Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Voormalige strafgevangenis (sinds 1962: Van Mesdagkliniek) in Groningen

Gebouw

Hereweg 128
9722AA Groningen
Groningen

Bouwjaar: 1883
Architect: J.F. Metzelaar Metzelaar JF 1883 J.F. Metzelaar


Beschrijving van Voormalige strafgevangenis (sinds 1962: Van Mesdagkliniek)

Inleiding CELLULAIRE GEVANGENIS MET POORTGEBOUW, gesitueerd aan de Verlengde Hereweg, gebouwd in 1883 in opdracht van het Rijk naar ontwerp van justitie-architect J.F. Metzelaar in een zeer karakteristieke, eclectische bouwstijl. Sinds 1951 is het gebouw van de strafgevangenis in gebruik als tbs-kliniek en maakt het deel uit van het complex van de Dr. S. van Mesdagkliniek. In de jaren zestig is de oude oostvleugel gesloopt en inwendig zijn de vides in de gevangenisvleugels dichtgezet. De dakschilden rusten oorspronkelijk op Monierplaten (cementgebonden platen op ijzeren liggers), die al vroeg werden vervangen door pannendaken. Ondanks deze wijzigingen zijn de hoofdstructuur en opzet van het complex zeer goed bewaard gebleven en is het monumentale karakter van het exterieur en de centrale hal in stand gebleven. Omschrijving Het gebouw van de voormalige gevangenis is toegankelijk via een indrukwekkend poortgebouw met centrale toegangspoort aan de oostzijde van de Hereweg. Het poortgebouw bestaat uit twee zware zeshoekige torens, die aan de bovenzijde van zware kantelen zijn voorzien. Tussen de torens is in het midden een zware, dubbele houten deur geplaatst onder een brede rondboog. De deur is van kussenpanelen voorzien. De boogdoorgang wordt zowel aan de buiten- als binnenzijde afgeschermd door een hek van houten latwerk. De rondboog wordt geaccentueerd door zware sluitstenen van gefrijnsde hardsteen. De hoektorens bezitten een zwaar basement van ruw behakte natuursteenblokken met diagonale, lineaire patronen. In het basement zijn rechthoekige ijzeren tralievensters geplaatst. Het basement wordt horizontaal geleed door een iets vooruitspringende doorlopende onder- en bovendorpelrand van eveneens natuursteen. Het basement wordt beëindigd door een doorlopende geprofileerde hardstenen lijst. Het gevelmuurwerk van het poortgebouw is opgemetseld van roodbruine baksteen. Het schachtgedeelte hierboven bevat in elk gevelvlak smalle verticale vensterspleten met een hardstenen omlijsting, die schietgaten suggereren. Boven de schacht kraagt het bovenste deel tot twee maal toe uit tot een kanteelachtige beëindiging. De uitkragingen worden gemarkeerd door doorlopende geprofileerde hardstenen lijsten waarvan de onderste lijst rust op in hardsteen uitgevoerde consoles. De kantelenreeksen zijn afgedekt met hardsteen. In het onderste uitkragende deel bevat elk gevelvlak een tweetal smalle hardstenen openingen, die eveneens schietgaten suggereren. Boven de rondboog is een hardstenen stichtingsplaat bevestigd, waarop het bouwjaar 1882-1883 staat aangegeven. Aan weerszijden van het poortgebouw sluiten circa drie meter hoge muren aan diede begrenzing vormen van het rechthoekige voorplein voor de gevangenis. De muren zijn eveneens van met hardsteen afgedekte kantelenreeksen voorzien. Op de hoeken zijn naar de buitenkant lagere, ronde hoektorentjes met kantelen uitgebouwd. Het voorplein leidt naar het entree- en voorgebouw van de gevangenis. Dit bouwdeel is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond en is met zijn voorgevel evenwijdig aan de rooilijn en de ommuring gesitueerd. Het gebouw telt twee bouwlagen onder een zadeldak, belegd met een vernieuwde pan en is strikt symmetrisch van opzet. De voorgevel is vijf traveeën breed. Het middenrisaliet bevat de centrale ingangspartij onder een rondboog. De ingang wordt omkaderd door een hardstenen omlijsting met blokken en sluitstenen. Het middenrisaliet is uitgebouwd tot een hoger opgetrokken vierkante, torenachtige uitbouw, die van kantelenreeksen is voorzien. De ingang is in een portiek geplaatst en bestaat uit een zware, bewerkte toegangsdeur met metaalbeslag. Op de eerste verdieping zijn twee segmentboogvormige vensters geplaatst op een doorlopende hardstenen onderdorpellijst. De vensters hebben een zes-ruits roedeverdeling en hanekamen met gepleisterde negblokken en sluitstenen. De zolderverdieping bevat een tweetal gepaarde smalle vensters onder rondbogen. Tussen en boven de twee bogen is in het midden een ronde klok aangebracht. De ingang en verdiepingsvensters worden samengevat door een monumentale rondboog van geprofileerd stuc werk en aan de bovenzijde gepleisterde sluitsteenblokken. De gevels van het middenrisaliet worden beëindigd door omlopend uitkragend muurwerk op natuurstenen consoles en kantelenreeksen. De beide vleugels aan weerszijden zijn elk twee raamtraveeën breed en worden geleed door brede muurdammen. Hiertussen zijn in het muurvlak terugliggende brede driedelige vensterpartijen onder een over twee verdiepingen doorlopende rondboog geplaatst. De vensters hebben een houten roedeverdeling; de vensters op de begane grond zijn segmentboogvormig gesloten; die op de verdieping zijn met een rondboog gesloten. De gevels van de vleugels worden beëindigd door een decoratief fries van gekleurde baksteen. De iets uitkragende natuurstenen goot rust op een reeks enkele en gepaarde, gecanneleerde natuurstenen consoles. De geveltoppen van de zijgevels zijn gedecoreerd met trapsgewijs klimmend metselwerk. Inwendig nog van belang de centrale hal met trappenhuis op kolommen en bewerkte, smeedijzeren hekwerken. Haaks op het voorgebouw sluiten de cellenvleugels aan van de eigenlijke gevangenis, die op een kruisvormige plattegrond zijn opgetrokken. Karakteristiek is de dakconstructie van het complex die bestaat uit gemetselde bogen waarop zich ijzeren gordingen bevinden. Oorspronkelijk lagen hierop Monierplaten. Waardering CELLULAIRE GEVANGENIS MET POORTGEBOUW, gebouwd in 1883 in opdracht van het Rijk naar ontwerp van justitie-architect J.F. Metzelaar in een karakteristieke, eclectische bouwstijl, van algemeen belang uit architectuurhistorisch en stedebouwkundig oogpunt alsmede van belang als functioneel onderdeel van het complex van de cellulaire gevangenis Groningen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 483406
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De voorzijde van de voormalige Cellulaire Strafgevangenis in 2010
Hoektoren in de ommuring (2011)
De Cellulaire Gevangenis vlak na de bouw in 1883. Links de vroegere watertoren in het Sterrebos

Het FPC Dr. S. van Mesdag (tot 2006 Dr. S. van Mesdagkliniek genaamd) is een forensisch psychiatrisch centrum in de Nederlandse stad Groningen. De kliniek biedt plaats aan circa 260 tbs-patiënten. De instelling is sinds 1951 gehuisvest in het complex van de voormalige Cellulaire Strafgevangenis. Deze gevangenis werd tussen 1882 en 1883 gebouwd in eclectische stijl naar ontwerp van Johan Metzelaar. De oude gebouwen vormen een rijksmonument. In 1962 werd een grootschalige verbouwing voltooid. Sindsdien wordt het gebouw enkel als tbs-kliniek gebruikt.

Activiteiten

De Mesdag behandelt mensen die een delict hebben gepleegd en daarvoor meestal een straf hebben uitgezeten in de gevangenis. Daarnaast vervult de Mesdagkliniek een landelijke functie voor de opvang van extreem vlucht- en beheersgevaarlijke tbs-gestelden. Veiligheid en behandeling gaan hand in hand binnen de tbs. Aan de ene kant moet de samenleving worden beschermd tegen personen die de rechtsorde of de veiligheid bedreigen. Aan de andere kant wil men de patiënten behandelen in een veilige en goede omgeving, zodat ze relatief veilig terug kunnen keren in de maatschappij.

Behandeling

Tijdens de behandeling, die meestal jaren duurt, leert de patiënt door welke gedachten en/of gedrag hij in de problemen komt. Of waarom zijn omgeving problemen met hem heeft. Stapsgewijs leert hij deze gedachten en/of gedrag in positieve zin te veranderen.

Beveiliging

FPC. Dr. S. van Mesdag is de zwaarst beveiligde TBS-kliniek in Nederland. Daardoor zijn de patiënten nauwelijks tot niet gevaarlijk voor de samenleving. Alleen wanneer de kans op het plegen van een delict tijdens een verlof erg klein is geworden, kan een patiënt naar buiten. Eerst met en later zonder begeleiding. Ook binnen de muren streeft de Mesdag naar een veilige woon- en werkomgeving voor patiënten, medewerkers en bezoekers.

Onderzoek

Daarnaast vindt er in de Van Mesdag wetenschappelijk onderzoek plaats. Daarin werkt de Van Mesdag samen met andere onderzoeks- en opleidingsinstituten, zoals de Rijksuniversiteit Groningen.

Organisatie

FPC Dr. S. van Mesdag is een particuliere stichting en één van de dertien forensisch psychiatrische centra (FPC's) waar mensen met een tbs-maatregel behandeld worden. De Directie Forensische Zorg van het Ministerie van Veiligheid en Justitie stelt de beleidskaders op waarbinnen de FPC's de tbs-maatregel uitvoeren. Ieder jaar maakt de Mesdag afspraken met de Directie Forensische Zorg over de te behalen resultaten. Het management van de Mesdag maakt, binnen de kaders van de Directie Forensische Zorg, beleid voor de wijze waarop de Mesdag haar patiënten behandelt.

De Mesdag werkt samen met Lentis in Forint, het samenwerkingsverband voor de Forensische en Intensieve GGZ in het Noorden. De raad van bestuur van Lentis is eveneens de raad van bestuur van FPC Dr. S. van Mesdag, en de directie van de Mesdag stuurt ook de Lentis-onderdelen IZZ en AFPN aan. Daardoor kan het beleid voor de verschillende onderdelen goed op elkaar worden afgestemd. Door de behandeling steeds meer op elkaar aan te laten sluiten, is het steeds beter mogelijk om patiënten vanuit de Mesdag door te laten stromen naar een vervolgvoorziening binnen de keten.

Historie tbs

1rightarrow blue.svg Hoofdartikel: Terbeschikkingstelling (strafrecht)

Vanaf de invoering van het Wetboek van Strafrecht in 1886 werden misdadigers die volgens een psychiater ontoerekeningsvatbaar waren, niet meer naar de gevangenis gestuurd. In plaats daarvan werden ze gedwongen opgenomen (lees: opgesloten) in een psychiatrische inrichting. Opsluiten in een inrichting kon alleen bij echte gestoorden, met misdadigers die verminderd toerekeningsvatbaar waren kon de rechter niet zo veel. Daarom werd in 1928 een nieuwe maatregel ingevoerd: tbr, oftewel: terbeschikkingstelling van de regering. Met de tbr-regeling kon de rechter een gecombineerd vonnis uitspreken: de verdachte kreeg een gevangenisstraf voor het deel waaraan hij schuldig was en voor het niet als schuldig aan te merken deel kreeg hij tbr. Tbr is in 1988 vervangen door tbs, wat staat voor terbeschikkingstelling. Naast de naam zijn er ook andere verschillen, zo kon tbr voor elk misdrijf worden opgelegd en tbs alleen voor zware misdrijven.

Historie Mesdag: Van gevangenis naar tbs-instelling

Vanaf de Tweede Wereldoorlog groeide het aantal tbr-gestelden snel, er moesten meer tbr-plekken komen. In 1952 werd een deel van de strafgevangenis in Groningen (daterend uit 1884) omgevormd tot 'noodasiel voor psychopaten'. De gevangenis wordt vanaf dat moment bevolkt door 'gewone' gevangenen en tbr-gestelden. In de jaren 60 kwam de overgang van gevangenis naar tbr-inrichting op gang: een psychiater werd geneesheer-directeur en daarmee veranderde ook het regime. Er werden gedragsdeskundigen in dienst genomen om de tbr-gestelden te behandelen en een groot deel van de bewaarders werd omgeschoold tot groepsleider of sociotherapeutisch medewerker. Vanaf 1 januari 1962 verbleven er in de strafgevangenis van Groningen alleen nog maar tbr-gestelden, de andere gevangenen worden overgebracht naar Veenhuizen.

Begin ’60: de Dr. S. van Mesdaginrichting

Het nieuwe regime rechtvaardigt een nieuwe naam waarin het behandelaspect meer naar voren komt. Het rijksasiel wordt ‘Dr. S. van Mesdaginrichting’ genoemd naar Synco van Mesdag.

Nieuwbouw jaren 70 maakt behandeling van patiënten mogelijk

Het oude gevangenisgebouw is niet geschikt voor de behandeling van patiënten. Vandaar dat in 1969 wordt begonnen met de eerste fase van de nieuwbouw van de Dr. S van Mesdagkliniek. Er komen nieuwe arbeidstherapiezalen, gebouwen voor directie en administratie, een sportzaal, een recreatiezaal, ruimtes voor creatieve therapie en onderwijs en een bibliotheek. In 1976 wordt de hoofdpoort van het oude gebouw aan de Hereweg gesloten en krijgt het gebouw een nieuwe ingang aan de Engelse Kamp 5.

Capaciteitsuitbreiding reden voor nieuwbouw in de jaren 90

In de jaren 80 wordt duidelijk dat het meer dan honderd jaar oude gevangenisgebouw niet meer voldoet aan de eisen van een kliniek. Aanvankelijk wil men het oorspronkelijke gevangenisgebouw afbreken, omdat het al jaren is afgekeurd. Vanwege de monumentale status kiest men uiteindelijk voor handhaving van het pand. Het gebouw wordt grondig onder handen genomen en aangepast aan de eisen van de moderne tijd. Vanwege een landelijk tekort aan tbs-plaatsen wordt in de jaren 90 besloten het aantal plaatsen in de Mesdagkliniek uit te breiden van 94 naar 157. Op het achterterrein van de kliniek worden nieuwe woonafdelingen en een aantal activiteiten- en therapieruimten gebouwd.

Door alle ruimtes in de kliniek goed te benutten, interne verbouwingen en het uitplaatsen van patiënten in de laatste fase van hun behandeling naar andere instellingen, is FPC Dr. S. van Mesdag, zoals de naam sinds 2006 luidt, eind 2010 verantwoordelijk voor circa 230 patiënten.

2011: De Mesdag breidt opnieuw uit

In oktober 2011 is de capaciteit van de Mesdag opnieuw uitgebreid. Door nieuwbouw komt het totaal aantal plaatsen op circa 260. De hoofdingang verhuist van de Engelse Kamp naar de Helperlinie.

Externe links



Monumenten in de buurt van Voormalige strafgevangenis (sinds 1962: Van Mesdagkliniek) in Groningen

Cipierswoningen gevangenis

Hereweg 132
Groningen
Inleiding CIPIERSWONINGEN, bestaande uit een blok van zes woningen onder één kap, gesitueerd aan de oostzijde van de Hereweg ten zuiden va..

Directeurswoningen gevangenis

Hereweg 126
Groningen
Inleiding DIRECTEURSWONINGEN, onderdeel uitmakend van het complex van de cellulaire gevangenis Groningen, vrijstaand gesitueerd aan de oos..

Expressionistisch woningcomplex met bakstenen muurtjes

Verlengde Hereweg 8A
Groningen
Inleiding WONINGCOMPLEX met karakteristieke bakstenen muurtjes, markant gesitueerd op de hoek van de Verlengde Hereweg en de Helper Oostsing..

Woonhuis in Art Nouveau-stijl

Verlengde Hereweg 21A
Groningen
Inleiding WOONHUIS, gesitueerd in de nagenoeg gesloten westwand van de Verlengde Hereweg, bestaande uit bebouwing van rond de eeuwwisseling,..

Voormalige directeurswoning

Verlengde Hereweg 33A
Groningen
Inleiding DIRECTEURSWONING, gesitueerd in de nagenoeg gesloten westwand van de Verlengde Hereweg, bestaande uit overwegend bebouwing van ron..

Kaart & Routeplanner

Route naar Voormalige strafgevangenis (sinds 1962: Van Mesdagkliniek) in Groningen

Foto's (5)