Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Vondelpark: Dienstwoning in Amsterdam

Woonhuis

Vondelpark 1
1071AA Amsterdam
Noord Holland

Architect: Jan David Zocher


Beschrijving van Vondelpark: Dienstwoning

Inleiding Een rond ca. 1865-1870 westelijk in het Vondelpark direct bij de hoofdingang aan de Stadhouderskade opgetrokken PARKOPZICHTERSWONING in neo-classicistische stijl met landelijke invloeden in de detaillering in opdracht van het bestuur van de 'Vereeniging tot aanleg van een Ry- en Wandelpark te Amsterdam'. De opzichterswoning is mogelijk ontworpen door J.D. Zocher. Omschrijving Een op een nagenoeg vierkante plattegrond in gepleisterde baksteen opgetrokken woonhuis bestaande uit twee verdiepingen onder een samenstel van een overstekend zadeldak en een overstekend lessenaardak, beide bedekt met pannen. Het huis bestaat aan de voorzijde (N) uit twee traveeen. De smallere en lagere ingangstravee is iets naar achter teruggezet met beganegronds een rechthoekige houten deur met ijzeren deurklopper en een klein vierkant venster. Daarboven een eenruits bovenlicht. Het muurvlak van de verdieping is met beschot bekleed waarbij de smalle houten planken verticaal tegen elkaar zijn geplaatst en aan de onderzijde tandvormig zijn ingesneden. In het midden een kruisvenster met geknikte bovendorpel en openslaande ramen. De rechtertravee heeft beganegronds een driehoekerker met diepgelegen houten kozijnen in zeer licht gebogen vensteruitsparingen met geprofileerd kantelaaf. Daarboven een fries met twee waterspuwers. Het erkerdak is bekleed met zink. In de verdiepingen een groot rondboogvormig venster met een houten roedenverdeling en openslaande ramen. Bovenlicht in tweeën onderverdeeld. Boven het raam een rondboogvormige waterlijst waarin schelpvormige sluitsteen rustend op twee peervormige consoles. Aan de onderkant van het dakoverstek in de daknok aan de onderzijde tandvormig ingesneden houten planken, verticaal tegen elkaar geplaatst. De puntvormige daklijst is geprofileerd. Linkerzijgevel (O) met overstekend dak met geprofileerde gootlijst. Aan de bovenzijde van de gevel houten beschot, aan de onderzijde tandvormig ingesneden. Gekoppeld venster met houten stijl. Schuiframen met in tweeën verdeelde bovenlichten. Boven het venster fraai geprofileerde waterlijst aan beide uiteinden rustend op twee sierconsoles. Aan de uiteinden van de gevel wordt de overgang van dak naar muurvlak gevormd door twee houten sierkorbelen. Dakkapel met drie vensters. Rechterzijgevel (W) met glazen serre welke toen ter tijd dienst deed als 'hulplokaal voor voorlopige opname van drenkelingen en schijndoden'. Achtergevel (Z) nagenoeg identiek aan voorgevel. In de linkertravee in plaats van de driehoekerker een rechthoekig raam. In de lagere en naar achter gerooide rechtertravee een achteringang met twee naastliggende kleine vensters met onderdorpel. Waardering Voormalige parkopzichterswoning van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde en als architectonisch en functioneel onderdeel van het Vondelpark. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 504736
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Vondelpark
Vijver en groen in het Vondelpark.
Vijver en groen in het Vondelpark.
Type Stadspark
Locatie Amsterdam, Nederland
Oppervlakte 47 ha[1]
Opening 1865
Beheerder Amsterdam-Zuid
Bezoekers 10 miljoen per jaar[1]
Status Jaarrond geopend
Hoofdingang aan de Stadhouderskade, met de Amsterdamse Stedemaagd, in 1914
Het Vondelmonument, een standbeeld van Joost van den Vondel in het Vondelpark vóór de restauratie
Het Vondelparkpaviljoen in de 19e eeuw
Muziekkapel in het park
Beeldententoonstelling 100-jarig bestaan, Polygoonjournaal 1965
Kunstwerk van Pablo Picasso
Een zonnige dag in het Vondelpark
Geluid Vondelpark
Vista-kmixdocked.png
Voetgangers, stadsrumoer op achtergrond (download·info)

Het Vondelpark is een langgerekt stadspark in Amsterdam, daterend uit 1865. Het park ligt in het stadsdeel Amsterdam-Zuid, op de grens met het stadsdeel Amsterdam-West. Het strekt zich uit van de Stadhouderskade tot aan de Amstelveenseweg. Bij de opening in 1865 heette het park het Nieuwe Park,[2] in de volksmond Wandelpark. Na de onthulling in oktober 1867 van het Vondelmonument, een standbeeld ter ere van de dichter en toneelschrijver Joost van den Vondel, werd de naam gewijzigd in Vondelpark. Sinds 1996 is het park een rijksmonument.

Geschiedenis

Particulier initiatief

Een groep particulieren rond Christiaan Pieter van Eeghen, verenigd in de bouwonderneming Willemspark, kocht in 1864 een langwerpige strook veenweidegebied aan. Het park werd particulier eigendom van de op 8 april 1864 opgerichte Vereniging tot aanleg van een rij- en wandelpark en goedgekeurd bij Koninklijk Besluit, van 14 april 1864. De lijst van leden bij de oprichting telde 34 personen, waaronder inbegrepen burgemeester mr. J. Messchert van Vollenhoven.

Het bestuur bestond uit 8 leden, waarin naast de eerste voorzitter Christiaan Pieter van Eeghen gekozen waren Josua van Eik, Charles Becker, mr. Herman Josua van Lennep, mr. Evert Jan Everwijn Lange, David Rahusen, mr. Nicolaas Jacob den Tex en Claude August Crommelin. De vijf voorzitters van de vereniging waren: C.P. van Eeghen (1864-1889), E.J. Everwijn Lange (1889-1908), C.W.R. Scholten Jr. (1908-1914), Jhr. A.G. van Lennep (1914-1921) en Mr. Chr. P. van Eeghen (1921-1954). Het ontwerp van het park was van tuinarchitect Jan David Zocher. In het volgende jaar, op 15 juni 1865, ging het eerste deel open voor publiek. Op 14 juni 2014 werd het 149-jarige bestaan van het park gevierd.[3]

Het werd aanvankelijk het Nieuwe Park genoemd. Nadat in 1867 in het park het standbeeld van Vondel werd geplaatst, ging het park al snel Vondel(s)park heten. Na een taalkundig dispuut verviel de tussen-s. Dit werd in 1880 de officiële naam.

In 1893 werd fietsen in het Vondelpark toegestaan, na veel discussie alleen in de ochtenduren. Omdat het Vondelpark toen nog in particuliere handen was, kon men er ook niet worden bekeurd zoals voor rijden zonder licht.

Het Vondelpark is ontworpen in de Engelse landschapsstijl. De bedoeling van deze stijl is dat de bezoeker zich in de natuur waant, wanneer hij door het park loopt. Tijdens de recente restauratie van het park werd deze illusie versterkt door het verbinden van de vijvers en de aanleg van natuurlijke oevers.

Tweede Wereldoorlog

Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd het park gevorderd door de Duitse bezetters. Ook diverse villa's in de omgeving werden door de Duitsers in gebruik genomen om officieren in onder te brengen.

Er werden greppels in het park gegraven om landingen van zweefvliegtuigen te bemoeilijken. In het park bevonden zich Duitse schuilkelders.

Vanaf half november 1944 was het park volledig afgesloten voor het publiek 'wegens houtroof en grote vernielingen'. Er werd 'overal gezaagd en gehakt'. Als gevolg van brandstofschaarste probeerde de Amsterdamse bevolking in die tijd overal waar mogelijk aan hout voor de noodkacheltjes te komen.

Het zuidelijkste deel, bij de Amstelveenseweg, was vanaf 1944 in gebruik als Duits kampement en parkeerplaats voor het wagenpark. Gecamoufleerde Duitse legervoertuigen stonden verscholen tussen het groen achter de hekken. Het park was volledig afgesloten, met wachtposten, hekken en prikkeldraad. In een schuur bij een boerderij in het park zaten onderduikers. Er vielen diverse bommen in het park.[4]

Na de oorlog moest er veel door de bezetters aangerichte schade hersteld worden en bomen worden herplant. Ook had het park last van achterstallig onderhoud.

Wederopbouw en renovatie

Tot 1953 bleef het Vondelpark in particulier bezit. Omdat de vereniging het onderhoud niet meer kon betalen schonk ze het park aan de gemeente Amsterdam, die al sinds 1868 een heel klein stukje van het park in handen had, namelijk 'de paar vierkante meter waarop het beeld van Vondel staat.' [5]. Sindsdien is het een openbaar stadspark.

In 1947 kwam de Vondelbrug, naar ontwerp van Piet Kramer gereed. De bouw van het viaduct was in 1940 was gestart en het verbindt de Eerste Constantijn Huygensstraat met de Van Baerlestraat, dwars over het Vondelpark heen. Sinds 1958 rijdt ook de tram hierover heen, zodat lijn 3 niet meer de omweg om het park heen hoeft te maken. Onder de brug werd in 1947 in opdracht van de gemeente Amsterdam een schuilkelder gebouwd. In 1968 is deze ingericht als kleine club/concertzaal onder de naam 'Beatkelder Lijn 3' (genoemd naar de tramlijn die over de brug gaat). Daar heeft onder meer Pink Floyd opgetreden. Na amper een jaar werd de ruimte echter weer gesloten wegens geldgebrek. Sindsdien is de kelder, met tussenpozen van leegstand en kraakinitiatieven, voor verschillende doeleinden gebruikt, onder meer als repetitieruimte voor popbands. Sinds 2011 wordt hier onder de naam 'Vondelbunker' een zelfbenoemde vrijplaats voor exposities, film-, performance- en discussieavonden en andere creatieve en/of activistische projecten beheerd, door Collectief Schijnheilig.

In de zomer van 1965 werd het honderdjarig bestaan van het park gevierd met een internationale beeldententoonstelling, samengesteld door Willem Sandberg.[6]

Tussen 1999 en 2010 werd het Vondelpark grootscheeps gerenoveerd. Zo werd er een drainagesysteem aangelegd om te voorkomen dat het park blank zou staan na iedere regenbui. Bomen werden opnieuw gefundeerd, om te voorkomen dat er nog meer zouden omwaaien tijdens een storm. Ook werden de wandelpaden vernieuwd en de wegen opnieuw geasfalteerd. Op zondag 28 februari 2010 werd het gerenoveerde Vondelpark officieel 'heropend'.

Op 19 juni 2009 plaatste de vereniging Vrienden van het Vondelpark met enkele sponsors de Vondelfontein, naar ontwerp van bouwmeester Cuypers, terug tegenover het Vondelparkpaviljoen. Deze fontein stond al eerder in het park van 1873 tot 1947 maar was toen wegens bouwvalligheid gesloopt.

Naambord aan de ingang van het Vondelpark, Stadhouderskade

Kenmerken en voorzieningen

Het Vondelpark is het bekendste en drukst bezochte park van Amsterdam geworden. Naast de Amsterdammers vinden ook veel toeristen hun weg naar dit park. Jaarlijks zijn er gemiddeld zo'n 10 miljoen bezoeken. In de zomermaanden worden theatervoorstellingen en concerten gehouden in het Openluchttheater.[7] Genoemd was reeds de Vondelbunker. Hemelsbreed vlak daarnaast, eveneens aan de rand van het park bevindt zich het Vondelparkpaviljoen, waarin van 1972 tot maart 2012 het Filmmuseum was gevestigd, en sinds mei 2014 geopend is als Vondel CS. Verder is er het Blauwe Theehuis, in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Aan de zuidkant van het park staat de Vondeltuin, een restaurant met terras.[8] Er zijn ook een Stayokay-hostel en een tennispark.

Voor kinderen zijn er verschillende voorzieningen zoals: een pierenbad, speeltuinen en zandbakken.

Jaarlijks vindt het golftoernooi Vondelpark Open plaats. De Vondelparkloop wordt sinds 1974 gehouden. Op Koningsdag wordt in het Vondelpark een kindervrijmarkt gehouden.

In de voormalige Amsterdamse Hervormde Parkkerk in stadsdeel Amsterdam-West naast het park is begin 2007 het Orgelpark geopend. In de Vondelstraat, die in West langs het park loopt, staat sinds 1872 de Vondelkerk.

Een grote esdoorn die in de zomer van 2006 door een onweer omver werd geblazen, staat met een halfdode kruin scheef in het grasveld naast het Vondelbeeld ter inspiratie van eigenwijze fotografen en koppige dichters.[9] Ook Acda en De Munnik hebben het in hun lied Het Vondelpark Vannacht over dit park.

Problemen met de afwatering

Ten tijde van de aanleg van het Vondelpark bestonden de woonwijken eromheen nog niet. Het park is aangelegd om de waarde van de omliggende woningen bij voorbaat te verhogen. Nadat het park is aangelegd is de omgeving met een halve meter opgehoogd om woningbouw mogelijk te maken. Hierdoor werd het park al meteen het afvoerputje van de wijk. Om het park droog te houden wordt het dan ook gedraineerd. Er is een eigen gemaal aan de Amstelveenseweg.

Waar het Vondelpark nu ligt was vroeger een veenweidegebied. Door de voortdurende drainage klinkt de veenlaag voortdurend in. Het park ligt inmiddels ongeveer 2 meter lager dan de omliggende wijken. Doordat in het Vondelpark het water afgevoerd wordt daalt ook de grondwaterstand in de omgeving. Dit is een groot probleem doordat hierdoor de houten fundering van de omliggende woningen droog komt te staan en is gaan rotten. Er zijn grote inspanningen nodig om dit probleem op te lossen. Nabij de Vondelbrug en Vossiusstraat ligt er onder het park een grote betonnen bak voor opvang van overtollig regenwater.[10][11]

Trivia

  • In het Vondelpark werd ook al enkele malen een record voor het Guinness Book of Records gevestigd voor de grootste picknick ter wereld. In mei 2009 betrof dit een picknick met 433 aanwezigen. Daarmee werd een eerder record van 352 deelnemers gebroken.[12]
  • Vondelpark en Museumplein zijn venster nummer 29 van de Canon van Amsterdam.

Literatuur

  • Ernest Kurpershoek & Merel Ligtelijn: De parken van Amsterdam. Amsterdam, Uitgeverij Lubberhuizen, 2001. ISBN 9076314454
  • Paul Fennis: Oud-Zuid. Concertgebouwbuurt en Apollobuurt. 100 jaar verandering in beeld. Amsterdam, Uitgeverij René de Milliano, 1998. ISBN 9072810228
  • Henk van Halm et al.: 125 jaar Vondelpark. Verleden, heden en toekomst - natuur, cultuur en recreatie. Stadsdrukkerij Amsterdam, 1989. ISBN 9062740286

Externe links


Monumenten in de buurt van Vondelpark: Dienstwoning in Amsterdam

Toegangshek

Vondelpark 1
Amsterdam
Omschrijving In neo-renaissance uitgevoerde TOEGANGSHEK als hoofdingang van het Vondelpark, gelegen aan de Stadhouderskade naar een ontwerp..

Woonblok met vijftien geschakelde herenhuizen

Vossiusstraat 2
Amsterdam
Inleiding Op de hoek van Vossiusstraat en Hobbemastraat aan de westelijke zijde van het Vondelpark gelegen en in 1879 tot stand gekomen woo..

Rechterpand van een in donker baksteen uitgevoerde reeks van drie winkelwoonhuizen

Hobbemastraat 4
Amsterdam
Omschrijving Rechterpand van een in donker baksteen uitgevoerde reeks van drie winkelwoonhuizen bestaande uit een winkel op de beganegrond,..

Middelste pand van een in donker baksteen uitgevoerde reeks van winkelwoonhuizen

Hobbemastraat 6
Amsterdam
Omschrijving Middelste pand van een in donker baksteen uitgevoerde reeks van winkelwoonhuizen bestaande uit een winkel op de beganegrond, e..

Linkerpand van een reeks van drie in donker baksteen uitgevoerde winkelwoonhuizen

Hobbemastraat 8
Amsterdam
Omschrijving Linkerpand van een reeks van drie in donker baksteen uitgevoerde winkelwoonhuizen bestaande uit een winkel op de beganegrond, ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Vondelpark: Dienstwoning in Amsterdam

Foto's (1)