Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Abdij Sint-Benedictusberg in Lemiers

Kerkelijk Gebouw

Mamelis 39
6295NA Lemiers (gemeente Vaals)
Limburg

Bouwjaar: 1921-1923


Beschrijving van Abdij Sint-Benedictusberg

Inleiding ABDIJ ST.BENEDICTUSBERG, vrij in het landschap gesitueerd tussen Wahlwiller en Lemiers, op een beboste helling langs de provinciale weg Maastricht-Vaals. Tussen 1921 en 1928 gebouwd in expressionistische stijl met verwijzing naar Moorse en middeleeuwse stijlkenmerken, in opdracht van bouwmeester Dr. R. Wolter OSB, Abt van de Benedictijnerabdij te Merkelbeek, naar ontwerp van de architecten Dominicus Böhm & Martin Weber, gevestigd te Offenbach am Main. Vanaf het begin van de jaren zestig is in verband met de door de Benedictijnerorde gewenste versobering van ex- en interieur het oudere bouwdeel gewijzigd door verwijdering en toevoeging van een aantal bouwdelen en interieurelementen. De nieuwe abdijkerk en krypte, kloosterhof en ontvangsthal met spreekkamers van architect Dom. H. van der Laan, kwamen in 1968 gereed. In 1986 volgde een tweede uitbreiding van het klooster met een tweede patio, een bibliotheek en een sacristie. Deze overigens wel beschermenswaardige uitbreidingen zijn vanwege het niet voldoen aan de wettelijk voorgeschreven ouderdom van 50 jaar vooreerst van bescherming uitgesloten. Omschrijving Carré-vormige abdij rond gesloten binnenplaats, souterrain, drie bouwlagen en zolderverdieping, aan de zuidzijde voorzien van twee karakteristieke hoektorens met bastionachtige uitstraling. Deze torens hebben op de begane grond korte, gedrongen steunberen. In de toren aan de zuidoostelijke zijde gaven de gedrukte spitsbogen oorspronkelijk toegang tot een open ruimte met gewelf. De bouwlagen van de torens zijn onderscheiden door geprofileerde rollagen, waartussen geprofileerde, kops gemetselde bakstenen in V-verband voor een expressieve ornamentering zorgen. De zuidwestelijke toren, waarin zich oorspronkelijk de abtskapel bevond, is over twee bouwlagen voorzien van een hardstenen vensterlijst met drie langgerekte keperboogvensters. De zuidgevel tussen beide hoektorens heeft een onregelmatige indeling vanwege de in de tweede bouwlaag, rechts van het midden gesitueerde mijtervormige erker op console, die de verblijfplaats van de abt accentueerde. De plaatsing van een reeks kruiskozijnen in de eerste bouwlaag op de locatie van de refter - die inmiddels vervangen zijn door een vensterreeks in een betonnen lijst - draagt verder bij aan deze onregelmatige gevelindeling. In de tweede en derde bouwlaag is een regelmatiger indeling met negen vensterassen toegepast. De oostelijke zijgevel is eveneens onregelmatig ingedeeld. In elk van de drie geprofileerde, door siermetselwerk omgeven vensterlijsten bevonden zich oorspronkelijk drie vensterkozijnen; het middenkozijn is thans dichtgemetseld. Dwars op deze ingang aan de oostelijke zijgevel is naderhand een bakstenen keermuur geplaatst. De gesloten binnenplaats heeft aan de zuidzijde een viertal, drievoudige verticaal gelede keperboogvensters in hardstenen lijsten, waartussen waterspuwers in de vorm van gestileerde dierenfiguren zijn geplaatst. Deze vensters zorgen voor een rijke lichtinval in de kloostergang, die achter de verblijfsgebouwen en de refter van de zuidvleugel ligt. Deze kloostergang is onder een plat dak met balkon gesitueerd. De westgevel van de binnenplaats heeft drievoudig gekoppelde vensters in rondboogvormige hardstenen lijsten in de eerste bouwlaag, soortgelijke vensters in keperboogvormige lijsten in de tweede laag, rechthoekige vensters met rollagen en strekken in de derde en de vierde. In de tweede as van de westgevel bevindt zich een uitstulpende erker op betonvloer met authentieke glas-in-lood vensters. In de oksels van noord- en westgevel cq. noord- en oostgevel zijn torenachtige volumes geplaatst, waartussen naderhand een galerij met balkon is gebouwd. Voor deze galerij is de oorspronkelijke, oude traptoren verwijderd. De noordvleugel karakteriseert zich aan de binnenplaatszijde door een kasteelachtige trans in de hoogste bouwlaag, steunend op rondboogvormige uitkragingen, waartussen ronde stalen vensters geplaatst zijn. In het geheel is een zeer expressief gebruik van baksteen toegepast, onder meer door gevariëerde vensterstrekken met verschillende vormen van siermetselwerk, rollagen, bloktanddecoraties en schijnbaar willekeurig ingemetselde 'slakken': bij het bakken zwart geblakerde, gebroken bakstenen. Het geheel wordt gedekt door zadeldaken met verbeterde Hollandse pannen van recenter datum. De naderhand verhoogde torenspitsen, oorspronkelijk voorzien van pannen en dakkapellen, zijn thans bedekt met leien gelegd in een kleurpatroon en ontdaan van de dakkapellen. De gevels worden geleed door rechthoekige houten kruiskozijnen, rechthoekige verticaal gelede kozijnen, deels voorzien van horizontale roedeverdeling. Geheel ongelede rechthoekige vensters. Enkele rechthoekige kozijnen waarin restanten van glas in lood. Driehoekige houten bovenlichten. Ronde stalen vensters. In het INTERIEUR van het oude abdijgedeelte zijn onder meer van belang de meerkleurige plavuizenvloeren, gepleisterde wanden, opmerkelijk vormgegeven trappehuizen, bijzonder geornamenteerde gewelven. Bijzonder zijn de dubbele deuren van het verblijf van de abt. In de zuidwestelijke toren, waar oorspronkelijk de abtskapel gesitueerd was, bevinden zich nog de ribgewelven. Waardering De Abdij St.Benedictusberg is van zeer groot cultuurhistorisch belang als zeer bijzondere uitdrukking van een geestelijke, en typologische ontwikkeling. De architectuurhistorische waarden worden bepaald door het grote belang voor de geschiedenis van de architectuur, vanwege de betrokkenheid van de Duitse architecten Dominikus Böhm en Martin Weber, vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van hun ontwerp, vanwege materiaalgebruik en ornamentiek en vanwege de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieuronderdelen. De Abdij St.Benedictusberg is van zeer bijzondere betekenis vanwege de situering, is zeer belangrijk voor het aanzien van de streek en heeft een sterke historisch-ruimtelijke relatie met de bodemgesteldheid. Verder is er sprake van een redelijke mate van architectonische gaafheid en een zeer groot belang in relatie tot de visuele gaafheid van de landschappelijke omgeving. Bovendien heeft de Abdij een architectuurhistorische en typologische zeldzaamheid op nationaal niveau. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 491839
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Abdij Sint-Benedictusberg
Mamelisabdij.jpg
Land Vlag van Nederland Nederland
Regio Limburg
Plaats Mamelis
Coördinaten 50° 48′ NB, 5° 58′ OL
Religie Rooms-katholieke kerk
Kloosterorde Benedictijnen
Gebouwd in 1922-1968
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  491839
Architectuur
Architect(en)  Dominicus Böhm
Martin Weber
Hans van der Laan
Abdij Sint-Benedictusberg
Abdij Sint-Benedictusberg
Kloostergangen rondom de pandhof
Kloostergangen rondom de pandhof
Portaal  Portaalicoon   Religie
Deel van de serie over
kloosters

en het christelijke monastieke leven

Monnik

De Abdij Sint-Benedictusberg is een benedictijner abdij in het Nederlands-Limburgse plaatsje Mamelis in de gemeente Vaals, die behoort tot de congregatie van Solesmes. De abdij ligt vlak bij de provinciale weg Maastricht-Aken op een hoogte uitkijkend over het dal van de Selzerbeek. De kerk en een deel van het klooster gelden als belangrijke voorbeelden van de Bossche School en het werk van Dom Hans van der Laan. Het gehele gebouw heeft de status van rijksmonument.

Geschiedenis

De abdij werd gesticht als vervanger van een abdij in Merkelbeek. Deze abdij werd in 1897 gesticht en overwegend bevolkt door Duitse monniken die vanwege de beperkende maatregelen tegen kloosters tijdens de Kulturkampf in Duitsland hun toevlucht zochten tot Nederland. De abdij van Merkelbeek leed evenwel gevoelige verliezen als gevolg van de Eerste Wereldoorlog. Toen zagen vele broeders zich gedwongen dienst te nemen in het keizerlijke leger en na afloop van de oorlog was het klooster zo goed als verlaten.

Na de oorlog werd besloten tot de herstichting op de huidige plaats. In 1922 werd begonnen met de bouw van het complex dat was ontworpen door de belangrijke Duitse architect Dominicus Böhm in samenwerking met Martin Weber. Reeds in 1923 werd de bouw gestaakt, nog voordat er met de bouw van de abdijkerk was begonnen. In de abdij woonden tot en met de Tweede Wereldoorlog vooral Duitse benedictijnen. Na de oorlog werden deze uitgewezen en namen allereerst Amerikaanse soldaten hun intrek in de abdij, gevolgd door politieke delinquenten en uit Indonesië gerepatrieerde gezinnen. Aan het einde van de jaren veertig zocht het bisdom Roermond contact met de benedictijner congregatie teneinde het kloosterleven in Mamelis te laten herleven. Besloten werd tot een tweede herstichting vanuit de Sint-Paulusabdij in Oosterhout. In 1951 kwamen de eerste monniken uit Oosterhout aan in Mamelis. In 1956 kreeg monnik-architect Dom Hans van der Laan, die vanuit Oosterhout was meeverhuisd naar Sint-Benedictusberg, de opdracht om de abdij te voltooien. Van zijn hand is onder meer de abdijkerk uit 1967-'68 en een groot deel van het meubilair. Van der Laan woonde van 1968 tot zijn dood in 1991 in de abdij.

Monniken

Van 1964 tot 1996 was Dom Nicolaas de Wolf (1931-2015) abt; hij werd opgevolgd door Dom Adrianus (Ad) Lenglet. Op dit moment (2012) wonen er 12 monniken en een familiaris (een leek die wel met de monniken woont maar geen geloften heeft afgelegd) onder zijn hoede. De abdij heeft bovendien 60 oblaten.[1]

Liturgie

Algemeen

In de abdij Sint-Benedictusberg wordt de liturgie vrijwel volledig in het Latijn gevierd, met gregoriaanse muziek. De getijden (gebedsdiensten) worden in hun geheel in het Latijn gevierd; in de psalmverdeling over de week volgt men de Regel van Benedictus op de voet (met als belangrijkste uitgangspunt dat alle 150 psalmen in een week aan bod moeten komen). De Hoogmis is grotendeels in het Latijn; alleen de lezingen en de voorbeden zijn in het Nederlands – net als de eventuele preek (alleen op zon- en feestdagen). Men viert de mis volgens de Novus Ordo van na het Tweede Vaticaans Concilie.

Door het feit dat de monniken deze liturgie dag in dag uit vieren is er een hoge mate van stilering bereikt. Het feit dat elke monnik precies weet wat er op welk moment moet gebeuren, gecombineerd met de volledige afwezigheid van instrumenten (zelfs de belletjes voor bij de consecratie zijn afwezig), zorgt ervoor dat de liturgie een zeer verstild karakter kent. Hierdoor is de abdij dan ook vermaard bij musicologen, liturgiekenners en priesters, die de liturgie in de abdij een voorbeeldfunctie toedichten. Overigens is ook in de stilering en vormgeving van de liturgie de hand van Dom Hans van der Laan te zien.

Met hun aandacht voor liturgie en het gregoriaans neemt de abdij een bijzondere plek in Nederland in - nergens anders is de Latijnse liturgie zo volledig in gebruik.

Dagelijkse diensten

05.00 uur: Metten (op zon- en feestdagen: 04.45 uur)
06.30 uur: Lauden
07.45 uur: Priem
09.30 uur: Terts en Hoogmis
12.15 uur: Sext
14.00 uur: Noon (op donderdagen door het jaar: 13.45)
17.00 uur: Vespers (op donderdagen door het jaar: 18.00)
20.30 uur: Completen

Overige diensten en afwijkingen

Op weekdagen is er na de Lauden een gelezen H. Mis in het Nederlands of Latijn (in de crypte, aan een van de zij-altaren)
Op zondagen is er om 08.00 uur een H. Mis in het Nederlands (in de crypte, aan het hoofdaltaar)
Elke eerste vrijdag van de maand, na de Vespers: Litanie van het H. Hart (in de crypte)

Bijzondere vieringen

Kerstmis
24 december, 20.30: Metten
24 december, ca. 23.00: Nachtmis
25 december, 07.00: Lauden
25 december, na de Lauden: Dageraadsmis in het Nederlands (in de crypte)
25 december, 09.30: Hoogmis

Witte Donderdag
17.30 uur: Viering van het Laatste Avondmaal, met voetwassing (De vespers vervallen)
Tot 24.00 uur: gelegenheid tot aanbidding van het Allerheiligst Sacrament
Goede Vrijdag
05.30 uur: Donkere Metten en Lauden
15.00: Herdenking van het Lijden van de Heer en Kruisaanbidding (De vespers vervallen)
Tot 20.30 uur: gelegenheid tot verering van het Kruis
Stille Zaterdag
05.30 uur: Donkere Metten en Lauden
22.30 uur: Paaswake (De completen vervallen)
Paaszondag
07.00 uur: Lauden (De priem vervalt)

Externe link



Monumenten in de buurt van Abdij Sint-Benedictusberg in Lemiers

Vakwerkhoeve

Mamelis 37
Lemiers (Gemeente Vaals)
Vakwerkhoeve. Het woonhuis met gave gevel aan de binnenplaats, voorzien van twee aan twee gekoppelde tussendorpelvensters, nog voorzien van ..

Schoeërmolen. Molenrad niet meer aanwezig

Mamelis 29A
Lemiers (Gemeente Vaals)
Oude molen, opgetrokken uit vakwerk, XVIII. Molenrad niet meer aanwezig.

Vakwerkhuis onder vernieuwd zadeldak

Mamelis 29
Lemiers (Gemeente Vaals)
Vakwerkhuis onder vernieuwd zadeldak. Witgeverfd.

Vakwerkhuis

Mamelis 35
Lemiers (Gemeente Vaals)
Vakwerkhuis, 1740.

Hoeve mamelis, grote hoeve, baksteen met gesloten binnenplaats

Mamelis 21
Lemiers (Gemeente Vaals)
Hoeve Mamelis, grote hoeve, baksteen met gesloten binnenplaats XVII. Poortvleugel met aan de binnenplaats een overgebouwde vakwerkverdieping..

Kaart & Routeplanner

Route naar Abdij Sint-Benedictusberg in Lemiers

Foto's (6)