Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Huis Doorn: hoofdgebouw met voorplein en boogbrug in Doorn

Kasteel Buitenplaats

Langbroekerweg 10
3941MT Doorn (gemeente Utrechtse Heuvelrug)
Utrecht

Bouwjaar: 800

(1 recensie)

Beschrijving van Huis Doorn: hoofdgebouw met voorplein en boogbrug

HOOFDGEBOUW (Huis Doorn) MET VOORPLEIN EN BOOGBRUG. Huis Doorn, gelegen op een vrijwel vierkant kasteeleiland met voorplein, bestaat uit een hoofdgebouw op rechthoekige grondslag geflankeerd door twee haaks op het hoofdgebouw staande vleugels, eveneens op rechthoekige grondslag. Deze U-vormige plattegrond is het resultaat van een grootscheepse verbouwing in 1796 van het in fasen tot stand gekomen kasteelcomplex, waarvan de oorspronkelijke opbouw waarschijnlijk nog grotendeels bewaard is gebleven in het huidige gebouw. Van oorsprong is Huis Doorn een uit het midden van de 9de eeuw daterende versterkte woning die een aantal keren werd verbouwd, in 1322 werd verwoest en in 1347 met de opdracht "weder op te bouwen hetwelk te voren verdestrueerd was" werd herbouwd. In 1536 werd het huis benoemd tot Ridderhofstad en op tekeningen van n.n. en Roelant Roghman uit het midden van de 17de eeuw is te zien hoe het kasteel in deze tijd eruit heeft gezien. Waarschijnlijk had het huis ten tijde van de ingrijpende verbouwing in 1796 nog grotendeels zijn middeleeuwse uiterlijk, waarop de tevens zinsnede in de verkoopacte van 1792 'zijn binnen en buytenplein' duidt. Het onderkelderde, bakstenen Huis Doorn heeft een onder grijze pannen gedekt, samengesteld en afgeknot schilddak dat is voorzien van een aantal dakkapellen -aan de zuidzijde en mogelijk ook aan de zuidgevel van de noordvleugel en aan de noordgevel van de zuidvleugel daterende uit het eerste kwart van de 19de eeuw, de andere dakkapellen uit ca. 1903. Om het huis loopt een omgaande kroon- en daklijst, daterende uit 1796. Aan de zuidwesthoek van het hoofdgebouw bevindt zich een middeleeuwse ronde toren die omstreeks 1725 verhoogd is. De toren is (thans) witgepleisterd en voorzien van een inzalende 8-kantige spits, gedekt door leien in maasdekking en bekroond door een windvaan. In de (thans) ongepleisterde oostelijke voorgevel bevindt zich de hoofdtoegang tot het huis. De vooruitspringende middenrisaliet met gekorniste kroon- en daklijst wordt bekroond door een fronton waarin een klok uit 1910 en de ingangspartij werden in 1920, toen Wilhelm II het huis ging bewonen, door de huidige risaliet en entreepartij vervangen. De typerende 18de-eeuwse entree met interne trappartij moest plaats maken voor de huidige, waardoor meer ruimte in de vestibule van het huis werd gecreëerd voor ontvangsten en godsdienstoefeningen van Wilhelm. Voor de ingang ligt een kunststenen bordes met een uit 14 treden bestaande trap en een gemetselde balustrade met afdekking en twee hele en twee halve bollen van kunststeen. Boven de dubbele 12-ruits deur een balkon gedragen door twee consoles. Ten zuiden van het bordes ligt de publiekstoegang tot het huis die tijdens de restauratie van Huis Doorn in 1990-92 werd gerealiseerd. De oostgevel heeft een regelmatige vensterindeling. De noord-, west- en zuidgevel hebben een onregelmatige vensterindeling, de zuidelijke gevel van de noordvleugel en de noordelijke gevel van de zuidvleugel eveneens. De twee oostgevels van de dwarsvleugels hebben een gelijke vensterindeling. Het merendeel van de vensters op de begane grond en de eerste verdieping is voorzien van persiennes. Het voorplein op het kasteeleiland is bestraat, het kasteeleiland zelf is toegankelijk middels een bakstenen boogbrug met neo-Lodewijk XIV hekwerk en lantarens uit ca. 1900. Het INTERIEUR van Huis Doorn is na de dood van Wilhelm in 1941 nauwelijks aan grote veranderingen onderhevig geweest. Voor een deel is het interieur dat tijdens de verbouwing van 1796 werd gerealiseerd nog aanwezig; onder meer de gobelinkamer, de rookkamer en de gele salon hebben nog Lodewijk XV-stijlkenmerken. De vestibule, die in 1920 werd verbouwd, vertoont typerende vroeg 20ste-eeuwse kenmerken wat betreft de vorm en de opbouw. Tijdens een restauratie in de jaren 1990-92 werd het souterrain van het huis voorzien van een nieuwe entree en werd gedeeltelijk heringedeeld om de huidige museale functie te verbeteren. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 506961
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (1)

Huis Doorn: hoofdgebouw met voorplein en boogbrug
5
Recensie door: ()
Wist u dat Nederland een gestrande wereldleider opving en dat zijn paleisje al zeventig jaar lang open is voor publiek? www.huisdoorn.nl
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Huis Doorn
Huis Doorn
Huis Doorn
Locatie Doorn
Algemeen
Kasteeltype waterburcht
Stijl Hollands classicisme
Bouwmateriaal baksteen
Eigenaar Rijksgebouwendienst
Huidige functie rijksmuseum
Gebouwd in 9e-18e eeuw
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  506961
Bijzonderheden ridderhofstad
Website www.huisdoorn.nl
Huis Doorn in 1925 ten tijde van de bewoning door Wilhelm II
Huis Doorn in 1925 ten tijde van de bewoning door Wilhelm II

Huis Doorn is een kasteel, ridderhofstad en landgoed op de Utrechtse Heuvelrug in Doorn in de Nederlandse provincie Utrecht. Het is vooral bekend door de Duitse ex-keizer Wilhelm II die er van 1920 tot zijn dood in 1941 woonde.

Ontstaan en architectuur

Een eerste vermelding van de plaats Doorn stamt uit het jaar 838. Het middeleeuwse huis was oorspronkelijk een waterburcht die aan het eind van de 13e eeuw werd gebouwd voor domproost Adolf van Waldeck.[1] In de eeuwen daarna bleef het bezit en residentie van de domproosten van Utrecht. In 1322 werd het verwoest. Ongeveer vijfentwintig jaar later werd met de herbouw begonnen. Van dit bouwwerk zijn bij graafwerkzaamheden de resten gevonden, zo deelde de gemeente Utrechtse Heuvelrug mee op 23 februari 2015.[2] Het bestond uit drie ronde torens en een vierkante.

In 1536 werd het een ridderhofstad. In de 16e en 17e eeuw verrezen er rond het binnenplein woongebouwen die nu een geheel vormen met het hoofdgebouw. In 1796 werd het huis ingrijpend verbouwd, mogelijk onder leiding van de Amsterdamse architect Abraham van der Hart. Het omringende park werd aangelegd in Engelse landschapsstijl.

De omvang van het landgoed vormde een belemmering voor de ontwikkeling van het dorp Doorn. In 1874 werd het landgoed verkaveld.

Eind 19e eeuw werd het huis bewoond door Frans Labouchère (1854-1938), wethouder van de gemeente Doorn en in 1894 de eerste voorzitter van de Doornsche Golf.

Wilhelm II

Buste van Wilhelm II en op de achtergrond Huis Doorn

Op 16 augustus 1919 kocht de voormalige Duitse keizer Wilhelm II Huis Doorn, inclusief de aangrenzende zestig hectare bos, van de eigenaresse barones Van Heemstra-De Beaufort. Een van de redenen was dat het landgoed goed te beveiligen was. Hij betaalde er een half miljoen gulden voor.[3] Wilhelm liet het vervolgens verbouwen. De extra kosten kwamen uit op 850.000 gulden.[3] Het kasteel werd van alle gemakken voorzien, onder andere van elektriciteit, modern sanitair en verwarming. Verder liet hij de oprijlaan van de Dorpsstraat verleggen naar de rustigere Langbroekerweg waar een poortgebouw in Hollandse neo-renaissancestijl werd neergezet. Het kasteel werd ingericht met objecten uit zijn keizerlijke paleizen in Berlijn en Potsdam. Deze inboedel kwam in 59 treinwagons naar Nederland. Op 15 mei 1920 betrok de ex-keizer Huis Doorn.[3]

Wilhelm bewoonde Huis Doorn met zijn echtgenote Augusta Victoria van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Augustenburg, maar zij leed aan een ernstige hartkwaal en overleed op 11 april 1921. Met groot ceremonieel vertoon werd zij per trein naar Potsdam gebracht, waar ze op eigen verzoek haar laatste rustplaats vond in de 'antieke tempel'. Wilhelm hertrouwde op 22 november 1922 en leefde daarna met zijn tweede vrouw prinses Hermine van Schönaich-Carolath op het kasteel, tot zijn eigen overlijden op het landgoed op 4 juni 1941. Opmerkelijk is dat Wilhelm een grote passie voor houthakken ontwikkelde en vrijwel dagelijks was hij bezig met bomen omhakken en in stukken zagen. Dit was een grote prestatie van Wilhelm vooral omdat hij, door complicaties bij zijn geboorte, zijn hele leven lang zijn linkerarm niet kon gebruiken: hij deed dus alles met alleen zijn rechterarm. Na verscheidene jaren was het landgoed hierdoor grotendeels ontbost. Tegenwoordig is daar echter niet veel meer van te zien doordat het bos op het landgoed zich weer hersteld heeft en Wilhelm in zijn tijd ook zelf voor nieuwe aanplant zorgde. Het Huis Doorn zelf bevatte in Wilhelms periode onder andere schilderstukken van Frederik de Grote, veldslagen en parades, portretten van hemzelf, gobelins van Marie-Antoinette, een goud gedecoreerde toiletpot en meer.[4]

Hoewel Wilhelm minachtend neerkeek op de nazi's en hun ideologie, zond hij in juni 1940, amper een maand nadat Nederland in mei 1940 door het Duitse nazi-regime was bezet, wel een gelukstelegram naar Adolf Hitler in verband met diens zege in Frankrijk.[5] Dit gebaar was meer een initiatief van Hermine, die het nazisme meer was toegedaan en Wilhelm zag hierin een mogelijkheid de Führer gunstig te stemmen inzake de positie van de adel die in het Derde Rijk steeds meer in het gedrang kwam. Door veel Nederlanders en de regering, inmiddels in ballingschap in Londen, werd dit 'gelukstelegram' aan Hitler gezien als verraad van, en ondankbaarheid voor, de gastvrijheid van Nederland dat in 1918 aan Wilhelm asiel verleende. Dit was mede een van de redenen om Huis Doorn na de oorlog te onteigenen van de familie Hohenzollern.

Na het overlijden van Wilhelm II werd zijn stoffelijk overschot naar de kapel gebracht, nabij het poortgebouw. Zijn uitvaart werd, tegen de wil van de ex-keizer in, ook bijgewoond door vertegenwoordigers van nazi-Duitsland waaronder het hoofd van de Duitse bezettingsmacht in Nederland Arthur Seyß-Inquart.[6] In het park van Huis Doorn werd later onder leiding van de Duitse architect Hans Martin Kießling een mausoleum in classicistische stijl gebouwd, naar een ontwerp van Wilhelm zelf. Het lichaam van Wilhelm werd op 4 juni 1942 in het mausoleum bijgezet. Tot op heden ligt Wilhelm II er opgebaard. De wens van Wilhelm was om na herstel van de monarchie in Duitsland bij zijn overige verwanten in Potsdam te worden bijgezet, maar aangezien dat nooit is gebeurd, Duitsland is tot op heden een republiek, blijft zijn lichaam in Doorn.[7]

Confiscatie

Na de Tweede Wereldoorlog confisqueerde de Nederlandse Staat het huis en landgoed als vijandelijk vermogen. Alleen het mausoleum met daarin Wilhelms stoffelijk overschot bleef in bezit van de Hohenzollerns. De Nederlandse regering in ballingschap had in 1943 het Besluit Vijandelijk Vermogen uitgevaardigd. Dit hield in dat alle in Nederland zijnde bezittingen van vijandelijke onderdanen na de bevrijding overgingen in handen van de Nederlandse Staat. Deze confiscatie diende niet alleen als 'Wiedergutmachung', maar met de verkoop van deze bezittingen verkreeg de Nederlandse regering ook financiële middelen voor de wederopbouw van Nederland.

Huis Doorn werd ondergebracht bij het nieuw opgerichte het Nederlandsche Beheersinstituut (NBI) van het ministerie van Justitie, dat het beheer voerde totdat verkoop van de inboedel zou hebben plaatsgevonden en het huis een economisch-maatschappelijke functie zou hebben gekregen. Vijandelijke onderdanen konden een ontvijandingsverzoek indienen bij het NBI.

De voormalige kroonprins Wilhelm von Preußen eiste na de oorlog het kasteel op, maar een verkleinde ministerraad besloot in 1947 het niet aan de familie terug te geven.[8]

Georg Friedrich Ferdinand Prinz von Preußen, het hoofd van de familie Hohenzollern, claimt Huis Doorn van de Nederlandse staat als familiebezit.[9]

Huis Doorn is nog steeds bezit van de Staat der Nederlanden, als een verzelfstandigd Rijksmuseum. Sinds 2010 is het beheer en onderhoud van het gebouw en landgoed in handen van het Rijksvastgoedbedrijf.

Eetzaal met gedekte tafel. Schilderijen van de keizer en zijn eerste vrouw. Ook bustes van keizer Wilhelm I, de grootvader van Wilhelm II en van koningin Luise, de overgrootmoeder van Wilhelm II

Museum

Huis Doorn is al sinds de Tweede Wereldoorlog, na het overlijden van Wilhelm II, ingericht als een museum. De vleugeladjudant van Wilhelm II, Sigurd von Ilsemann, werd de eerste beheerder. De openstelling werd een dusdanig succes dat Von Ilsemann de toegang verbood voor personen onder de veertien jaar om schade aan het interieur te voorkomen.[10]

In 1991 en 1992 was het kasteel dicht wegens een verbouwing. De renovatie werd noodzakelijk geacht wegens de aanwezigheid van boktor in de dakspanten. Van de gelegenheid werd gebruikgemaakt om het souterrain opnieuw in te richten met toiletvoorzieningen voor bezoekers, een koffiekamer en een publieksgedeelte met receptie. Ook werd een alarmsysteem geïnstalleerd.[10]

De Raad voor Cultuur adviseerde in 2000 om de rijkssubsidie te schrappen. Als argument werd gegeven dat het museum niet belangwekkend genoeg is voor de geschiedenis van Nederland. Na protesten werd het advies niet overgenomen. Het zou anders de doodsteek voor het museum betekend hebben. Twaalf jaar later adviseerde dezelfde raad om de subsidie te halveren. Deze keer werd het advies wel overgenomen. De Stichting tot Beheer van Huis Doorn stelde dat als gevolg daarvan opnieuw sluiting zou dreigen. Door onder andere het ontslag van medewerkers en de inzet van vrijwilligers werd dat voorkomen. In juni 2015 maakte het Rijk bekend dat het park rond het landhuis voor 2,8 miljoen euro wordt gerenoveerd.[11]

De inrichting is niet geheel meer zoals toen de keizer er woonde. Er is geprobeerd deze zoveel mogelijk authentiek te houden, maar delen uit de collectie zijn in 1964 teruggegeven aan de erfgenamen van de keizer, de familie Hohenzollern. Het 18e-eeuwse schilderij De Dans van Antoine Watteau bevindt zich eveneens niet meer in Huis Doorn. Het werd na het overlijden van Wilhelm II door nazi-Duitsland aangekocht. Op de bel-etage en de eerste verdieping zijn de kamers nog vrijwel authentiek. Naast meubilair en benodigdheden als bestek bevat het museum ook een collectie keizerlijke kunstvoorwerpen. Soms worden stukken uitgeleend voor exposities elders.

Galerij

Trivia

  • Het huis is in 1962 bezocht door Cecilia van Pruisen, een kleindochter van de keizer.
  • Kees 't Hart heeft Huis Doorn als decor in zijn roman De keizer en de astroloog gebruikt.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Huis Doorn: hoofdgebouw met voorplein en boogbrug in Doorn

Huis Doorn: tuin- en parkaanleg

Langbroekerweg 10
Doorn (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG MET DE DAARTOE BEHORENDE TUINSIERADEN, GRAFZERKEN ED. van Huis Doorn gaat in oorsprong terug naar het begin ..

Huis Doorn: Garage met klokkentoren

Langbroekerweg 10
Doorn (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
GARAGE MET KLOKKENTOREN. De rood bakstenen garage op L-vormig plattegrond onder een samengesteld zinken zadel- en schilddak met zeer royal..

Huis Doorn: Fietsenstalling

Langbroekerweg 10
Doorn (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
FIETSENSTALLING. Omstreeks 1921, waarschijnlijk kort na de bouw van het poortgebouw, gebouwde fietsenstalling voor de fietsen van het pers..

Huis Doorn: Kapel

Langbroekerweg 10
Doorn (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
KAPEL. Omstreeks 1815-1830 in opdracht van A.C.W. Munter gebouwde neogotische bakstenen kapel, op rechthoekige grondslag en grijs geschild..

Huis Doorn: houten prieeltje

Langbroekerweg 10
Doorn (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
PRIEELTJE. Vroeg 20ste-eeuws houten prieel op bijna ronde grondslag onder een met riet gedekt, rond tentdak met overstek. Het op klossen g..

Kaart & Routeplanner

Route naar Huis Doorn: hoofdgebouw met voorplein en boogbrug in Doorn