Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Synagoge in Tilburg

Kerkelijk Gebouw

Willem II-straat 20
5038BG Tilburg
Noord Brabant

Bouwjaar: 1873-1874
Architect: J.B.P.E. Fremau


Beschrijving van Synagoge

Inleiding De SYNAGOGE getuigt van de culturele en sociaal-economische ontwikkeling van de gestaag in aantal groeiende negentiende- eeuwse Joodse gemeenschap in Tilburg. Het gebouw verving in 1874 een kleinere, niet als zodanig gebouwde synagoge aan de Zomerstraat. De bouwgrond aan de Willem II-straat werd door de gemeenschap in 1873 van de gemeente gekocht. Een jaar later kon dankzij een renteloze lening het gebouw worden gerealiseerd. De synagoge is tot 1940 in gebruik geweest. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de inventaris van het gebouw vernield. Na de oorlog heeft het pand gefungeerd als gymnastiekzaal en opslagplaats. Na een opknapbeurt in 1948- 1949 heeft het gebouw tot 1976 opnieuw als synagoge voor de orthodox-Joodse gemeenschap gefungeerd. De bebouwing aan de Willem II-straat, een sterk samenhangende bebouwing met voornamelijk tweelaags herenhuizen en winkels met bovenwoningen, maakt deel uit van de tussen 1865-1900 gegroeide `stationsbuurt'. Omschrijving Het pand werd gebouwd naar een ontwerp uit 1873 van J.B.P.E. Fremau. De eenlaags synagoge, die haaks op de straat staat, heeft een rechthoekige plattegrond, wordt gedekt door een zadeldak (met leien gedekt) en heeft een eenvoudige opzet. De symmetrische straatgevel heeft een indeling met drie vensterassen en wordt geflankeerd door getoogde houten inrijpoorten. Opvallend is de architectonische behandeling van de voorgevel: naast de geleding van de gevel door pinakels, lisenen en lijsten, heeft de gevel relief gekregen door de toepassing van meervoudige tandlijsten en al dan niet klimmende keperboogfriezen. Deze rijke baksteenplastiek wordt voortgezet in de gekanteelde topgevel, die is voorzien van een vijftal pinakels, die als arkeltorentjes de straatgevel bekronen. Bijzonder zijn ook de hoge vensters in de zijgevel, die afgesloten worden door spitse hoefijzerbogen, gecombineerd met accoladeboog- beeindiging. Een dergelijke, op oosterse motieven geinspireerde ornamentiek is gebaseerd op Duitse synagogen (Berlijn, Dresden) en waarschijnlijk uniek in Nederland. Achter de voorhal met bovenliggende vrouwengalerij is via een vleugelpaneeldeur met halfrond bovenlicht de grote rechthoekige gebedsruimte te bereiken. Deze is voorzien van eenvoudig gestucte wanden met houten lambrizering en, tussen de vensters, op gemetselde consoles gestelde lisenen. De door schuifvensters van de zaal afgesloten galerij, gesteld op houten kolommen, is voorzien van een houten, gesloten balustrade met panelen. Zeer bijzonder is de mikwe, die in een aanbouw aan de linkerzijde van het gebouw, bewaard is gebleven. De oorspronkelijke gevelsteen boven de ingang is door de Joodse gemeenschap bij de verkoop van het gebouw in 1976 verwijderd. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 500962
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Tilburgse synagoge

De Tilburgse synagoge is een Joods gebedshuis te Tilburg dat zich bevindt aan de Willem II-straat 20. Het gebouw dateert van 1874.

Geschiedenis

De eerste Joodse inwoner van Tilburg vestigde zich in 1767. Deze was afkomstig uit Oisterwijk, toen een belangrijker plaats dan Tilburg. Vanaf 1791 kwamen meer Joden in Tilburg wonen.

Dit aantal nam nog toe toen, in het begin van de 19e eeuw, de textielindustrie in Tilburg zich ontwikkelde en deze plaats Oisterwijk begon te overvleugelen. Aldus vestigde het grootste deel van de Joodse gemeenschap uit Oisterwijk zich te Tilburg. Een synagoge was er echter nog niet, en men kwam bijeen in diverse gehuurde zalen. In 1820 kocht men een huis aan het huidige Piusplein en verbouwde dit tot synagoge. Toen de gemeenschap verder groeide werd een groter gebouw, gelegen aan de Zomerstraat, betrokken.

In 1855 werd te Tilburg een Joodse begraafplaats geopend, gelegen aan de Bredaseweg. Voordien begroef men zijn doden te Oisterwijk. In 1874 werd uiteindelijk de nieuwe, huidige, synagoge aan de toenmalige Comediestraat (nu: Willem II-straat) ingewijd. Architect was J. Fremau.

De Joodse gemeenschap groeide ondertussen verder, en in de jaren 30 van de 20e eeuw vestigden zich ook vluchtelingen uit nazi-Duitsland te Tilburg. De bezetting betekende de uitsluiting van Joodse kinderen van openbare scholen in 1941 en de deportatie van 40 % van de Joodse bevolking in de jaren 1942-'43. De overgeblevenen vonden een onderduikadres. Het interieur van de synagoge werd door de nazi's vernield.

In 1949 werd de synagoge heropend en gebruikt door de Orthodox-Joodse gemeenschap. Het aantal Joodse inwoners was gedurende de bezettingsjaren gedaald van 171 tot 120. Het aantal Joden nam echter steeds verder af. Daarom werd de synagoge in 1976 overgedragen aan de gemeente Tilburg. Nadat het gebouw een aantal jaren voor sociaal-culturele activiteiten werd gebruikt, werd het in 1998 overgedragen aan de Liberaal Joodse Gemeente Brabant. Ook de vooruitstrevende Joden uit de omgeving van Antwerpen zijn hierop aangewezen. De Orthodoxe Gemeente fuseerde met die in Breda. In 1998 woonden er nog slechts dertien Joden in Tilburg.

Gebouw

Het gebouw kenmerkt zich door een symmetrische voorgevel in baksteenarchitectuur met tal van versieringen. Links en rechts zijn, eveneens symmetrisch gerangschikt, twee poortjes te vinden. De Oosters aandoende ornamenten zijn ontleend aan synagogen in Berlijn en Dresdenen Eindhoven.

Externe bron

Externe link


Monumenten in de buurt van Synagoge in Tilburg

Voormalig pakhuis annex magazijn en kantoor

IJzerstraat 3
Tilburg
Inleiding Voormalig PAKHUIS annex MAGAZIJN en KANTOOR uit 1915-19 in Eclectische stijl, gebouwd naar ontwerp van de architectencombinatie J..

Voormalig sociëteitsgebouw annex schouwburg en concertzaal, in eclectische stijl

Willem II-straat 29
Tilburg
Inleiding Voormalig SOCIëTEITSGEBOUW annex SCHOUWBURG en CONCERTZAAL, in Eclectische stijl uit 1887. Anno 1998 in gebruik als bioscoop "Ci..

Woonhuis in eclectische stijl

Willem II-straat 31
Tilburg
Inleiding WOONHUIS in Eclectische stijl uit ca. 1885. Het huis ligt op een rechthoekig perceel en maakt onderdeel uit van de Willem II stra..

Voormalig woonhuis gebouwd in eclectische stijl

Spoorlaan 382
Tilburg
Inleiding Voormalig WOONHUIS gebouwd rond 1902 in Eclectische stijl. In 1998 in gebruik als dokterspraktijk. De architect is onbekend. Hier..

Twee voormalige woonhuizen met overbouwde inrijpoort in Eclectische stijl met Art Nouveau detail

Spoorlaan 386
Tilburg
Inleiding Twee voormalige WOONHUIZEN met overbouwde inrijpoort uit 1906 in Eclectische stijl met Art Nouveau details. Anno 1999 in gebruik ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Synagoge in Tilburg

Foto's (24)

Alle 24 foto's weergeven