Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Huis ter Kleef in Haarlem

Tuin Park Landgoed

Kleverlaan 9
2023JC Haarlem
Noord Holland


Beschrijving van Huis ter Kleef

Inleiding Kasteelruïne met omgrachting en funderingsresten van de voorhof van het Huis ter Kleef, ook wel Huis te Schoten genaamd, in kern daterend uit de tweede helft van de dertiende eeuw en grotendeels uit de veertiende eeuw, gelegen in de stadskweektuin. Het oudste gedeelte van het huis is de zuidelijke woontoren, die op basis van de aangetroffen kloostermoppen in de tweede helft van de dertiende eeuw is te dateren. De overige onderdelen zijn in een aantal bouwfasen gedurende de periode 1275-1500 tot stand gekomen. De oudste vermelding van het huis is te vinden in het leenregister van de Graaf van Holland in een akte uit 1328 waarin Pieter van Rolland als eigenaar wordt genoemd. De naam van het huis is waarschijnlijk afkomstig van Margaretha van Kleef, gravin van Holland, aan wie het huis in 1403 werd overgedragen. In 1492 komt het huis in het bezit van de familie Brederode, die het huis en later de ruïne beheert tot het rond 1700 wordt geveild. Het huis wordt in 1573 opgeblazen op last van de hertog van Alva. In 1715 koopt de gemeente Haarlem de ruïne en omringende land. Het complex wordt rond 1910 opgenomen in de door L.A. Springer aangelegde stadskwekerij. Omschrijving Van het in een vijftal bouwfasen ontstane Huis ter Kleef zijn fundering en opgaand muurwerk uit de verschillende uitbreidingsperioden alsmede delen van de omgrachting en resten van de fundering van poort- en andere bijgebouwen van de voorhof in de grond bewaard gebleven. Het oudste gedeelte van het kasteel is de zuidelijke woontoren op rechthoekige grondslag, daterend uit het tweede kwart van de dertiende eeuw. Hiervan resteren de fundering en opgaand muurwerk van de noord- en oostmuur. Aan de buitenzijde van de woontoren zijn decoratieve lisenen op de hoeken en muurvlakken aangebracht, wat op een representatieve functie duidt. Het muurwerk bestaat uit overwegend gele en voor een klein deel rode kloostermoppen, aangevuld met ijsselstenen. Verder zijn hier onder meer sporen van een latrinekoker en een gemetselde trap aangetroffen. Rond 1300 werd tegen de noordwesthoek van de woontoren een rechthoekige keukenvleugel in rode baksteen aangebouwd, waar zich restanten bevinden van onder meer vloeren, scheidingsmuren, trappen en latrinekoker. De daarop volgende uitbreiding vond plaats in de veertiende eeuw en omhelsde de ommuring van het binnenplein ten noordoosten van de woontoren, waar delen van vloeren en waterputten zijn blootgelegd, en ten noordoosten hiervan een tweede toren, alwaar zich een grote latrinekoker bevindt. Eind veertiende eeuw wordt tenslotte nog een traptoren ten zuiden van de noordtoren toegevoegd waarvoor delen van de ringmuur werden afgebroken. De kasteelruïne was tot voor het archeologisch onderzoek uit 1990-94 op een heuvel gelegen en bedekt door de in 1910 naar ontwerp van Springer aangelegde rotstuin, waarbij destijds alleen de zuidmuur van de noordtoren van de ruïne nog zichtbaar was. Voor de tuinaanleg heeft Springer onder meer delen van de omgrachting gewijzigd en een vijver toegevoegd. Waardering Ruïne van de hoofdburcht met bijbehorende omgrachting en voorhofterrein van Huis ter Kleef van belang vanwege de oudheidkundige, typologische, bouw- en cultuurhistorische waarden alsmede vanwege de ensemble- en situationele waarden. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 506216
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Huis ter Kleef
Ruïne Huis ter Kleef
Ruïne Huis ter Kleef
Locatie Haarlem
Algemeen
Eigenaar gemeente Haarlem
Gebouwd in 1250
Gesloopt in 1573
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  506216
Tuin boven op de ruïne. De stenen zijn toegevoegd.

Huis ter Kleef is een voormalig Nederlands kasteel. De ruïne ligt in de huidige Haarlemmer Kweektuin in Haarlem.

Het kasteel was in 1572 en 1573 het hoofdkwartier van de Spanjaarden tijdens het Beleg van Haarlem. In 1573 werd Huis ter Kleef opgeblazen door Don Frederik (de zoon van de hertog van Alva). Dit deed hij om te voorkomen dat de Geuzen zich in het kasteel zouden vestigen om Haarlem te heroveren.

De eigenaren van Huis ter Kleef

Huis ter Kleef werd gebouwd in 1250 en heette destijds 'Huis te Schoten'. Het kasteel lag aan een drukke verbindingsweg tussen Haarlem en het dorp Schoten (ten noorden van Haarlem). Toen stond er alleen een woontoren die in het bezit was van Pieter van Rolland. Na hem was het kasteel in bezit van Willem de Bastaard en Willem de Cuser (1339 - ±1370), Catharine de Cleve (vanaf 1392-1433), de familie Van Borsselen (vanaf 1433-?) zij veranderden de naam van 'Huis te Schoten' naar 'Huis ter Kleef', familie Brederode (1492-1568), Don Frederik (1570-1573).

Nadat het kasteel in 1573 was opgeblazen door Don Frederik sloopten de Haarlemmers in 1576 een deel van de ruïne om de bakstenen te gebruiken voor het herstel van de stad na de grote brand in Haarlem van 1576. In 1578 kwam Huis ter Kleef weer in handen van de familie Van Brederode. Zij besloten de ruïne niet meer op te bouwen en alleen de Kaatsbaan (of het 'Huis met het torentje'), dat niet was opgeblazen, te gebruiken.

Omdat de opvolging binnen de familie Van Brederode een probleem vormde, werd in 1600 het erfrecht van de familie omgezet in 'sterfelijk mansleen'. Ook zusters, dochters en kleinkinderen konden het kasteel nu erven. Via een huwelijk met de familie Dohma kwam Huis ter Kleef in handen van de Duitse graaf Frederik Adolf van Lippe. Het land om de ruïne van het kasteel leverde weinig opbrengst en de schulden van het landgoed liepen hoog op. In 1713 had Von Lippe zoveel schulden dat hij een deel van zijn bezittingen moest afstaan, waaronder Huis ter Kleef. De ruïne en het land eromheen werden door de stad Haarlem gekocht. Vanaf die tijd brokkelde de ruïne in snel tempo af. De Haarlemmers gebruikten de stenen voor het bouwen van nieuwe huizen.

Sinds 14 april 1909 liggen de ruïne en Kaatsbaan in de Stadskweektuin. Slechts een klein deel van de ruïne is nu nog zichtbaar, de rest ligt onder het zand van het eilandje waar de ruïne op staat.

Kunst

De steeds verder afbrokkelende ruïne van Huis ter Kleef is door veel kunstenaars als onderwerp vastgelegd in prenten en schilderijen. Onder meer door Jan de Beijer, Cornelis van Noorde, Hendrik Spilman en Jacob van Ruisdael.

Externe links


Monumenten in de buurt van Huis ter Kleef in Haarlem

Restant voorburcht van Huis ter Kleef

Kleverlaan 9
Haarlem
Restant voorburcht van Huis ter Kleef, voormalige kaatsbaan en torentje, later verbouwd tot boerderij. Architectuur van historische waarde.

Ripperdakazerne: hoefsmederij

Karabiniersstraat 20
Haarlem
Inleiding Voormalige HOEFSMEDERIJ, gebouwd in 1883-1884 als onderdeel van de cavaleriekazerne en gelegen ten noordwesten van het hoofdgebou..

Huis ter Cleeff: woningblok

Marnixstraat 2
Haarlem
Omschrijving Als onderdeel van het woningbouwcomplex "Huis ter Cleeff" gebouwd WONINGBLOK, gelegen aan de westzijde van de Marnixstraat tus..

Huis ter Cleeff: woningblok

Kleverlaan 91
Haarlem
Omschrijving Als onderdeel van het woningbouwcomplex "Huis ter Cleeff" gebouwd WONINGBLOK, gelegen aan de noordzijde van de Kleverlaan tuss..

Ripperdakazerne: fouragegebouw

Huzarenstraat 1
Haarlem
Inleiding Ten noorden van het hoofdgebouw gelegen FOURAGEGEBOUW, gebouwd in 1883-1884, als onderdeel van de cavaleriekazerne in een sobere ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Huis ter Kleef in Haarlem

Foto's (1)