Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Paviljoen 'Vondelpark' in Amsterdam

Gebouw

Vondelpark 3
1071AA Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1879-1881
Architect: W. Hamer


Beschrijving van Paviljoen 'Vondelpark'

Inleiding Een in de noordwestelijke hoek van het Vondelpark in 1879-1881 opgetrokken CAFE-RESTAURANT met KASTELEINSWONING, genaamd het Vondelpark Paviljoen, naar een ontwerp in Italiaans-renaissancistische stijl van W. Hamer in opdracht van het bestuur van de Vereeniging tot aanleg van een Rij- en Wandelpark te Amsterdam. Aan beide zijden van de perceelafscheiding een beeld van een stroomgodin. In 1890 werd het paviljoen aan de oostzijde uitgebreid met een restaurantzaal, eveneens naar ontwerp van W. Hamer. Oorspronkelijk waren er drie zalen voor elk 100 bezoekers met daarachter de keukens, waskamers en de toiletten. In de benedenverdieping bevonden zich de wijn-, bier-, provisie- en ijskelders alsmede de bergplaatsen voor brandstoffen, tafels en stoelen. In 1924 werd de brede toegangstrap naar het terras gesloopt en vervangen door een ingang in de benedenverdieping. Inwendig werd het pand in opdracht van H. de Graaff van de firma Zomerdijk Bussink verbouwd tot een deftig restaurant waarbij het trappehuis werd vernieuwd en er in de benedenverdieping enige publieke ruimten werden ingericht. In de Tweede Wereldoorlog namen de Duitsers bezit van het gebouw dat in 1947, na een grondig herstel in opdracht van H. van den Eerenbeemt, weer open ging als Internationaal Cultureel centrum. In 1952 kwam het paviljoen in handen van de gemeente Amsterdam die het pand onder meer verhuurde aan de stichting het Holland Festival. In 1973 vestigde het Nederlands Filmmuseum zich in het gebouw dat het twee jaar later ingrijpend liet verbouwen. In 1991-92 is het pand gerenoveerd waarbij de 'Franse Zaal' in oorspronkelijke staat werd teruggebracht alsmede de later aangebouwde restaurantzaal. In de 'Japanse Zaal' (thans de tweede bioscoopzaal) werd een authentiek stucplafond uit de bouwperiode blootgelegd en gerestaureerd. In de eerste bioscoopzaal werd het interieur van de voormalige Parisien-bioscoop van Jean Desmet aan de Nieuwendijk ingebouwd. De lambrisering, wandbespanning, plafonddelen, lampen en twee deurstellen vormen onderdelen van dit interieur. Deze zijn van museale waarde maar niet van monumentale waarde voor het pand. N.B. Zowel de entree met tochthal als de boven de zijvleugels gelegen dakloggia zijn niet oorspronkelijk en vertegenwoordigen geen monumentale waarde. Omschrijving Op een samengestelde plattegrond opgetrokken voormalig cafe-restaurant. De voorgevel bestaat uit een drie vensterassen breed middendeel van drie bouwlagen (begane grond, hoofdverdieping, tweede verdieping en een kapverdieping) onder een schilddak bedekt met leien. Aan weerszijden hiervan twee lagere, uit drie traveeen bestaande, zijvleugels van twee bouwlagen onder een plat dak die beide op de hoeken worden afgesloten door een travee met torenvormige opbouw onder een met leien bedekt koepeldak bekroond met een torenhelm. De in rustica uitgevoerde bakstenen benedenverdieping met natuurstenen pilasters dient enerzijds als basement voor de gepleisterde verdiepingen en anderzijds als een vijf meter breed terras. De verdieping zwenkt in het midden van de voorgevel naar buiten en loopt aan de oostzijde geheel om de zijgevel heen en aan de westzijde slechts een travee. Aan de zijkanten bevinden zich twee monumentale bordestrappen die naar het terras leiden. De getoogde vensteropeningen zijn alle voorzien van sierijzeren traliewerk en een gepleisterde sluitsteen. De balustrade rond het terras bestaat uit kandelaberzuiltjes tussen natuurstenen posten onder een dekplaat. Het monumentale geheel gepleisterde middendeel heeft op de hoofdverdieping drie grote rondboogvormige vensters in het in rustica uitgevoerde muurvlak tussen gecanelleerde Ionische halfzuilen. Boven de vensters een fries met festoenen onder een uitkragende gootlijst met guttae. De bovenliggende balustrade is opgebouwd uit kandelaberzuiltjes tussen posten. De gootlijst en de balustrade lopen door over de zijvleugels. De tweede verdieping is eveneens voorzien van drie rondboogvormige vensters tussen gecanneleerde halfzuilen onder een fries. Leerlingen van de voormalige Quellinusschool aan de Vondelstraat 9 hakten voor de bekroning van het middendeel uit zandsteen het door Pomona en Flora geflankeerde Amsterdamse stadswapen en de beide leeuwen, die schilden vasthouden met de jaartallen 1864 en 1880. De zijvleugels op de hoofdverdieping tussen het middendeel en de hoektorens bestaan beide uit een drie traveeën brede loggia die toegang geeft tot het terras. De loggia's hebben een kruisribgewelf en steunen op Composiete zuilen. Beide hoektraveeen zijn voorzien van een pilasterstelling, op de hoofdverdieping een Composiete orde en op de tweede verdieping zijn de pilasters voorzien van fantasiekapitelen. Op de hoofdverdieping gepleisterde boogvelden boven de openslaande deuren onder een fries met festoenen. Boven de boogvelden gebeeldhouwde sluitstenen. Op de bovenverdieping gekoppelde rondboogvensters met roedenverdeling en aanzet- en sluitstenen. Bovenliggend met open-trygliefen fries onder een flauw uitkragende gootlijst en een ajour balustrade met op de hoeken spitsvormige bekroningen. De hoofdverdieping aan de rechterzijgevel (O) bestaat uit zes traveeën tussen Composiete pilasters. De twee rechter traveeën zijn lager uitgevoerd, hebben geen bovenliggende balustrade en zijn voorzien van segmentvormige vensters. De overige vormgeving en decoratie zijn identiek aan het middendeel van de voorgevel (zie boven). De linker zijgevel (W) is vier vensterassen breed en is voorzien van drie blinde vensters en op de hoek van openslaande deuren met een gepleisterd boogveld. Ook hier pilasters en een uitkragende gootlijst met bovenliggende balustrade. De twee stroomgodinnen voor de beide bordestrappen zijn van gietijzer en afkomstig uit Frankrijk. Ze zijn waarschijn lijk gemaakt door de 'Societe des fonderies du Val d'Osne'. De amphorae boven hun hoofd waren oorspronkelijk bestemd als lampehouders. Interieur De 'Franse Zaal' bevat een authentieke decoratie in een neo Lodewijk XIV-stijl. De wandbespanning is tijdens de laatste restauratie vernieuwd, zoveel mogelijk het oorspronkelijke idee benaderend. De 'Japanse Zaal' bevat een oorspronkelijke 19de-eeuws stucplafond. Waardering Het Vondelparkpaviljoen, met oorspronkelijke en deels toegevoegde interieuronder delen, is van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische en typologische waarde als vroeg en goed bewaard gebleven voorbeeld van 19de-eeuwse restaurantarchitectuur en vanwege de specifieke verbanden met de ontwikkeling en aanleg van het Vondelpark als eerste openbaar park in Amsterdam. Bovendien van belang vanwege een aantal zeer waardevolle interieuronderdelen. Het paviljoen neemt bovendien een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van W. Hamer. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 504833
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Vondelparkpaviljoen
Het Vondelparkpaviljoen in 2014
Het Vondelparkpaviljoen in 2014
Locatie Vondelpark, Amsterdam
Start bouw 1874
Bouw gereed 1881
Verbouwing 1991
Bouwstijl renaissancistische stijl
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 504833
Architect W. Hamer
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Voorgevel en rechter zijgevel, met bordes.
Filmpje van een Bontmantelshow in het Vondelparkpaviljoen in 1953.

Het Vondelparkpaviljoen is een gebouw in het Vondelpark te Amsterdam. Het is gebouwd in 1874-1881 door architect W. Hamer in Italiaanse renaissancistische stijl en voorzien van gecanneleerde Ionische halfzuilen, rondboogvormige vensters en gekoepelde torentjes. Tien jaar na de opening kwamen er een receptiezaal en een kegelbaan bij. Het staat op het laagste punt van de stad (van voor de annexaties van 1921).

Geschiedenis

Het Vondelparkpaviljoen in 1881.

Vanaf de opening werden er in het paviljoen al exposities gehouden van moderne kunstenaars en was het een favoriete ontmoetingsplek voor bohemien Amsterdam. In de periode van economische crisis in de jaren dertig hadden de pachters grote moeite om de huur op te brengen.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw gevorderd door de Duitse bezetters. Ook diverse villa's in de omgeving werden door de Duitsers in gebruik genomen om officieren in onder te brengen. In de eerste oorlogsjaren hebben Duitse cavaleristen zware pinnen in het marmer geslagen om er hun zadels aan op te hangen.[1] In 1943 werd er een expositie gehouden van speelgoed dat soldaten in hun vrije tijd hadden gemaakt voor de Winterhulp. In 1944 werd het pand nog gebruikt als Verplfegungshauptamt (voor de voedselvoorziening) en als opslagruimte. Bij de bevrijding in 1945 kwam het gebouw in gebruik bij de Binnenlandse Strijdkrachten. Toen het weer vrij kwam was alle meubilair verdwenen en het gebouw was uitgewoond.[2] Na de oorlog werd het paviljoen gerestaureerd. Er kwam een ontmoetingsplaats voor zakenlui, politici, schrijvers en kunstenaars. In 1953 kwamen het park en het paviljoen in handen van de gemeente. In de jaren 50 was het de vaste uitvalsbasis van het Holland Festival.

Filmmuseum

Het Filmmuseum in het Vondelparkpaviljoen, juli 2005.

Van 1972 tot 2012 bood het onderdak aan het Filmmuseum. Het museum, dat jarenlang had ingewoond bij andere instellingen, kon in het eigen gebouw uitgroeien tot een aanzienlijke publiekstrekker.[3] Het museum had er de beschikking over twee kleine filmzalen en ontving jaarlijks meer dan 150.000 bezoekers.[4] Ook werden er op het terras van het paviljoen openluchtvoorstellingen gegeven. Hiervoor werd tegenover het terras een opblaasbaar scherm geplaatst. Het paviljoen, dat als het Filmmuseum bekend kwam te staan, was echter niet op deze taak berekend en er was chronisch ruimtegebrek. Op 8 januari 2012 werd als slotfilm de stille klassieker Sunrise vertoond.[5]

In 1991 is het gebouw door Joop van Stigt grondig gerestaureerd.[6] Nadat het museum in 2009 was opgegaan in het nieuwe EYE Film Instituut Nederland, droeg de locatie enkele jaren de naam EYE Vondelpark.[7] Het Filmmuseum heropende in het voorjaar van 2012 op een locatie aan het IJ, onder de eerstgenoemde naam.

Op het brede terras en in het voormalige Caveau in het souterrain huisde sinds 1988 café Vertigo, vernoemd naar de Hitchcockfilm. Door het vertrek van het museum werd de toekomst van de onderhuurder onzeker en moest het uiteindelijk de deuren sluiten.[8] Op 28 oktober 2012 was de laatste openingsmanche van het café.

In oktober 2010 is de AVRO door het stadsdeel West van de gemeente Amsterdam geselecteerd als de huurder van het Vondelparkpaviljoen. Op 1 februari 2012 hebben de Avro en het stadsdeel een intentieovereenkomst gesloten. Op basis van deze overeenkomst is de herontwikkeling van het Vondelparkpaviljoen tot 'Avrohuis' verder ter hand genomen.[9][10]

VondelCS

Het Vondelparkpaviljoen is sinds 2014 na een verbouwing naar ontwerp van architectenbureau TenBrasWestinga het Amsterdamse onderkomen van de omroep AVROTROS. Het pand biedt ruimte voor leden- en publieksacitiviteiten en er zijn enkele radio- en televisiestudio's in ondergebracht. Direct aan het park bevindt zich een café met terras. Voorts heeft stadszender AT5 een redactieruimte in het gebouw. Het Vondelparkpaviljoen wordt sinds de heropening gepresenteerd onder de naam 'VondelCS'.[11] CS staat voor Cum Suis, Latijn voor 'met de zijnen', een verwijzing naar de verschillende partners die gebruik zullen maken van het voormalige filmmuseum.

Elke avond, van maandag- tot vrijdagavond, wordt vanuit VondelCS het radioprogramma Opium op 4 uitgezonden. Sinds 2015 is dit ook de plek waar "de Mol" wordt ontmaskerd. Vanuit het paviljoen wordt de finale van dit programma live uitgezonden. Fans van het programma kunnen gratis naar het VondelCS komen om de finale mee te maken.[12][13]

Literatuur

  • Annemieke Hendriks. Huis van illusies : de geschiedenis van Paviljoen Vondelpark en het Nederlands Filmmuseum. Amsterdam, Uitgeverij Lubberhuizen 1996. ISBN 90-73978-66-1

Externe link


Monumenten in de buurt van Paviljoen 'Vondelpark' in Amsterdam

Villa in eclectische stijl met bijbehorend hekwerk

Roemer Visscherstraat 47
Amsterdam
Inleiding Nabij het Vondelpark gesitueerde, aan vier zijden vrijgelegen VILLA, omstreeks 1885 in eclectische stijl ontworpen met bijbehoren..

Vondelkerk

Vondelstraat 120A
Amsterdam
H. Hartkerk (1870-1880 dr P.J.H. Cuypers, toren na brand in 1904). Neogotische kerk met bijzondere centralistische plattegrond en centrale a..

Villa in neogotisch-renaissancistische stijl

Vondelstraat 49A
Amsterdam
Inleiding Vondelstraat 47 is een rond circa 1873 opgetrokken VILLA naar een ontwerp in neogotisch-renaissancistische stijl van J.H. Schmits..

Nieuw Leyerhoven

Vondelstraat 73
Amsterdam
Inleiding Linkerdeel (O) van een in 1876-1877 tot stand gekomen DUBBELE VILLA, genaamd 'Nieuw Leyerhoven' en gebouwd in een sobere combinat..

Nieuw Leyerhoven

Vondelstraat 75A
Amsterdam
Inleiding Rechterdeel (W, betrekking hebbend op zowel Vondelstraat 75 als 75A) van een in 1876-1877 tot stand gekomen DUBBELE VILLA, genaam..

Kaart & Routeplanner

Route naar Paviljoen 'Vondelpark' in Amsterdam

Foto's (2)