Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Woningcomplex met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid in Groningen

Woonhuis

Korreweg 78
9715AE Groningen
Groningen

Bouwjaar: 1926
Architect: J.A. Boer Boer 1926 J.A. Boer


Beschrijving van Woningcomplex met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid

Inleiding WONINGCOMPLEX, bestaande uit twee beneden- en twee bovenwoningen, vrijstaand gesitueerd op de hoek van de Korreweg en de Balistraat in de Korrewegwijk, gebouwd in 1926 in opdracht van de dames Kremer, Alderts en Stütterheim naar ontwerp van de Groninger architect J.A. Boer in verstrakte Amsterdamse School-stijl met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid. De voortuin wordt omzoomd door lage bakstenen muurtjes en penanten met ijzeren buizen en ijzeren siermotieven uit de bouwtijd. Het gebouw is thans nog steeds bewoond. Omschrijving:Het gebouw is opgetrokken op een in hoofdvorm vierkante plattegrond en telt drie bouwlagen onder een plat dak met zinkafdekking. De gevels zijn opgetrokken uit rode gesinterde baksteen en rode perssteen. De scheiding tussen de twee percelen is in de architectuur van de voorgevel aangegeven middels een halfrond gemetselde, iets boven het dak uitstekende penant, waarin de rookkanalen zijn aangebracht. In het midden op de eerste verdieping zijn balkons met schuifdeuren en gemetselde borstweringen aangebracht onder luifels van betonplaten. De linker luifel rust op een gemetselde vierkante kolom. Het rechter balkon sluit aan bij het vooruitspringende kubusvormige hoekgedeelte van rode perssteen. Dit hoekgedeelte heeft aan de balkonkant een afgeronde hoek over twee bouwlagen waarin smalle glas-in-loodramen zijn gevat tussen bolvormige betonnen elementen. Op de hoek met de Balistraat zijn omlopende vensters geplaatst en op de bovenste verdieping bevindt zich een balkon met een betonnen luifel. De karakteristieke voordeuren zijn in de oostelijke zijgevel aan de Balistraat in een portiek geplaatst met aan weerszijden omlopende vensters onder een betonnen luifel. Hierboven zijn glas-in-lood bovenlichten in het muurwerk geplaatst. Alle regelmatig over het geveloppervlak geplaatste twee- en driedelige vensters zijn rechtgesloten en hebben bolgezette houten kozijnen. De achtergevel bevat de oorspronkelijke indeling met regelmatig over het geveloppervlak aangebrachte vensters en verspringende balkons. De voortuinafscheiding bestaat uit lage bakstenen muurtjes en penanten met ijzeren buizen en ijzeren siermotieven. Inwendig is de oorspronkelijke structuur en indeling zeer goed bewaard gebleven. Van belang onder meer zijn de oorspronkelijke paneeldeuren met glas en horizontale roeden, zwart/rood en zwart/turkooize betegelde schouwen en kastdeuren met gekleurd glas-in-lood en de gemetselde schouw met halfronde bakstenen penant op de bovenste verdieping. Waardering WONINGCOMPLEX, met een zorgvuldige architectonische vormgeving in verstrakte Amsterdamse School-stijl met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid, typisch voor de architectuur van de jaren twintig, van algemeen belang vanwege zijn cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde, zijn uniciteit en gaafheid en vanwege de kwaliteit van het ontwerp, dat mag worden beschouwd als een van de hoogtepunten in het oeuvre van de Groninger architect J.A. Boer. Bovendien vormt het gebouw door zijn situering op een hoek en met zijn voorgevel gericht naar het Bernoulliplein een waardevol architectonisch element in de omgeving. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 484756
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Alexander Kanoldt: Stilleven II, 1922

De nieuwe zakelijkheid (Duits: Neue Sachlichkeit) (1918-1933) was een stilistische reactie binnen de kunsten op het expressionisme dat eraan vooraf was gegaan.

Geschiedenis

De stroming vond haar oorsprong in de jaren 20 in en rondom het Bauhaus in Duitsland, dat daarmee van zeer grote betekenis is geweest voor allerlei zaken die tegenwoordig zeer alledaags zijn, zoals stalen meubels, roestvrijstalen bestek en hoogbouw met veel glaswerk aan de buitenkant.

De term Neue Sachlichkeit werd in 1925 voor het eerst gebruikt door Gustav Friedrich Hartlaub toen hij directeur was van de Kunsthalle Mannheim. Kenmerkend voor de stijl zijn de emotieloze weergave van alledaagse onderwerpen en de voorkeur voor eenvoud. De stroming manifesteerde zich zowel binnen de filmwereld als binnen de fotografie, de architectuur en de schilderkunst.

Schilderkunst van de nieuwe zakelijkheid

De nieuwe zakelijkheid binnen de schilderswereld werd het bekendst, met namen als Otto Dix en George Grosz. Binnen de schilderkunst van de nieuwe zakelijkheid zijn drie onderstromingen te onderscheiden (die soms aansluiten bij al eerder bestaande stromingen): verisme, classicisme en magisch realisme.

Verisme

Zwei Mädchen am Fenster door Georg Schrimpf

Deze schilders vertegenwoordigen de links georiënteerde onderstroom binnen de schilderstijl van de nieuwe zakelijkheid, met veel aandacht voor wat er in hun ogen mankeerde aan de maatschappij. Dit uitte zich in groteske, apocalyptisch aandoende schilderijen geïnspireerd door de expressionistische achtergrond van de belangrijkste voorbeelden: Otto Dix en George Grosz. Andere grote namen zijn: Elfriede Lohse-Wächtler, Christian Schad, Conrad Felixmüller, Georg Schrimpf en Rudolf Schlichter. Ook zijn er invloeden te zien van bekende sociaal realisten als Käthe Kollwitz.

Classicisme

Deze niet in politiek geïnteresseerde tak van de nieuwe zakelijkheid werd stilistisch beïnvloed door de post-futuristen. In de praktijk richtten ze zich vooral op een klassieke beoefening van de schilderkunst, wat zich uitte in een zeer goede, academisch geschoolde techniek. De classicisten van de nieuwe zakelijkheid hielden zich vooral bezig met het schilderkunstig idealiseren van de Weimarrepubliek. De namen zijn: Georg Schrimpf, François Barraud, Rudolf Dischinger en Alexander Kanoldt.

Magisch realisme

Een stroming die zich ook in Nederland manifesteerde was het magisch realisme. De naam werd bedacht door Franz Roh. Hoewel deze schilderstijl gezien kan worden als een aparte richting heeft zij duidelijk haar oorsprong in de nieuwe zakelijkheid. Magisch-realistische schilders proberen net als classicisten een technische perfectie te bereiken maar voeren tegelijkertijd surrealistische, soms dreigende elementen in. De Italiaan Giorgio De Chirico geldt als de grote inspirator van deze stroming. Bekende magisch realisten in Nederland waren onder andere Carel Willink, Charley Toorop en Dick Ket. In Duitsland werden binnen deze richting bekend: Franz Radziwill, Richard Oelze, Rudolf Wacker, Carl Grossberg, Herbert Böttger en Christian Schad.

Literatuur

Carl Sternheim bracht de term Neue Sachlichkeit in de literatuur met zijn blijspel "Die Schule von Uznach oder Neue Sachlichkeit" (eerste opvoering op 21 september 1926 in het Deutsche Schauspielhaus Hamburg). De literatuur van de nieuwe zakelijkheid kenmerkt zich vooral door een koele, beschouwende houding van de verteller (als reactie op het pathos van het expressionisme). Verder doet de literatuur afstand van formele experimenten en krijgt een eerder documentair karakter. Zo genieten zowel reportages, gebaseerd op bewijsbare feiten, als kritische essays en op wetenschappelijke bronnen steunende historische romans de voorkeur. Daarnaast kenmerkt de nieuwe zakelijkheid zich door korte, zakelijke zinnen en een nuchtere, duidelijke manier van schrijven, waarbij weinig gebruik wordt gemaakt van bijvoeglijke naamwoorden. De schrijver waagt zich niet aan emoties en gevoelens en wil de werkelijkheid zo objectief mogelijk weergeven. Inhoudelijk gaat het vaak over zaken, het moderne leven en sociale bewogenheid.


Duitstalige literatuur

Tot de meest prominente Duitstalige auteurs binnen deze stroming worden gerekend:

Bertolt Brecht

Ook werken van Franz Kafka, Franz Jung en Arnold Zweig vertonen trekken van deze stroming.

Toen in de jaren 30 het nationalisme in Duitsland eenmaal de overhand had gekregen, voldeed de literatuur van de nieuwe zakelijkheid niet meer aan alle eisen die men in Duitsland aan literatuur stelde; het moest ook zo zijn dat de nationale waarden werden opgehemeld en "vreemde" invloeden zo veel mogelijk geweerd. Daarom kwam in deze tijd de Blut und Boden-literatuur in plaats van de nieuw-zakelijke literatuur.

Nederlandstalige literatuur

8.100.000 m3 zand.
Ontwerp door A.M. Oosterbaan

Een van de belangrijkste bijdragen aan de contemporaine theorievorming met betrekking tot de nieuwe zakelijkheid is het vijfdelige essay 'Het moderne proza' dat redacteur Constant van Wessem in 1929 in het literair tijdschrift De Vrije Bladen publiceerde.

Binnen de Nederlandse literatuur geldt M. Revis met bijvoorbeeld zijn 'reportageroman' 8.100.000 m3 zand (1932) bij uitstek als vertegenwoordiger van de nieuwe zakelijkheid. Het is de 'industrieroman' 10 PK. Het leven der auto's (1929) van de Russische schrijver Ilja Ehrenburg die in veel eigentijdse discussies over de literaire nieuwe zakelijkheid wordt beschouwd als hét grote voorbeeld, met name voor Revis. Tevens worden onder anderen Ben Stroman met zijn roman Stad (1932), Jef Last met zijn romans Partij remise (1933) en Zuiderzee (1934) en Albert Kuyle met zijn roman Harten en brood (1933) tot deze stroming gerekend. Kenmerken van dit type proza zijn onder meer (1) de thematische voorkeur voor facetten van de sociaal-economische actualiteit, (2) een maatschappelijk geëngageerde teneur, (3) een aan de film ontleende structuur van contrasterende en/of simultane scènes en een aan de reportage ontleende stijl van syntactische bondigheid en relatieve eenvoud, die in combinatie met onder andere het gebruik van de tegenwoordige tijd als grammaticale tijd, het opvoeren van bestaande personen, zaken en locaties, en het opsommen in getallen van kwantitatieve gegevens gestalte geeft aan (4) de suggestie van objectiviteit. Gelet op de hierboven genoemde vier kenmerken van nieuw zakelijk proza, is de karakterisering 'nieuw zakelijk' voor de eerste drie romans van F. Bordewijk - Blokken (1931), Knorrende beesten (1933) en Bint - uiterst problematisch. Niettemin zijn deze romans vaak als nieuw zakelijk getypeerd. Bordewijk zelf gebruikte de term 'nieuwe zakelijkheid' nooit voor deze teksten. Wel bracht hij ze in verband met het literaire expressionisme. [1]

Op het gebied van de poëzie uitte de nieuwe zakelijkheid zich vooral in de zogeheten parlando-poëzie, die qua metrum en ritme zo veel mogelijk de gesproken taal moest benaderen.

Nederlandse architectuur

Nieuwe Zakelijkheid was ook een beweging binnen de Nederlandse architectuur. Het begin van deze beweging kan men bepalen op 1932 met het tijdschrift "De 8 en opbouw". De stijlrichting is een reactie op vooral de Jugendstil, maar ook op het expressionisme binnen de bouwkunst.

Enkele architecten: J.G. Wiebenga, Bernard Bijvoet, Gerrit Rietveld en Ir. Jan Duiker, Piet Zanstra, Leon Waterman.

Externe links


Monumenten in de buurt van Woningcomplex met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid in Groningen

Bedrijfspand met bovenwoning in de stijl van de Amsterdamse School

Balistraat 6
Groningen
Inleiding BEDRIJFSPAND MET BOVENWONING, gesitueerd in de gesloten westelijke gevelwand van de Balistraat, gebouwd in 1928 in opdracht van aa..

Woningcomplex Bernoulliplein

Korreweg 59A
Groningen
Inleiding WONINGCOMPLEX, bestaande uit gevarieerd vormgegeven étagewoningen, gesitueerd aan weerszijden van het Bernoulliplein en de Korrew..

Woningbouwcomplex Deliplein

Deliplein 2
Groningen
Inleiding WONINGBOUWCOMPLEX, bestaande uit étagewoningen voor arbeiders op een trapeziumvormige plattegrond, begrensd door de Atjehstraat, ..

Nijverheidsschool

Petrus Driessenstraat 3
Groningen
Inleiding SCHOLENCOMPLEX, bestaande uit een ambachtsschool en een M.T.S., gebouwd in 1922-1923 in opdracht van de gemeente Groningen naar on..

Woningcomplex met karakteristiek rond hoekgedeelte

Nieuwe Ebbingestraat 175
Groningen
Inleiding WONINGCOMPLEX, bestaande uit drie beneden- en zes bovenwoningen, markant gesitueerd op de hoek van de Nieuwe Ebbingestraat, de Rod..

Kaart & Routeplanner

Route naar Woningcomplex met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid in Groningen

Foto's (1)