Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Lamme Huiningegasthuis (Armhuiszittend Convent) in Groningen

Gebouw

Akerkstraat 22
9712BG Groningen
Groningen

Bouwjaar: ca. 1600 (oostvleugel) 1621 (vestiging AC) 1884 (verb.) 1600 ca. 1600 (oostvleugel) 1621 (vestiging AC) 1884 (verb.)
Architect: Hoekzema (1884) Hoekzema 1884 Hoekzema (1884)


Beschrijving van Lamme Huiningegasthuis (Armhuiszittend Convent)

Inleiding GASTHUIS, genaamd Armhuiszittend Convent of Lamme Huininge Gasthuis, gesitueerd in de nagenoeg gesloten, westelijke gevelwand van de Akerkstraat, van oorsprong van 1621 daterend en verbeterd en vergroot in 1634, 1655, 1716 en vooral in 1884 verbouwd toen de vleugel aan de straatzijde werd vervangen door de huidige. De woningen worden thans nog steeds bewoond door ouderen. In de voorgevel zijn een drietal oudere gevelstenen met stichtingsdata en namen van de oprichters bewaard gebleven. Een kleine binnenplaats en een achterliggende tuin maken deel uit van het complex. In de tuin staan nog een aantal oudere bouwfragmenten. De pompvoet uit 1763 op de binnenplaats is reeds Rijksmonument. Omschrijving Het gebouwencomplex is opgetrokken op een in hoofdvorm rechthoekige plattegrond en bestaat uit diverse vleugels van één en twee bouwlagen, die haaks op de hoofdvleugel en rondom een rechthoekige binnenplaats staan. De hoofdvleugel, die evenwijdig aan de straat is gesitueerd, is tien traveeën breed en telt één bouwlaag onder een schilddak, belegd met een zwarte Friese golfpan. De gevel wordt afgesloten door een eenvoudige houten bakgoot. De gevelhoeken zijn voorzien van gemetselde lisenen. De gevels zijn opgemetseld van rode baksteen op een trasraam van bruine baksteen. De vensters zijn regelmatig over het geveloppervlak verspreid en bestaan uit rechtgesloten zes-ruitsvensters met korfboogvormige ontlastingsbogen. De boogtrommels zijn gedecoreerd met gekleurde baksteendecoraties. In het westelijke deel met houten gangpoortje met tympaan bevindt zich een houten paneeldeur met bovenlicht en korfboogomlijsting. Het iets vooruitspringende ingangsrisaliet is opgemetseld tot een trapgevel en bevat een dubbele paneeldeur met rondboogvormig bovenlicht. De ingang is omlijst met profielstenen. Boven de ingang is een gevelsteen met het jaartal van de verbouwing aangegeven. In de topgevel bevindt zich een dubbele deur met kussenpanelen. Via een betegelde hal met randen met een slangmotief is de rechthoekige binnenplaats te betreden. Ter linkerzijde bevindt zich een vleugel van één bouwlaag, die twee segmentboogvormige deuren bevat en een aansluitend deel van twee bouwlagen, waarvan de gevel gepleisterd is en voorzien van schijnvoegen. Dit bouwdeel bevat een tweetal rechtgesloten vensters met een zes-ruits roedeverdeling en een deur met bovenlicht. Het bouwdeel ter rechterzijde van de binnenplaats is vijf traveeën breed en telt twee bouwlagen onder een omlopend schilddak. De gevel is opgemetseld van rode perssteen. De symmetrisch ingedeelde gevel bevat segmentboogvormig gesloten venster- en deuropeningen met een zes-ruits roedeverdeling. Boven de ingang bevindt zich op de verdieping een blindvenster. Via een, eveneens betegelde poortdoorgang in de westwand, die met een rondboog is gesloten, is de tuin te betreden. Het westelijke deel van de achtervleugel is vijf raamtraveeën breed en bevat een lagere aanbouw van drie raamtraveeën breed onder een dwarsgeplaatst schilddak, belegd met een rode oude holle pan. De gevel is gestuct en bevat een rechtgesloten vensters met een zes-ruits roedeverdeling. Het oostelijke deel van de achtervleugel is zeven traveeën breed en bevat segmentboogvormig gesloten vensters op beide verdiepingen. Dit geveldeel wordt afgesloten door een houten kroonlijst, die een geprofileerde bakgoot draagt. Waardering GASTHUIS, genaamd Lamme Huininge Gasthuis, bestaande uit oudere bouwdelen en een hoofdvleugel met een eenvoudige, doch zorgvuldig vormgegeven voorgevel, karakteristiek voor de architectuur uit het laatste kwart van de negentiende eeuw, van algemeen belang vanwege zijn cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur en vanwege zijn betekenis voor de sociaal-maatschappelijke geschiedenis, in het bijzonder de huisvesting van ouderen in Groningen. Door zijn breedte en opvallende trapgevel vormt het gebouw bovendien een belangrijk architectonisch element in de westelijke gevelwand van de Akerkstraat in Groningen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 485440
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Voorgevel van links
Pomp uit 1729

Het Armhuiszitten Convent, Lamme Huiningegasthuis of Lammuuntje is een gasthuis in de stad Groningen. Het gasthuis, gesticht in 1621, staat aan de A-Kerkstraat. Het is bekend om de vele gevelstenen in de voorgevel en de waarschijnlijk 18e-eeuwse pomp. Het restaurant aan rechterzijde van het gebouw behoorde vroeger ook tot het gasthuis, hetgeen te zien is aan de gevelsteen met de initialen 'A.H.S.'. Pomp en gasthuis zijn rijksmonument.

'Arme huiszittenden' waren armen die wel een woning hadden, maar niet in hun levensonderhoud konden voorzien. Hun schamele woningen waren vaak tegen de stadsmuur aan gebouwd. Het convent omvatte niet alleen het gasthuis maar ook een organisatie die meerdere gasthuizen in beheer had en die brood en boter uitdeelde onder de armen bij de Martinikerk.

Geschiedenis

De geschiedenis van het Armhuiszitten Convent begint in 1437. In dat jaar gaf het stadsbestuur opdracht aan de Broederschap van de Armehuiszitten om voedseluitdelingen te regelen voor stadjers die in armoede leefden. De uitdelingen gebeurden onder meer vanuit het Boter en Broodhuisje bij de Martinikerk, waarvoor een eigen munt werd uitgegeven; de A.H.Z. Uitdelingen hier gebeurden tot de 19e eeuw in natura (brood en boter) en vervolgens in geld (uiteindelijk 328 gulden per jaar).

De Broederschap ontving in 1475 een legaat uit de nalatenschap van Harmen Hopper en Lamme Huinge, ook gespeld als Lamme Huininge. Dit echtpaar bewoonde een huis op de hoek van het A-Kerkhof en de A-Kerkstraat. Dit legaat maakte de bouw van het gasthuis mogelijk, vanwege het legaat wordt het ook het Lamme Huingegasthuis genoemd. De oudst aanwezige balken uit het gasthuis dateren uit deze periode. In 1621 werd het gebouw op de huidige locatie gekocht.

Het gasthuis kreeg in de loop der eeuwen heel wat uitbreidingen als gevolg van schenkingen en testamenten, waardoor het eigenaar werd van andere huizen, die in de loop der tijd samengevoegd met het convent werden. In 1596 werd het Riddersgasthuis (Haddingestraat 22/22a; bevat een herdenkingssteen uit 1879) opgenomen in het Armhuiszitten Convent, in 1661 het Enensgasthuis (Kreupelstraat), in 1674 het in 1342 opgerichte Armen Convent (Moltemakers Gasthuis/Rungelehuis; Oude Kijk in 't Jatstraat; westzijde Rechte Jat) en in 1690 het in 1621 opgerichte Geesien Egberts Gasthuis (Hoekstraat). Het gasthuis werd dan ook vele malen verbouwd. De gevelstenen vermelden of lijken te wijzen op verbouwingen in 1634, 1655, 1684 (voor opneming Armen Convent), 1716 en 1884. In het laatste jaar kreeg de voorgevel haar huidige uitstraling.

Eind 18e eeuw woonden er 26 'oude burgerlieden'. In een stuk uit 1809 is sprake van 19 'gespijzigden' en werden elders in de stad nog 40 mensen geholpen.[1] Pas in 1979 werden de eerste statuten opgesteld door het genootschap dat tegenwoordig alleen nog het pand aan de A-Kerkstraat beheert.

Pomp en tuin

In de binnenplaats van het gasthuis staat een oude zandstenen pomp uit 1729, die getuige het opschrift erboven in 1763 werd vernieuwd. Een zwengel diende voor het ophalen van regenwater en een voor het ophalen van grondwater. Erachter ligt de kleine binnentuin met bloemperken, terrassen, voorzieningen voor de bewoners en een aantal oude bouwfragmenten.

Externe links


Monumenten in de buurt van Lamme Huiningegasthuis (Armhuiszittend Convent) in Groningen

Lamme Huiningegasthuis, pomp in tuin

Akerkstraat 22
Groningen
Op de binnenplaats van het in de 19e eeuw herbouwde Arm Huiszittenhuis of Lamme Huininge Gasthuis een pompvoet uit 1763.

Rijk gedecoreerd winkel-woonhuis (Soestdijk)

Grote Kromme Elleboog 6A
Groningen
Inleiding WINKELWOONHUIS, gesitueerd in de gesloten, zuidelijke gevelwand van de korte Grote Kromme Elleboog, verbouwd in 1903 in opdracht v..

Witgepleisterd pakhuis

Turftorenstraat 8
Groningen
Pakhuis onder zadeldak tegen gepleisterde trapgevel, bekroond door fronton waarin gevleugeld puttokopje; boven de hijsluiken trijshijsje.

Wit gepleisterd pand (Gerard de Vries vormgeving)

Grote Kromme Elleboog 15
Groningen
Later aan de straatzijde verhoogd doch in de kern laat middeleeuws pand blijkens stenen tweelichtkozijnen aan de zij- en achtergevel. Deze ..

Smal pand onder zadeldak (Bakker, de rappe schoenlapper)

Akerkhof 33
Groningen
Smal pand onder zadeldak tegen puntgevel.

Kaart & Routeplanner

Route naar Lamme Huiningegasthuis (Armhuiszittend Convent) in Groningen