorcellen en, daarnaast, de dubbele houten deur naar de werkplaats. Alle deuropeningen staan onder een uitkragende latei met waterhol. In de geveltop twee tweelichtvensters aan weerszijden van een uitgemetselde penant. Het INTERIEUR van het gemaal is tamelijk oorspronkelijk gebleven, behoudens enkele roerende onderdelen. De binnenmuren zijn afgewerkt in schoon metselwerk met een lambrisering in geel geglazuurde bakstenen met een groen geglazuurde bakstenen rand. Alle deuren zijn de oorspronkelijke paneeldeuren en hebben een eenvoudige segmentvormige decoratie aan boven- en onderzijde van het paneel. In het kantoor een hoekschoorsteen. Onder het kantoor een archiefkelder waar vijf oude gedenkstenen zijn ingemetseld, waarvan tenminste vier afkomstig zijn van de oude sluis. In de machinekamer staan drie horizontale schroefpompen van de firma Gebroeder Stork & Co. uit Hengelo opgesteld. Bij de pompen hoort een koperen smeerset. Waardering Het gemaal De Dongerdielen uit 1931 nabij de Ezumazijl is van algemene cultuurhistorische waarde: - als bijzondere uitdrukking van de landschappelijke en bestuurlijke ontwikkeling, in het bijzonder de geschiedenis van de polderwaterschappen in Oost- en Westdongeradeel en de Contribute Zeedijken Oostdongeradeel, - vanwege de bijzondere samenhang tussen exterieur en functionele inrichting van het gebouw, - vanwege de bijzondere betekenis van het object als onderdeel van het historische complex Ezumazijl, waarmee het in technisch-functionele zin is verbonden doordat de uitstortkoker in de schutkolk uitmondt, - vanwege de redelijke tot hoge mate van gaafheid van zowel het exterieur als het interieur van het object, - vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de overige onderdelen van het complex. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 507082
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gemaal Dongerdielen
Gemaal Dongerdielen
Gemaal Dongerdielen
Locatie Ezumazijl
Bouw gereed 1931
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 507082
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Gemaal Dongerdielen is een gemaal bij de buurtschap Ezumazijl.

Het gemaal werd in 1931 gebouwd tijdens de vernieuwing van de Sluis Ezumazijl. Het water gaat via de Raskes naar het Lauwersmeer. In dezelfde tijd is ook de sluis vergroot en vernieuwd.

Het gemaal heeft drie pompen die elke minuut met elkaar haast 1 miljoen liter water uit de polder het Lauwersmeer inpompen kunnen. In 1979 is het gemaal geautomatiseerd. Als het water op in bepaalde hoogte staat, beginnen de pompen automatisch te werken.

De noordzijde van het gemaal (2012)

Zie ook


Monumenten in de buurt van Gemaal Dongerdielen in Anjum

Sluis Ezumazijl, sluiswachtersgebouw

Esumasyl 11
Anjum (Gemeente Dongeradeel)
Inleiding Het BEDIENINGSGEBOUW of sluiswachtersgebouw op de dijk, aan de noordzijde van de schutkolk, is op stilistische gronden in dezelfd..

Sluis Ezumazijl

Esumasyl 11
Anjum (Gemeente Dongeradeel)
Inleiding De SLUIS is, volgens de gedenksteen 'VOOR DE NAKOMELINGEN' in de sluismuur, vernieuwd in 1931 onder leiding van de polderopzichte..

Sluis Ezumazijl, ijzeren ophaalbrug

Esumasyl 11
Anjum (Gemeente Dongeradeel)
Inleiding De ijzeren OPHAALBRUG over het lage gedeelte van de schutkolk dateert volgens een plaquette in de hameipoort uit 1901. Omschrij..

Terp op verhoogde woonplaats met dobbe

bij Monnikhústerwei 5 Monnikhústerwei 5 bij Monnikhústerwei 5
Ezumazijl (Gemeente Dongeradeel)
Terp op verhoogde woonplaats met dobbe. Datering: vermoedelijk middeleeuws (gedeeltelijke bescherming, zie tek. bijlage L op 15e vervolgblad..

Terp op verhoogde woonplaats

bij Monnikhústerwei 5 Monnikhústerwei 5 bij Monnikhústerwei 5
Ezumazijl (Gemeente Dongeradeel)
Terp op verhoogde woonplaats. Datering: vermoedelijk middeleeuws.

Kaart & Routeplanner

Route naar Gemaal Dongerdielen in Anjum

Foto's (2)