Meer dan 63.000 rijksmonumenten


St. Lambertuskerk in Maastricht

Kerkelijk Gebouw

Koningin Emmaplein 8
6211NG Maastricht
Limburg

Bouwjaar: 1914-1916
Architect: Hubert van Groenendael


Beschrijving van St. Lambertuskerk

Inleiding ST. LAMBERTUSKERK, rooms-katholieke parochiekerk op samengestelde kruisvormige plattegrond, dominant gesitueerd aan het Koningin Emmaplein, in de zichtas van Statensingel, Annalaan en Hertogsingel. Gebouwd tussen 1914 en 1916 in een overwegend neo-romaanse trant, in opdracht van bouwpastoor J.M. Souren en naar ontwerp van architect J.H.H. van Groenendael te 's-Hertogenbosch. Aannemer W. Erven te Maastricht maakte het fundament, verdere afbouw geschiedde in eigen beheer. Het was de eerste Maastrichtse kerk die buiten de voormalige stadswallen werd gebouwd. Terstond na de voltooiing in 1916 scheurvorming in de gewelven door verzakking van ondergrond en fundament, hetgeen in 1926 werd hersteld; in 1931 nieuwe scheurvorming door verzakken van de zuidwestelijke koepelpilaar, waarna de koepel en de bogen werden voorzien van trekstangen, de gescheurde balken versterkt door balken van gewapend beton; 1933, aanbrengen van nieuwe betonnen bogen onder de bestaande; aanleg groenvoorziening door tuinarchitect Bergmans, vernieuwing dak- en koepelbedekking, aanbrengen automatische luidinstallatie, verlichting wijzers van het uurwerk, 1961; vernieuwing en uitbreiding priesterkoor, 1966, door arch. B. Salemans, met hoogaltaar van beeldhouwer Frans Gast; 1976-78, herstelwerkzaamheden vanwege zakkende funderingen en scheurende koepels, waarvoor trekstangen werden aangebracht in de bogen van de koepel; 1985 kerk gesloten wegens verzakking en scheurvorming. Omschrijving Rooms-katholieke parochiekerk, gewijd aan de H.Lambertus. De kerk is 43 meter lang, 14 meter breed en inwendig 28 meter hoog. De koepel heeft een hoogte van 43 meter. Het exterieur van de kerk, geheel opgetrokken in Kunrader steen op een geprofileerde hardstenen plint, vertoont een mengeling van stijlkenmerken, waarbij het neoromaans de boventoon voert, hetgeen blijkt uit het gebruik van lisenen en rondboogmotieven. De traptreden van het ingangsportaal zijn gemaakt uit hardstenen onderdelen van de vestingrestanten, de grote kerkdeuren uit het hardhout van een tijdens de eerste wereldoorlog aangespoelde Duitse noodbrug. Het interieur is opgetrokken in mergel. De St.Lambertuskerk heeft een samengestelde Latijns/Byzantijnse kruisplattegrond met grote viering en diverse zijkapellen. De lengte-as heeft een basilicavorm, de ruimtewerking in de kerk heeft het effect van een Romeins-Byzantijnse centraalbouw. Door de relatief kleine zijbeuken ontstond er geen verdeelde, maar één centrale ruimte, gevormd door middenschip, viering, dwarsschip en koor. De halfronde absis aan de noordzijde is vanuit het verhoogde koor bereikbaar. Aan de west- en oostzijde van de absis bevinden zich respectievelijk de St.Lambertus- en de St.Jozefkapel. Tegen de St.Jozefkapel werd de sacristie gebouwd. Aan het transept liggen zijkapellen waarboven zich balustrades bevinden, die bereikbaar zijn via twee traptorentjes aan weerszijden van de absis. De 43 meter hoge koepel op het kruispunt wordt gedragen door vier zware pijlers van Beiers graniet, terwijl de scheiding tussen middenschip en zijbeuken gevormd wordt door twee kleinere zuilen. Tussen de transepten en de ingangspartij werd het schip aan de oostzijde voorzien van een Mariakapel, aan de westzijde van de Gerarduskapel. Deze ingangspartij aan de pleinzijde bestaat uit een hoofdingang, twee zij-ingangen, twee flankerende torens (in de westelijke toren bevindt zich de doopkapel, in de oostelijke het trappenhuis van de klokkentoren) met koperen spitsen en elk met vier decoratief bekroonde pijlers. Twee bergruimten naast de torens. Het oksaal boven de hoofdingang is bereikbaar via een wenteltrap in één van de torens. Twee hardhouten toegangsdeuren geplaatst in een rondboogvormige lijst met tussenstijl, trapsgewijs uitlopende natuurstenen bogen, geornamenteerd met beeldhouwwerk, in diep bas-reliëf, met voorstellingen van de heiligen Lambertus, Servatius en Hubertus, 1942, vervaardigd door W. van Hoorn. Deze entreepartij bevindt zich in een risalerend geveldeel met spits toelopende lijst, waarboven een galerij met attiek. Daarboven is een rozetvenster geplaatst. De voorgevel heeft een frontonachtige afsluiting met blinde rondboognissen plus een bekroning in de vorm van een kruis. Het geheel wordt gedekt door zadel-, lessenaars, koepel- en tentdaken met leien. Nokpionnen. Twee kegelvormige torenspitsen met koperen bedekking. Rondboog- en rozetvensters met glas-in-lood. Langgerekte, rechthoekige gevelopeningen in de torens. Rechthoekige, enkelvoudige en dubbele houten deuren, geplaatst in rondboogvormige lijsten. Kerk en kerkhof zijn omgeven door een muur met hekpilasters van Kunrader steen, waartussen zich smeedijzeren hekwerken bevinden. Op het kerkhof is een lijkenhuisje van Kunrader steen gesitueerd. In het rijke INTERIEUR, met kruis-, koepel- en tongewelven, zijn onder meer van belang het marmeren St.Jozefaltaar (bij het vernieuwen van hetpriesterkoor werden delen van het oude hoogaltaar gebruikt voor de vervaardiging van zowel het St.Lambertusaltaar als de bijbehorende zwart-marmeren zuil met tabernakel), het eikehouten St.Gerardusaltaar, het marmeren Maria-altaar en het St.Antoniusaltaar, momenteel in bruikleen bij de St.Mathiaskerk. Glas-in-lood van atelier N. Nicolas & Zn. te Roermond, 1917-1920, 7 ramen in de absis, 5 ramen in de St.Lambertuskapel (geschonken door de familie Schaepkens van Riemst), twee rozetvensters in het transept, drie gekoppelde vensters in de westelijke zijbeuk naast de Sint-Gerarduskapel. Glas-in-lood rozetraam boven de ingang van H. Oidtmann te Linnich, Duitsland, geplaatst in 1927. Gebrandschilderd venster van Henri Jonas en gebrandschilderde vier-evangelistenvensters Joep Nicolas, ca. 1940. Kruiswegstaties in frescotechniek van Jan Gregoire, 1939-40; Plafondschilderingen in het gewelf van het priesterkoor, 1948, van de Benedictijner monnik François Mes. Verguld reliekschrijn H. Lambertus, 1940, atelier Gebrs. Brom te Utrecht. Waardering De St.Lambertuskerk is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling en bezit als eerst gebouwde kerk buiten de oude omwalling binnen Maastricht een pionierskarakter. De kerk is van vanwege de bouwstijl van bijzonder belang voor de geschiedenis van de architectuur. Verder wordt de architectuurhistorische waarde bepaald door het belang van de kerk voor het oeuvre van architect J.H.H. van Groenendael, door de esthetische kwaliteiten van diens ontwerp, vanwege het streekgebonden materiaalgebruik en de ornamentiek. Uit oogpunt van ensemblewaarden is de kerk van grote betekenis als onderdeel van de Maastrichtse singelgordel, vanwege de situering - die verbonden is met de negentiende eeuwse stedebouwkundige uitleg van de stad -, vanwege de zeer grote betekenis voor het aanzien van de stad en vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met singels en plein. Verder beschikt de kerk over architectonische gaafheid, is ze van groot belang in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving en kan men spreken van een redelijke architectuurhistorische zeldzaamheid. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 506891
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Sint-Lambertuskerk
Gezicht op de kerk vanaf de Linie van Du Moulin
Gezicht op de kerk vanaf de Linie van Du Moulin
Plaats Maastricht
Gebouwd in 1913-16
Restauratie(s) 1940, 1976-78, 2010-12, 2016-17
Gewijd aan Sint-Lambertus
Monumentnummer  506891
Architectuur
Architect(en) J.H.H. van Groenendael
Bouwmateriaal Kunrader kalk
Stijlperiode Neoromaans
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Lambertuskerk is een monumentaal kerkgebouw, gelegen aan het Koningin Emmaplein, aan de rand van het centrum van Maastricht. De voormalige rooms-katholieke parochiekerk is vernoemd naar de van oorsprong Maastrichtse heilige Lambertus en doet thans dienst als woning, laboratoriumruimte en culturele ruimte. Sinds 1997 vormt de kerk met een aantal bijgebouwen een complex van vier rijksmonumenten.

Geschiedenis

Bouw

De kerk is gebouwd tussen 1913 en 1916, de eerste parochiekerk van Maastricht na de middeleeuwen en tevens de eerste kerk buiten de voormalige stadswal.[1] Doordat Maastricht tot 1867 vestingstad was en door de in vergelijking met andere steden relatief trage bevolkingsgroei in de 19e eeuw, breidde de stad pas relatief laat uit in de voormalige gordel van vestingwerken. Vrijwel de gehele wijk Brusselsepoort werd gebouwd op de gesloopte buitenwerken van de Hoge Fronten. Hier bevinden zich tevens de "kazematten", een ondergronds netwerk van verdedigingsgangen en bomvrije ruimtes. Doordat deze niet opgevuld werden, bleef de ondergrond onstabiel, wat later op diverse plekken in de wijk - ook bij de Sint-Lambertuskerk - verzakkingen tot gevolg had. De Sint-Lambertuskerk werd gebouwd op een geëgaliseerd terrein aan het einde van de Brusselsestraat, waar voorheen de couvre-faces Raad van State en Louise hadden gelegen. Bouwpastoor was J.M. Souren en het ontwerp was van architect J.H.H. van Groenendael uit 's-Hertogenbosch. Aannemer W. Erven legde slechts de fundamenten aan; de verdere bouw werd in eigen beheer uitgevoerd. De eerstesteenlegging vond plaats door mgr. Menten op 3 mei 1914, enkele maanden voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Mogelijk heeft het gebruik van minderwaardige bouwmaterialen door de oorlogsschaarste bijgedragen tot de latere bouwkundige problemen. De kerkdeuren werden gemaakt van het hout van een Duitse noodbrug over de Maas bij Lixhe (augustus 1914), dat bij Sint Pieter aanspoelde.[2]

Inwijding en gebruik

De kerk in 1976. Links de pastorie
Interieur in 2006, voor de restauratie

De Sint-Lambertusparochie was in 1910 ontstaan door afsplitsing van een deel van de Sint-Servaasparochie. In augustus 1911 werd ten noorden van de huidige kerk een noodkerk met pastorie en patronaatsgebouw in gebruik genomen. Hoewel de definitieve kerk al vanaf 1916 in gebruik was, werd ze pas op 9 en 10 september 1929 ingewijd door de bisschop van Roermond, mgr. Schrijnen. Pastoor Souren was in 1920 opgevolgd door J. van Aken en in 1922 door R. de Guasco. Deze laatste liet in 1924 drie luidklokken gieten bij de firma Eijsbouts in Asten (tijdens de Tweede Wereldoorlog geroofd en in de jaren 1950 vervangen). De opvolgers van De Guasco waren J. Ingendael (1930-38) en Leo Linssen (1938-46). Die laatste gold indertijd als de "kunstpaus van Limburg" en was medeoprichter van zowel de Jan van Eyck Academie als de Toneelacademie Maastricht. Direct na zijn benoeming in 1938 bestelde Linssen bij Edelsmidse Brom in Utrecht een kostbaar reliekschrijn in de vorm van een portretbuste van de heilige bisschop Lambertus, de patroonheilige van de kerk. Het relikwie van Lambertus werd door 2000 parochianen per trein in Luik opgehaald en in triomf naar de kerk gevoerd. Linssen was ook degene die opdracht gaf voor de meeste beeldhouwwerken, wand- en gewelfschilderingen en glas-in-loodramen in de kerk. Hij werd opgevolgd door H. Ramaekers (1946-53), J. Geurts en L. Dirix. De Sint-Lambertusparochie was tot de jaren 1970 een van de volkrijkste en actiefste van Maastricht.[2]

Verzakkingen

Al kort na de oplevering in 1916 waren er scheuren te zien, waarvan de directe oorzaak niet kon worden vastgesteld. In de jaren 1930 werd pastoor Ingendael geconfronteerd met loslatend pleisterwerk, als gevolg van scheuren en verzakkingen. Omstreeks 1940 werd dit hersteld. Vanaf 1970 traden echter opnieuw verzakkingen op van het fundament en ontstonden er scheuren in het koepelgewelf, waardoor de kerk van 1976 tot 1978 wegens instortingsgevaar gesloten werd. De restauratie, waarbij een staalconstructie ter versteviging werd aangebracht en tevens het dak werd gerepareerd, kostte ruim 1 miljoen gulden.[2] De problemen bleven echter voortbestaan en in 1985 werd de kerk definitief buiten gebruik gesteld. In 2009 verkeerde de kerk in zodanig slechte staat dat gevreesd werd dat afbraak de enige oplossing was.[3][4]

Restauratie, hergebruik

Om sloop te voorkomen werd de kerk als monument voorgedragen (1997) en werd een nieuwe bestemming gezocht. Het bisdom Roermond verkocht de kerk aan woningbouwvereniging Servatius. Deze liet onderzoek verrichten naar de verzakkingen, waarbij onder andere gebruik werd gemaakt van een verslag van een bouwvakker uit de bouwperiode en de dagboekverslagen van diverse pastoors. Verder werden metingen verricht met behulp van laserscantechnieken.[3] Er werden verschillende plannen ingediend voor hergebruik van de kerk, onder andere als urnenbegraafplaats en als hoofdkantoor van Servatius.[5] Deze plannen gingen niet door, mede door de kredietcrisis van 2007-11 en het debacle van de Calatrava-campus in 2009.

In diezelfde periode werden om diverse redenen meerdere subsidieaanvragen voor restauratie door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed afgewezen, vooral vanwege de te hoge kosten.[6][7] In 2009 stelde het rijk alsnog 3,8 miljoen euro ter beschikking, als onderdeel van een pakket maatregelen om de kredietcrisis te bestrijden. De grondige restauratie onder leiding van architectenbureau Boosten Rats startte begin 2010 en duurde tot november 2012.[8]

In 2016 kreeg de kerk een nieuwe, particuliere eigenaar, die het interieur liet verbouwen en er een woonhuis, een onderzoekscentrum met laboratoria en een semi-openbare zaal voor culturele activiteiten in liet onderbrengen.[9] Het laboratorium is thans verhuurd aan het Maastrichtse bedrijf Synapse.[10]

Architectuur

Exterieur kerk

De Sint-Lambertuskerk is ontworpen door J.H.H. van Groenendael in een combinatie van neoromaanse en Neo-Byzantijnse architectuur. Het gebouw heeft een kruisvormige plattegrond en is niet georiënteerd (het koor is gericht naar het noordwesten). De kerk is grotendeels opgetrokken uit Kunrader steen, een vrij ruwe soort Limburgse mergel. De hoofdingang bevindt zich aan de zuidoostzijde van de kerk, geflankeerd door twee torens. Elders bevinden zich drie kleinere torens. Boven het portaal met beeldhouwwerk van Wim van Hoorn bevindt zich een roosvenster. Boven de viering van de kerk torent de 43 meter hoge, uivormige koepel, die door vier granieten pijlers wordt gedragen. Door deze koepel en de torens wordt de kerk ook wel de Maastrichtse Sacré-Cœur genoemd. De kerk vormt door zijn markante ligging in de zichtas van de Brusselsestraat, Statensingel en Hertogsingel een herkenbaar onderdeel van het silhouet van Maastricht.[11]

Interieur kerk

De kerk maakt door zijn ruimtelijkheid en hoge gewelven een overweldigende indruk. De gewelfschilderingen zijn gemaakt door de Benedictijner monnik François Mes. De kruiswegstaties zijn van de hand van Jan Grégoire en de gebrandschilderde ramen van onder andere Henri Jonas en Joep Nicolas. Het roosvenster van Oidtmann uit Linnich (D.) werd in 1927 geplaatst.

Bijgebouwen

Naast de kerk zelf, genieten ook enkele andere gebouwen van de voormalige Sint-Lambertusparochie bescherming als rijksmonument, deels vanwege de eigen architectonische kwaliteit, deels vanwege de situering binnen het ensemble van religieuze bouwwerken. Tot dit ensemble behoren de pastorie (Pastoor Habetsstraat 48), de dubbele kapelanie (Sint Odastraat 1) en de nieuwe kapelanie (Sint Odastraat 2). De pastorie uit 1911 werd tegelijk met de noodkerk in gebruik genomen. In 1916 werd het bakstenen gebouw uitgebreid, waardoor het een L-vormige plattegrond kreeg.[12] De dubbele kapelanie van de Sint-Lambertusparochie uit 1925-26 is ontworpen door J.H.H. van Groenendael en, evenals de kerk, grotendeels opgetrokken uit streekgebonden Kunradersteen.[13] De kapelanie uit 1930-31 is gebouwd in zakelijk expressionistische stijl naar een ontwerp van architect A. Swinkels. Opvallend zijn het hoge schilddak, de brede daklijst en de ranke schoorsteen.[14]

Bronnen en referenties


Monumenten in de buurt van St. Lambertuskerk in Maastricht

Huis met lijstgevel.

Capucijnenstraat 33A
Maastricht
Huis met lijstgevel, XVIII. Segmentboogvensters en -ingang in Naamse steen; onder de benedenvensters horizontale en verticale reliefbanden. ..

Gasfabriek

Cabergerweg 45
Maastricht
Inleiding Voormalige gemeentelijke GASFABRIEK van Maastricht, 1912, gebouwd ter vervanging van een uit 1858 stammende fabriek. Voor de nieu..

Huis met lijstgevel. Gevelsteen met lelie 17 IN DE LILIET 64.

Capucijnenstraat 82
Maastricht
Huis met lijstgevel, voorzien van segmentboogvensters in Naamse steen. Segmentboogingang met bovenlicht en aangekoppelde segmentboogvensters..

Linie van Du Moulin

Hoge Fronten NW Statensingel
Maastricht
Van de 18e eeuwse versterkingen zijn bewaard; het Bossche of Hoge Front ten noordwesten van de Statensingel, tussen de Sint Lambertuskerk en..

Gesticht Misericorde

Capucijnenstraat 45
Maastricht
Gesticht Misericorde. Straatvleugel met zeer brede lijstgevel, voorzien van vensters in omlijstingen, samengesteld uit onderdelen van vroege..

Kaart & Routeplanner


Foto's (1)