Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Stadsschouwburg in Groningen

Gebouw

Turfsingel 86
9711VX Groningen
Groningen

Bouwjaar: 1883
Architect: F.W. van Gendt en H.P. Vogel Gendt FW 1883 F.W. van Gendt en H.P. Vogel


Beschrijving van Stadsschouwburg

Inleiding STADSSCHOUWBURG, geheel vrijstaand gesitueerd aan de Turfsingel op het terrrein van het vroegere provinciale kruithuis, gebouwd in 1883 in opdracht van de gemeente naar ontwerp van Ir. F.W. van Gendt en H.P. Vogel in een rijk versierde, electische bouwstijl. Het gebouw is thans nog in gebruik als stadsschouwburg. Het gebouw is in het begin van de jaren tachtig gerestaureerd. Hierbij zijn op de vleugels overdekte glazen loggia's toegevoegd en is het toneelhuis aan de achterzijde verhoogd en uitgebreid. Omschrijving Het geheel vrijstaande gebouw is opgetrokken op een in hoofdvorm rechthoekige plattegrond van circa 28 x 40 meter op een circa 1.60 m hoog basement en telt twee bouwlagen onder een samengestelde kap van platte afgeknotte schilddaken en zadeldaken. De gevels zijn opgetrokken uit roodbruin gesausde baksteen. Voor de centrale hoofdtoegang in de zeven traveeën brede westgevel ligt een natuurstenen bordestrap. De middentravee risaleert zes meter en heeft op de verdieping een diepe loggia in de vorm van een klassieke boogstelling, bestaande uit vrijstaande Ionische zuilen met rondboog, omkaderd door een stelling van dubbele gecannelleerde pilasters. De gevels worden geleed door zware, van schijnvoegen voorziene pilasters op de hoeken. De tussengelegen gevelvelden worden ingenomen door raamopeningen; op de begane grond rechtgesloten onder strekken, op de verdieping gepaarde rondbogen, met pilasters, kapitelen en geprofileerd lijstwerk in stuc. Horizontaal worden de gevels geleed door een omlopende cordonband en een brede kroonlijst met guirlandes en platte consoles. Het westelijke risaliet wordt bekroond door een verhoogde kap met aan weerszijden spitsvormige penanten. Het oostelijk deel van de schouwburg, het toneelhuis, is verhoogd en uitgebreid. Inwendig resteert nog grotendeels de oorspronkelijke indeling. Van belang zijn ondermeer de in oorspronkelijke staat verkerende, rijk gedecoreerde toneelzaal en de foyer op de tweede verdieping en de trappenhuizen. Waardering Stadsschouwburg, gebouwd in een uitbundig versierde, eclectische bouwstijl, typisch voor het laatste kwart van de negentiende eeuw, naar ontwerp van Ir. F.W. van Gendt en H.P. Vogel, van algemeen belang vanwege zijn grote cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde alsmede vanwege de kwaliteit van het ontwerp en vanwege zijn grote sociaal-culturele betekenis voor de stad Groningen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 486489
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Stadsschouwburg Groningen
Stadsschouwburg, Groningen 1276.jpg
Locatie Groningen
Oorspr. functie theater
Huidig gebruik theater
Bouw gereed 1883
Verbouwing 1976 - 1984
Bouwstijl Neorenaissance
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 486489
Architect Frederik Willem van Gendt en Hugo Pieter Vogel
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Stadsschouwburg – daterend uit 1883 - aan de Turfsingel 86 in Groningen is voor velen het belangrijkste theater van stad en ommeland. Artiesten uit binnen- en buitenland voelen zich er thuis, mede omdat het publiek zo dicht op het podium zit. Sinds 1994 is de Stadsschouwburg een Rijksmonument.

Voorgeschiedenis en opening in 1883

In 1868 presenteerden de architecten H.P. Vogel en ir. F.W. Van Gendt in het tijdschrift De Opmerker tekeningen voor een ontwerp van een nieuwe Stadsschouwburg in Groningen. In dat jaar kreeg Van Gendt, in dienst getreden bij Domeinen, de vaste directie over het slopen en transformeren van alle grote vestingen die werden opgeheven, zoals onder meer Maastricht, Zutphen en Groningen. In 1874 publiceerden Van Gendt en Vogel opnieuw in De Opmerker over het Groningse schouwburgontwerp. Het ontwerp was gebaseerd op een eerder ontwerp van deze heren voor een schouwburg in Arnhem uit 1863. Net als de meeste negentiende-eeuwse voorbeelden betreft het een theater van het logetype, met parterre en hoefijzervormig op het toneel georiënteerde balkons met loges. De toneelopening werd benadrukt door een rijk gedecoreerde omlijsting en werd geflankeerd door in die omlijsting opgenomen loges met kleine balkons. De Stadsschouwburg is, om te hoge kosten te besparen,  bijna volledig traditioneel gebouwd, met gebruik van baksteen en hout en slechts zeer beperkt gebruik van ‘moderne’ materialen zoals gietijzer, staal en beton. Ook op brandwerendheid is flink bezuinigd, ondanks talrijke branden in theaters in Europa vlak voor de bouw in Groningen.

Gedurende de hele voorbereiding van de bouw was er gekrakeel over te hoge kosten en werd er flink bezuinigd op het ontwerp. Onder meer zag men af van een verhoogde toneeltoren, de aanleg van elektriciteit en andere moderne voorzieningen. Verder ontbraken veel noodzakelijke dienst- en opslagruimtes. Na de voltooiing van de schouwburg moest het gebouw dan ook al gauw allerlei aanpassingen en uitbreidingen ondergaan om het bruikbaar te maken en houden. Op 8 oktober 1883 kon het gebouw feestelijk in gebruik worden genomen. De Stadsschouwburg veroverde snel een vaste plek in het culturele uitgaansleven van Groningen.

Uitbreidingen en verbeteringen

In de loop der tijd vonden er voortdurend uitbreidingen en ‘verbeteringen’ plaats in de Stadsschouwburg. In 1888-1889 werden er decorbergingen bijgebouwd (het latere Kruithuis). In 1891 werd er verwarming en ventilatie aangelegd. In 1905 werden er kantoren bijgebouwd.

In 1924-1928 werd er veel onderhoud gepleegd aan het interieur: vooral schilderwerk, behang foyer en stoffering. Daarna volgde de crisis en de bezetting door de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Meteen na de oorlog was er discussie over een mogelijk nieuw theater en concertgebouw aan de Grote Markt. Die nieuwbouw kwam er niet vanwege de belangen van Monumentenzorg en de hoge bouwkosten.

In de jaren 1950-1956 is het voorhuis van de Stadsschouwburg stapsgewijs gemoderniseerd en uitgebreid: een nieuwe entree, kassa en vide, nieuwe meubels, bouw kantoren, nieuw stoelenplan theaterzaal inclusief bouwkundige aanpassingen en vele andere aanpassingen volgden.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw leek het bijna gedaan met het monumentale gebouw. Het werd afgekeurd en in 1976 gesloten, waarna sloop dreigde. Velen wilden een nieuwe, grotere Stadsschouwburg, maar daar was politiek geen draagvlak voor. Tijdens de sluiting is er door lekkages veel schade ontstaan aan het casco. Uitgerekend in deze tijd kreeg Groningen voor het eerst een professioneel toneelgezelschap: vanaf 1981 De Voorziening, in 1991 voorgezet als het Noord Nederlands Toneel.

Verbouwing en heropening jaren '80

Na jarenlange strijd keerde het tij en werd door het architectenbureau Duintjer Istha Kramer Van Willigen (tevens ontwerpers van de Oosterpoort) een ambitieus renovatieplan ontwikkeld dat begin jaren ‘80 tot uitvoer werd gebracht. Er waren veel protesten uit de buurt, maar vooral dankzij wethouder Ypke Gietema kon met de verbouwing worden begonnen.

Het project omvatte onder meer de vergroting en modernisering van het toneelhuis, een algehele renovatie van het interieur en het toevoegen van nieuwe publieksruimtes, zoals de serres en extra trappenhuizen. De renovatie had ook een restauratief karakter: de voorbouw werd in oude staat teruggebracht, waarbij allerlei verdwenen ornamenten en onderdelen werden gereconstrueerd. In het interieur werden vele historische onderdelen ingepast en hersteld, maar er werden ook rigoureuze keuzes gemaakt voor het verwijderen van een belangrijk deel van het negentiende-eeuwse decoratieve programma in de grote zaal, het vergroten van de toneelopening en het wijzigen van de infrastructuur rondom de balkons. Waar mogelijk werden de rondgangen zoveel mogelijk bij de zaal betrokken.

Uit historische bronnen blijkt dat het interieur van de theaterzaal een voortdurende zorg is geweest. Het stoelen / bankenplan is verschillende keren aangepast of zelfs geheel vernieuwd. Waren de ingrepen tot aan 1980 vooral cosmetisch van aard, bij de renovatie van 1982-1984 werden ook flinke bouwkundige en infrastructurele aanpassingen gedaan.

Het toneelhuis werd bijna volledig afgebroken en opnieuw opgebouwd, met een nieuwe hijsinstallatie. Dat was een eis vanuit het ministerie van CRM. Sinds 1974 was de voormalige decor opslagplaats al ingericht als een eenvoudig vestzaktheater: het Kruithuis. Het Kruithuis werd in 1983 uitgebreid met trappenhuizen en een decorlift. De hele buitengevel werd geschilderd. De oorspronkelijke plafondschilderingen in de theaterzaal waren onherstelbaar beschadigd. Kunstenaar Irene Verbeek kreeg in 1983 opdracht nieuwe plafondschilderingen te maken, zowel in de theaterzaal als in de entreehal. In april 1984 werd de Stadsschouwburg weer in gebruik genomen. Op 16 mei 1984 werd de Stadsschouwburg officieel heropend.

De huidige Stadsschouwburg

In 2015 en 2016 is de Stadsschouwburg opnieuw gerenoveerd. Onder andere de buitengevel, daken, dakgoten, kozijnen en ornamenten zijn gerenoveerd en opnieuw geschilderd. De theaterzaal is bouwkundig veranderd om het stoelenplan te verbeteren en de theaterstoelen zijn vervangen. De grote foyer is monumentaal heringericht en het theatercafé is uitgebreid en opnieuw ingericht. Daarmee lijkt het behoud van de Stadsschouwburg weer voor jaren gegarandeerd.

Organisatie

In 1878 werd in Groningen de Vereeniging Toneelgebouw opgericht die zich ten doel stelde een theater te bouwen op de vrijgekomen grond van het voormalige ‘arsenaal’ van de voormalige vestingterreinen van de gemeente Groningen. De gemeente was goed vertegenwoordigd in het bestuur. In 1916 werd de gemeente eigenaar van de Stadsschouwburg. De nieuwe Vereniging tot Exploitatie van den Stadsschouwburg krijgt het gebouw in bruikleen en zorgt voor programmering en beheer. In 1985 worden De Oosterpoort, de Stadsschouwburg en de Martinihal ondergebracht in de nieuwe gemeentelijke Dienst Kunst & Cultuur. Vanaf 2002 vormen De Oosterpoort & de Stadsschouwburg een werkmaatschappij binnen de gemeente. Sinds 2016 is de Stadsschouwburg eigendom van het Groninger Monumenten Fonds. De exploitatie en het beheer zijn in beheer van de gemeente Groningen.

Programmering

Vanaf de beginjaren heeft Groningen de beste artiesten willen presenteren aan haar publiek. In 1897 speelde de wereldberoemde Franse actrice Sarah Bernhardt ‘La Dame aux Camélias’ van Alexandre Dumas voor een overvolle theaterzaal. Ook de Nederlandse toneelfamilie Bouwmeester reisde regelmatig naar Groningen. Ook sinds de heropening in 1984 programmeert de Stadsschouwburg ambitieus, met de laatste jaren vooral toneel, (inter)nationale dans, opera en cabaretvoorstellingen.

De Stadsschouwburg aan de Turfsingel (Groningen)

Externe link


Monumenten in de buurt van Stadsschouwburg in Groningen

Praedinius Gymnasium

Turfsingel 82
Groningen
Inleiding STEDELIJK GYMNASIUM, genaamd Praediniusgymnasium, geheel vrijstaand gesitueerd aan de oostzijde van de Turfsingel op het terrein v..

Woonhuis met bakkerij

Nieuwe Sint Jansstraat 34B
Groningen
Inleiding WOONHUIS MET BAKKERIJ, gesitueerd in de gesloten noordelijke gevelwand van de Nieuwe Sint Jansstraat, gebouwd in 1880 in een inget..

Woningbouwcomplex in de stijl van de Delftse School

Turfsingel 64A
Groningen
Inleiding WONINGBOUWCOMPLEX, vrijstaand gesitueerd aan de noordzijde van de Turfsingel en op de hoek met de Walstraat en de Gymnasiumstraa..

Woonhuis in eclectische bouwstijl

Turfsingel 51A
Groningen
Inleiding WOONHUIS, bestaande uit een beneden- en een bovenwoning, gesitueerd in de nagenoeg gesloten, westelijke gevelwand van de Turfsinge..

Woonhuis in eclectische bouwstijl

Kruitlaan 33A
Groningen
Inleiding WOONHUIS, vrijstaand gesitueerd in de uit overwegend eind negentiende-eeuwse bebouwing bestaande, gesloten zuidelijke gevelwand va..

Kaart & Routeplanner

Route naar Stadsschouwburg in Groningen

Foto's (21)

Alle 21 foto's weergeven