Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De Eiffel in Maastricht

Nijverheid Industrie

Boschstraat 24
6211AX Maastricht
Limburg

Bouwjaar: 1930-1940


Beschrijving van De Eiffel

Inleiding WERKPLAATS in utilitaire hoogbouw van de sanitairfabriek NV Koninklijke Sphinx, 1930-1940, dominant gesitueerd aan Boschstraat en Bassin. Het fabrieksgebouw is in drie stadia tot stand gekomen (1930, 1932 en 1940) en daarbij steeds in noordelijke richting uitgebreid. Aannemer Van den Hof te Maastricht was verantwoordelijk voor de realisatie van het geheel. De omringende aan- en uitbouwen zijn uitgesloten van bescherming. Omschrijving De werkplaats heeft een souterrain en acht verdiepingen op een rechthoekige plattegrond. Het geheel bevindt zich in lengterichting ten opzichte van de Boschstraat en wordt gedekt door een plat dak met een drietal opbouwen. In de grote middenopbouw bevindt zich een waterreservoir, in de twee kleinere opbouwen liftschachten. Het zuidelijke en middenvolume hebben een skeletconstructie van gewapend beton (inclusief vloerplaten, paddestoelkolommen en betonbalken), het noordelijke volume een staalconstructie. De buitengevelvelden zijn ingevuld met cementsteen. Het geheel is witgesausd. De voor- en achtergevel zijn sterk horizontaal georienteerd door de achtendertig vensterassen. De zijgevels aan de noordzijde tellen elk drie vensterassen en zijn om die reden sterk verticaal geaccentueerd. Rechthoekige stalen vensterkozijnen met vijftien- en vierentachtigruits roedeverdeling, rechthoekige stalen deuren. In het interieur zijn met name de paddestoelkolommen van belang. Waardering De werkplaats in hoogbouw van de NV Koninklijke Sphinx is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische, technische en typologische ontwikkeling met een innovatieve waarde. Het gebouw is uit bouwtechnisch oogpunt, vanwege het materiaalgebruik en de constructieve relatie tussen exterieur en interieur van architectuurhistorisch belang. Daarnaast is er sprake van ensemble-waarden vanwege de situering, vanwege het belang voor het aanzien van de stad en vanwege de historisch-ruimtelijke relatie met de binnenhaven c.q. de omringende industriële bebouwing. De fabriek beschikt over een aanzienlijke mate van architectonische gaafheid en is van waarde in relatie tot de visuele gaafheid van de stedelijke omgeving. Het pand heeft bovendien een grote bouwtechnische, typologische en functionele zeldzaamheidswaarde. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 506626
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Eiffelgebouw
Het Eiffelgebouw vanaf de Boschstraat
Het Eiffelgebouw vanaf de Boschstraat
Locatie Boschstraat (Maastricht) 24
Start bouw 1928
Bouw gereed 1941
Dakhoogte 33 meter
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 506626
Overig
Verdiepingen 8
Architect G. Knols, G. Verbaet, H. Huyds
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het Eiffelgebouw, ook wel De Eiffel genoemd, is een industrieel monument, gelegen aan de Boschstraat in de Maastrichtse centrumwijk Statenkwartier. Het ensemble van drie geschakelde fabrieksgebouwen kwam tussen 1928 en 1941 tot stand, maakte tot 2006 deel uit van de sanitairfabriek Koninklijke Sphinx en wordt thans herontwikkeld. Het beeldbepalende gebouw is sinds 1996 een rijksmonument.

Geschiedenis

Het terrein waar thans het gebouw De Eiffel staat, lag vanaf de bouw van de tweede middeleeuwse stadsmuur omstreeks 1350 binnen de stadswallen van Maastricht. In dit relatief dunbevolkte stadsdeel bevonden zich enkele kloosters en verder voornamelijk moestuinen en boomgaarden.

Tijdens de korte periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-30) vonden op de terreinen van het in de Franse tijd geconfisqueerde Commanderij Nieuwen Biesen van de ridders van de Duitse Orde enkele belangrijke infrastructurele werken plaats: van 1817 tot 1824 werd hier de Zuid-Willemsvaart aangelegd en vanaf 1826 de binnenhaven het Bassin. Hierdoor konden in dit deel van de stad vroeg-industriële ontwikkelingen op gang komen. In 1826 vestigde zich de industrieel Petrus Regout in een pand aan de Boschstraat, tegenover het Bassin. In de achterliggende tuinen, deels toebehorend aan het eveneens door de Fransen opgeheven klooster van de penitenten-recollectinen, begon hij met enkele tientallen werknemers een kristalslijperij, enkele jaren later uitgebreid met een kristal- en glasblazerij. In 1835 kwam daar nog een spijkerfabriek bij, in 1836 gevolgd door een aardewerkfabriek. In enkele tientallen jaren groeiden de bedrijven van Regout aan de Boschstraat uit tot een industrieel imperium waar in 1865 al meer dan 2000 arbeiders werk vonden.[1]

Fabrieksprent uit ca 1905-10, vóór de bouw van De Eiffel

In 1925 beëindigde de N.V. Sphinx, zoals de fabrieken van Regout toen heetten, de fabricage van glas en kristal. Twee jaar later werd een nieuwe divisie opgericht voor de fabricage van sanitair aardewerk (wasbakken, badkuipen, toiletten, enz.). De oude glasfabrieken werden gesloopt en op die plek verrees een moderne sanitairfabriek van gewapend beton. Het huidige Eiffelgebouw kwam in drie bouwcampagnes tot stand: de eerste fase van 1928-29 was een ontwerp van ir. G. Knols, de tweede fase werd ontworpen door G. Verbaet en kwam gereed in 1930, en de derde fase, ontworpen door ir. H. Huyds, werd met enige jaren vertraging vanwege de Grote Depressie en de Tweede Wereldoorlog in 1941 opgeleverd.[2] Verantwoordelijk voor de realisatie was aannemer Van den Hof te Maastricht in samenwerking met N.V. Hollandse Constructie Werkplaatsen Leiden.[3] Vanaf 1934 werden ten weerszijden van De Eiffel nieuwe, gasgestookte tunnelovens gebouwd, elk met één schoorsteen. Deze vervingen de talloze ronde en vierkante ovens op het terrein, waardoor het aantal fabrieksschoorstenen (in 1924 nog 19) in deze periode drastisch afnam. Voor de bouw van Eiffel I, II en III en de tunnelovens moesten talloze 18e- en 19e-eeuwse panden langs de Boschstraat, waaronder een aantal vroeg-19e-eeuwse fabrieksgebouwen, worden gesloopt.[4] De benaming Eiffel is waarschijnlijk al in de jaren 1920 ontstaan vanwege de associatie met de Eiffeltoren in Parijs.[5]

In 2006 verliet Koninklijke Sphinx, dat enkele jaren eerder was overgenomen door het Finse Sanitec, de historische fabriekspanden aan de Boschstraat om een ultramodern pand op het industrieterrein Beatrixhaven te betrekken, "de modernste sanitairfabriek ter wereld", maar nog geen drie jaar later werd de productie geheel naar Finland verplaatst.[6] Na het vertrek van Sphinx is het gebouw De Eiffel sterk achteruit gegaan door leegstand en bezoek van zwervers en inbrekers, waarbij onder andere koperen leidingen uit de vloeren en uit de muren werden gesloopt en meegenomen.[7] In 2014 zal een casco-restauratie van het Eiffelgebouw van start gaan, in afwachting van een definitieve bestemming. Het gebouw zal wind- en waterdicht worden gemaakt en wordt voorzien van gas, water, elektriciteit en sanitair. Liften en trappen zullen worden hersteld. De totale kosten van de casco-restauratie, 12 miljoen euro, worden gedeeld door de gemeente Maastricht en de provincie Limburg.

Tijdelijke en toekomstige invulling

Plan Belvédère, 2014

Het Eiffelgebouw was oorspronkelijk onderdeel van het stedelijk ontwikkelingsproject Belvédère. Door de economische crisis zijn een aantal deelprojecten van dit megaproject voorlopig geschrapt. De fabrieksterreinen van de Sphinx maken thans deel uit van het deelproject 'Belvédère Binnensingel', dat met voorrang wordt uitgevoerd. De casco-restauratie en herbestemming van het Eiffelgebouw hangt nauw samen met andere projecten in de omgeving, zoals de herbestemming van de Timmerfabriek, de ontwikkeling van het Frontenpark en de aanleg van de sneltram Hasselt - Maastricht. Deze laatste zal volgens de laatste plannen een halte krijgen vóór het Eiffelgebouw.

Tijdelijk Sphinxpark
Bouw Pathébioscoop, 2015

In 2010 werden door de architect Jo Coenen en een aantal Maastrichtse kunstinstellingen plannen gepresenteerd om in een deel van het Eiffelgebouw en een aantal naburige gebouwen een nieuw cultuurcluster, quartier des arts genoemd, onder te brengen. Hiertoe zouden onder meer het Conservatorium Maastricht, de Toneelacademie Maastricht, de Academie Beeldende Kunsten Maastricht en de nieuwe kunstopleiding i-arts van de Universiteit Maastricht naar het Eiffelgebouw moeten verhuizen. Het plan bleek te kostbaar en bij de meeste kunstopleidingen was weinig animo om het Jekerkwartier te verlaten.[8]

Inmiddels heeft zich een nieuwe gegadigde gemeld voor het Eiffelgebouw: The Student Hotel, dat in het gebouw tussen de 300 en 350 gemeubileerde kamers wil onderbrengen met gemeenschappelijke keukens, studiezalen, koffielounge, fitnessruimte en een rond de klok bemande receptie, voornamelijk bedoeld voor internationale studenten.[9] Verder vindt er overleg plaats met de organisatie Bee Collective, dat boven op het Eiffelgebouw bijenkorven wil plaatsen, met als doel de bijenstand te verbeteren en imkers op te leiden.

In de nabijheid van het Eiffelgebouw zal zich onder andere het onderzoeks- en opleidingscentrum van de United Nations University en de Universiteit Maastricht UNU-MERIT vestigen. Diverse creatieve bedrijven hebben eveneens aangegeven interesse te hebben in het gebied, onder andere FabLab Maastricht, een centrum voor 3D-printen. Eind 2014 zijn de werkzaamheden van start gegaan om op de smalle strook tussen het Eiffelgebouw en de Boschstraat een bioscoop van Pathé Nederland te realizeren. Het min of meer spontaan tot ontwikkeling gekomen Sphinxpark achter het Eiffelgebouw is inmiddels niet meer toegankelijk. De experimenten met stadslandbouw en andere initiatieven zijn verplaatst naar het nabije Frontenpark.

Beschrijving gebouwen

Exterieur

De drie gebouwen die gezamenlijk De Eiffel vormen zijn gelegen op een afstand van ongeveer 20 meter van de rooilijn van de Boschstraat. Het gebouwencomplex domineert door zijn hoogte en lengte zowel de Boschstraat als het Bassin. Het fabrieksgebouw is in drie fasen tot stand gekomen en daarbij steeds in noordelijke richting uitgebreid. Het complete gebouw is 180 meter lang, 21 meter breed en 33 meter hoog en heeft een vloeroppervlak van 33.500 m2. Het gebouw is in de jaren 1940 witgesausd.

De voormalige sanitairfabriek heeft een rechthoekige plattegrond en is parallel aan de Boschstraat gebouwd. Het acht verdiepingen hoge pand heeft een souterrain en wordt gedekt door een plat dak met een drietal opbouwen. In de grote middenopbouw bevindt zich een waterreservoir; in de twee kleinere opbouwen zijn liftschachten verwerkt. Het zuidelijke en middenvolume hebben een vergelijkbare betonskeletconstructie van gewapend beton (met betonnen vloerplaten, paddenstoelkolommen en betonbalken). Het iets later gebouwde noordelijke volume bezit een staalconstructie. De buitengevelvelden zijn ingevuld met cementsteen.

De voor- en achtergevel zijn sterk horizontaal georiënteerd door de achtendertig vensterassen (13 + 13 + 12; Eiffel III is dus iets korter). De zijgevels aan de noordzijde tellen elk drie vensterassen en zijn om die reden sterk verticaal geaccentueerd. De vensterkozijnen met 15- en 84-ruits roedeverdeling zijn van staal, evenals de deuren.

Interieur

In het interieur zijn met name de paddenstoelkolommen van belang, die de vloeren dragen.

Externe link

Bronnen, noten en referenties


Monumenten in de buurt van De Eiffel in Maastricht

Neoclassicistische toegangspoort, tot de fabriek van de Sphinx.

Boschstraat 24
Maastricht
Neoclassicistische toegangspoort, XIX, tot de fabriek van de Sphinx.

Huis, zeer ingrijpend gewijzigd.

Boschstraat 28
Maastricht
Huis, XIX, zeer ingrijpend gewijzigd. In zijgevel ingang 1613. In belending een herbezigde Lodewijk XV-poort, waarin een gesneden deurkalf. ..

Huis met gepleisterde lijstgevel.

Boschstraat 32
Maastricht
Huis met gepleisterde lijstgevel, XVIII. Segmentboogingang en -vensters in Naamse steen. Bovenverdieping later.

Huis met gepleisterde lijstgevel. Ingang met aangekoppeld venster in Naamse steen.

Boschstraat 35A
Maastricht
Huis met gepleisterde lijstgevel, XVIII. Ingang met aangekoppeld venster in Naamse steen.

Huis met in de lijstgevel, segmentboogvensters in Naamse steen.

Boschstraat 43
Maastricht
Huis met in de lijstgevel, XIX A, segmentboogvensters in Naamse steen. Pui gewijzigd.

Kaart & Routeplanner

Route naar De Eiffel in Maastricht