Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Academiegebouw in Groningen

Gebouw

Broerstraat 5
9712CP Groningen
Groningen

Bouwjaar: 1907-'09 1909 1907-'09
Architect: J.A. Vrijman Vrijman 1909 J.A. Vrijman


Beschrijving van Academiegebouw

Inleiding UNIVERSITEITSGEBOUW, vrijstaand gesitueerd aan de noordkant van de pleinvormige ruimte van de Broerstraat, gebouwd in 1907-1909 in opdracht van de Rijksuniversiteit van Groningen als Academiegebouw naar ontwerp van de Haagse rijksbouwmeester J.A. Vrijman in een neo-renaissancistische bouwstijl. Het is gebouwd ter vervanging van het neo-classicistische gebouw uit 1857 dat in 1906 in vlammen opging. Het gebouw is thans nog steeds in gebruik als Academiegebouw van de Rijksuniversiteit van Groningen. De latere uitbreiding aan de achterzijde valt buiten de bescherming. Omschrijving Het zeer monumentale gebouw is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond, is onderkelderd en telt twee bouwlagen onder een steil opgaand schilddak, gedekt met leien. In het voordakschild aan weerszijden van het middenrisaliet is een reeks karakteristieke dakkappelletjes met houten luiken aangebracht. De opzet van het gebouw is strikt symmetrisch: een middenrisaliet van vijf traveeën breed met monumentale ingangspartij en twee hoekrisalieten, alle voorzien van rijk geornamenteerde topgevels. De gevels worden aan de bovenzijde afgesloten door een natuurstenen balustrade met obelisken. In de noordwesthoek van het gebouw is een slanke, ronde toren opgenomen. De uit roodbruine baksteen opgetrokken gevel is op tal van plaatsen verlevendigd met natuursteen zoals hoekblokken, dorpelbanden, topgevels, balustrades, speklagen, friezen, segmentvormige en driehoekige frontons, muurdammen in de erkers van de hoekrisalieten, de bekleding van het souterrain, de pijlerstelling met rondbogen en balustrade van de diepe en brede portiek en de borstwering van het balkon. Het middenrisaliet is aanzienlijk hoger opgetrokken dan de rest en heeft een hoog, steil schilddak en een uitbundig geornamenteerde geveltop met rolwerk en obelisken. In het midden van de top prijkt bovenaan de Nederlandse Leeuw, vervolgens een beeld van Minerva, daaronder het wapen van de Universiteit en helemaal onderaan in nissen geplaatste beelden, die Scientia en Historia voorstellen. Een hoge bordestrap leidt naar de ingangspartij, die in een portiek met rondboogstelling is geplaatst. Boven de middelste drie rondbogen bevindt zich op de verdieping een balkon net natuurstenen borstwering. In de bescheidener rolwerktopppen van de hoekrisalieten zijn allegorische voorstellingen van Prudentia (links) en Mathematica (rechts) verwerkt. De hoekrisalieten bevatten in het midden grote vijfzijdige erkers, die over twee bouwlagen doorlopen en bekroond zijn met een bolvormige, ingesnoerde koperen afdekking. De kruisvensters zijn bekroond met zowel driehoekige als segmentvormige frontons. De ronde toren is eveneens met speklagen, dorpelbanden, hoekblokken, een balustrade en tympanen van natuursteen verstevigd en versierd. De toren gaat op het niveau van de nok van het dak van het gebouw over in een achtzijdig systeem. De bekroning bestaat uit een dubbele verjongende lantaarn met balustrade en aedicula-nissen met uurwerken en in- en uitzwenkende dakvlakken. Interieur In het qua indeling en uitmonstering uitzonderlijk gaaf bewaarde interieur (onderdelen) zijn ondermeer van belang de ruime overwelfde hal met monumentaal trappenhuis met gebrandschilderde ramen, op de eerste verdieping de aula met rijk geornamenteerde plafonds, kroonluchters, houten lambrizering, meubilair, wandschilderingen en gebrandschilderde ramen van Johan Dijkstra uit 1937 evenals de rijk gemeubileerde en geornamenteerde senaatskamer, curatorenkamer en de faculteitskamers. Waardering Universiteitsgebouw, gebouwd in 1907-1909 in een rijk versierde neo-renaissancistische bouwstijl naar ontwerp van de Haagse rijksbouwmeester J.A. Vrijman, van algemeen belang vanwege zijn grote cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde vanwege zijn grote betekenis voor de geschiedenis van het wetenschappelijk onderwijs in Groningen, vanwege het unieke stilistische karakter van het ontwerp in neo-renaissancistische stijl en de buitengewone kwaliteit van zowel de ruimtelijke geleding als de ornamentiek en vanwege de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur (onderdelen). Bovendien vormt het gebouw door zijn situering een opvallend in de hoogwaardige stedelijke ruimte van de Broerstraat in het centrum van de stad Groningen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 485446
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Academiegebouw
090529 Academiegebouw Groningen NL.jpg
Locatie Broerstraat, Groningen
Start bouw 1907
Bouw gereed 1909
Verbouwing 2007/2008
Bouwstijl neo-renaissancistisch
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 485446
Overig
Aantal liften 2
Architect J.A. Vrijman
Eigenaar Rijksuniversiteit Groningen
Glas-in-loodraam op de trappengalerij met onder andere Ubbo Emmius, Nicolaus Mulerius, Cornelis Pijnacker, Herman Ravensperger, William Makdowell en (vermoedelijk) Johan Huninga (gebroeders Otto en Rudolf Linnemann, 1909)
Glas-in-loodraam op de trappengalerij met onder andere Ubbo Emmius, Nicolaus Mulerius, Cornelis Pijnacker, Herman Ravensperger, William Makdowell en (vermoedelijk) Johan Huninga (gebroeders Otto en Rudolf Linnemann, 1909)
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Geveltop (detail) van het Academiegebouw
Toren van het Academiegebouw

Het rijk versierde, in Noord-Nederlandse neo-Renaissancestijl gebouwde Academiegebouw (1907-1909) is het hoofdgebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. Het ligt tegenover de Universiteitsbibliotheek aan de Broerstraat in Groningen.
Het gebouw is van algemeen belang vanwege zijn cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde, vanwege zijn betekenis voor de geschiedenis van het wetenschappelijk onderwijs in Groningen, vanwege het ontwerp in neo-renaissancistische stijl en de kwaliteit van zowel de ruimtelijke geleding als de ornamentiek en de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur (onderdelen).

Geschiedenis

Academiegebouw Groningen 1858.jpg
Het tweede Academiegebouw in 1858
Brand1906.jpg
Het tweede Academiegebouw na de brand in 1906

Eerste Academiegebouw

Het eerste Academiegebouw (1614), ontworpen door bouwmeester Garwer Peters, was van oorsprong een Begijnhof (het Vrouw Sywenconvent). Het was een eenvoudig, laag gebouw. In het midden was een poort die model heeft gestaan voor de versiering boven de hoofdingang van het huidige Academiegebouw. Het gebouw werd wegens de slechte staat in 1846 afgebroken.

Tweede Academiegebouw

Omdat de centrale overheid geen nieuw pand wilde bekostigen, werd met ingezameld geld van de stad en de provincie in 1850 het tweede Academiegebouw gebouwd. Het werd ontworpen door de Groninger architect J.F. Scheepers. In 1906 brandde het gebouw tijdens schilderwerkzaamheden af. Met behulp van de Groningse burgerij konden de hoogleraar-portretten, het vaandel van de Vrijwillige Studenten Flankeurs uit 1830 (vrijwilligers van de studentenvereniging Vindicat atque Polit, die meestreden in de strijd tegen de Belgische opstandelingen) en de archieven worden gered. Het vaandel bevindt zich op de eerste verdieping tegenover de faculteitskamer der Rechtsgeleerdheid.

Derde Academiegebouw

Het huidige, onder de monumentenzorg vallende gebouw is het derde Academiegebouw en dateert uit 1909. Het verrees op de fundamenten van het tweede gebouw. Het is ontworpen door de Haagse architect en Rijksbouwmeester J.A. Vrijman. In 2007/2008 werd het gebouw grondig gerenoveerd.

Beschrijving exterieur van het huidige Academiegebouw

Het zeer monumentale gebouw is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond, is onderkelderd en telt twee bouwlagen onder een steil opgaand schilddak, gedekt met leien. In het voordakschild aan weerszijden van het middenrisaliet is een reeks karakteristieke dakkappelletjes met houten luiken aangebracht.

  • De opzet van het gebouw is strikt symmetrisch: een middenrisaliet van vijf traveeën breed met monumentale ingangspartij en twee hoekrisalieten, alle voorzien van rijk geornamenteerde topgevels. De gevels worden aan de bovenzijde afgesloten door een natuurstenen balustrade met obelisken.
  • In de noordwesthoek van het gebouw is een slanke, ronde toren opgenomen met een carillon en een uurwerk dat geschonken is door de Groningse Burgerij. Deze toren is eveneens met speklagen, dorpelbanden, hoekblokken, een balustrade en timpanen van natuursteen verstevigd en versierd. De toren gaat op het niveau van de nok van het dak van het gebouw over in een achtzijdig systeem. De bekroning bestaat uit een dubbele verjongende lantaarn met balustrade en aedicula-nissen met uurwerken en in- en uitzwenkende dakvlakken.
  • De uit roodbruine baksteen opgetrokken gevel is op tal van plaatsen verlevendigd met natuursteen zoals hoekblokken, dorpelbanden, topgevels, balustrades, speklagen, friezen, segmentvormige en driehoekige frontons, muurdammen in de erkers van de hoekrisalieten, de bekleding van het souterrain, de pijlerstelling met rondbogen en balustrade van de diepe en brede portiek en de borstwering van het balkon.
  • Het middenrisaliet is aanzienlijk hoger opgetrokken dan de rest en heeft een hoog, steil schilddak en een uitbundig geornamenteerde geveltop met rolwerk en obelisken.
  • Façade: Het gebouw heeft drie gevels. In de voorgevel zijn vijf zandstenen beelden van de kunstenaar Petrus Ackermans (1909) met een hoogte van circa 1.75 meter verwerkt. Onder de middelste topgevel staat Minerva als godin van de wetenschap tussen het universiteitswapen en de Nederlandse leeuw. Links van haar staat Scientia en rechts Historia.
  • In de bescheidener rolwerktopppen van de hoekrisalieten zijn allegorische voorstellingen van Prudentia (links) en Mathematica (rechts) verwerkt. De hoekrisalieten bevatten in het midden grote vijfzijdige erkers, die over twee bouwlagen doorlopen en bekroond zijn met een bolvormige, ingesnoerde koperen afdekking.
  • Een hoge bordestrap leidt naar de ingangspartij, die in een portiek met rondboogstelling is geplaatst. Boven de middelste drie rondbogen bevindt zich op de verdieping een balkon net natuurstenen borstwering.
  • De kruisvensters zijn bekroond met zowel driehoekige als segmentvormige frontons.

Beschrijving van het interieur

In het qua indeling en uitmonstering uitzonderlijk gaaf bewaarde interieur (onderdelen) zijn onder meer van belang de ruime overwelfde hal met monumentaal trappenhuis met gebrandschilderde ramen, op de eerste verdieping de aula met rijk geornamenteerde plafonds, kroonluchters, houten lambrisering, meubilair, wandschilderingen en gebrandschilderde ramen van Johan Dijkstra evenals de rijk gemeubileerde en geornamenteerde senaatskamer, curatorenkamer en de faculteitskamers.

Interieur, overzicht van het trappenhuis met de gebrandschilderde ramen - Groningen - 20416197 - RCE.jpg
Trappenhuis met gebrandschilderde ramen.
Interieur, overzicht van de Aula - Groningen - 20416227 - RCE.jpg
De aula
Interieur, overzicht van de Curatorenkamer op de verdieping - Groningen - 20416163 - RCE.jpg
De Curatorenkamer

Hal

In de hal zijn de vertrekken voor de pedel en de conciërges. De functie van pedel werd ingesteld in 1614 en werd in 1977 als afzonderlijke functie afgeschaft. De representatieve taken werden overgenomen door de conciërges. In de hal bevindt zich sinds augustus 2009 de grafsteen van de eerste Rector Magnificus van de Rijksuniversiteit Groningen, Ubbo Emmius.

Aula

In de aula, op de eerste verdieping, boven de hoofdingang, vinden belangrijke universitaire plechtigheden zoals de opening van het academisch jaar, oraties en promoties plaats.

  • Muurschildering: In 1914 werd de eerste muurschildering 'Triomf der Wetenschap' van de gebroeders Linnemann aangebracht op de westelijke muur. De Senaat vond het werk ouderwets en de schilders tweederangs. In 1954 werd de schildering wit overgeschilderd omdat het werk veel van vochtdoorslag te lijden had gehad.

De muurschildering ‘De boom der kennis’ van de Groningse kunstenaars Matthijs Röling en Wout Muller is van 1987 en kwam tot stand met behulp van het Representatie fonds van hoogleraren. Op de schildering zijn onder anderen de gezichten van prof. mr. B.V.A. Röling (Hoogleraar polemologie en vader van Matthijs) en prof. dr. H.W. van Os (initiatiefnemer voor de muurschildering) te herkennen.

Verder zijn er nog vier ramen die tussen 1940 en 1953 zijn aangebracht. Op het meest rechtse zijn beroemde geleerden zoals Petrus Camper (medicus en anatoom) en Jacobus Cornelius Kapteyn (sterrenkundige) en andere hoogleraren afgebeeld.

  • Deuren: Boven de deuren zijn de volgende spreuken aangebracht: 'Excute et invenies' (Onderzoek en gij zult vinden), 'Favete linguis' (Bewaart een aandachtig stilzwijgen) en 'Non Scolae sed vitae' (Niet voor de school maar voor het leven). Deze laatste spreuk siert ook het kunstwerk van Marte Röling (nicht van Matthijs Röling) op het Harmonieplein bij de Faculteit der Letteren en de Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Dit kunstwerk is onderdeel van het beeldenproject Kennisjaren 1994-2014.

Curatorenkamer

In de westvleugel, op de eerste verdieping, is de curatorenkamer waar tot 1971 het bestuur van de universiteit (het College van Curatoren) vergaderde. In dit college zaten vertegenwoordigers van de stad en van de provincie. Tegenwoordig is de curatorenkamer een ontvangstruimte. Er hangt onder meer een drietal schilderijen van Secretarissen van de Universiteit en er staat een buste van de jonge prinses Juliana. Dit beeld is gemaakt door de Amsterdamse kunstenaar en verzetsstrijder Gerrit van der Veen.


Faculteitskamers

Voor de diverse faculteiten van de universiteit zijn er officiële kamers voor buluitreikingen en vergaderingen in het gebouw. Ze bevinden zich op de eerste verdieping en hebben elk hun eigen kleur (Rechtsgeleerdheid wit, Godgeleerdheid blauw en Geneeskunde rood). Deze kleuren worden al van oudsher gebruikt. Zo droegen de studenten bij de intocht van koning Willem I in 1814 degens die waren versierd met linten in de faculteitskleuren. Sinds 2000 worden er door contemporaine kunstenaars hoogleraarportretten gemaakt die geplaatst worden in de faculteitskamers.

Senaatskamer

Senaatszaal in het Academiegebouw

In de oostvleugel, op de eerste verdieping, bevindt zich de Senaatskamer waar vroeger het dagelijks bestuur (de senaat van de universiteit), bestaande uit de hoogleraren van de universiteit tezamen met de Rector magnificus, bijeenkwam. Tegenwoordig vinden er buluitreikingen en vergaderingen plaats. De wanden van de senaatskamer zijn bedekt met de historische portrettenverzameling van hoogleraren.

Verdere ruimten

Op de begane grond bevinden zich diverse collegezalen, de Engelse zaal (restaurant), de Spiegel- en de H.J.Bruinszaal (receptieruimten). In de kelder is een grote kantine voor medewerkers en studenten gevestigd. In de kelderverdieping bevinden zich bovendien sport- en fitnessruimten, magazijnen en een kolfruimte (gedeeld met een aanpalend faculteitsgebouw, dat van Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap). Achter het gebouw ligt een oude (klooster)tuin.

Westvleugel

Aan de achterzijde van het gebouw is de westvleugel, die uit latere jaren dateert, tegen het oude gebouw aan gebouwd. Hier bevinden zich onder andere een drietal grote collegezalen, de "International Service Desk" en diverse kantoren. Op de eerste verdieping bevindt zich een loopbrug die het gebouw verbindt met een aantal panden aan de Oude Kijk in 't Jatstraat. Hierin is onder andere de RUG-winkel voor relatiegeschenken gevestigd.

Externe link


Monumenten in de buurt van Academiegebouw in Groningen

Winkelpand in neo-gotische stijl

Oude Kijk in 't Jatstraat 15
Groningen
Inleiding WINKELPAND, gesitueerd op drie kadastrale eenheden met oorspronkelijk winkels en woningen, op de hoek van de Oude Kijk in 't Jatst..

Renaissancehuis met brede Vlaamse top

Oude Kijk in 't Jatstraat 18
Groningen
Pand onder zadeldak waarvoor zeer brede, in de bekroning gewijzigde, Vlaamse top met gebeeldhouwde klauwstukken; topvenster verlaagd; de ont..

Oude rechtbank

Oude Boteringestraat 36
Groningen
Deels nog middeleeuws PAND in de 17e eeuw verbouwd tot woning van Abel Coenders van Helpen burgemeester der stad en in 1754 tot zetel van de..

Calmershuis

Oude Boteringestraat 24
Groningen
Onderkelderd pand met verdieping, lage tweede verdieping en zolderverdieping onder zadeldak tegen klokgevel met aanzetkrullen. Gevel later g..

Woonhuis met jongere winkelpui

Oude Kijk in 't Jatstraat 10A
Groningen
Inleiding WOONHUIS MET JONGERE WINKELPUI, gesitueerd in de gesloten westelijke gevelwand van de Oude Kijk in 't Jatstraat, verbouwd in ca 18..

Kaart & Routeplanner

Route naar Academiegebouw in Groningen

Foto's (35)

Alle 35 foto's weergeven