Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gevangenis (Tweede Gesticht) in Veenhuizen

Gebouw

Oude Gracht 15
9341AA Veenhuizen (gemeente Noordenveld)
Drenthe

Bouwjaar: 1823 1900 (verb.) 1928 (garage)
Architect: J. van den Bosch Bosch 1823 J. van den Bosch


Beschrijving van Gevangenis (Tweede Gesticht)

Inleiding GESTICHTSGEBOUW, bekend als Tweede Gesticht, gebouwd in 1823 in opdracht van de Maatschappij van Weldadigheid voor de huisvesting van wezen, arbeidersgezinnen en beambten. Het ontwerp is van Generaal Johannes van den Bosch (oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid). Het carre-vormige, van een omgrachting voorziene gebouw met zijden van 145 meter, behoorde destijds tot de grootste bouwmassa's van Nederland. Het gebouw bestond aanvankelijk uit een binnen- en een buitenschil. De binnenschil bood plaats aan 13 vertrekken voor ambtenaren die waren gelegen aan weerszijden van de poort en voorts aan 12 zalen die volgens oorspronkelijk opzet onderdak verschaften aan aan wezen en later bedelaars en landlopers. Tussen de verschillende zalen in lagen, aan weerskanten van de achterste poort, nog 6 zaalopzienerswoningen en 2 handenarbeidlokalen. De buitenschil bood ruimte aan 9 vertrekken voor ambtenaren, die waren gelegen aan weerskanten van de hoofdpoort en voorts aan 102 woningen voor arbeidersgezinnen, een school, een magazijn en 6 keukens. Toen het Ministerie van Justitie Veenhuizen aanwees als Rijkswerkinrichting, moest het Tweede Gesticht ofwel verbouwd ofwel vervangen worden. Uiteindelijk is gekozen voor een nieuwe verblijfsruimte (Esserheem) en de verbouwing tot werkgesticht van het voormalige Tweede Gesticht. Deze verbouwing werd in 1900 gerealiseerd. Naar alle waarschijnlijkheid werd toen de inmiddels verdwenen touwslagerij (aan de westkant) gebouwd. In 1928 werd de oostelijke zijde uitgebroken en vervangen door een garage. Rond die tijd is ook een deel van de omgrachting gedempt. Omschrijving In de as van de Vijfde Wijk gelegen en van een omgrachting voorzien, een bouwlaag tellend, oorspronkelijk carre-vormig gebouw met zijden van ongeveer 145 meter. Het geheel is uit baksteen opgetrokken in een sobere en functionele stijl en wordt gedekt door een afgeknot, met pannen belegd zadeldak; eenvoudige goot op klossen. De voormalige hoofdingang (aan de zuidzijde) wordt gevormd door een poort met sluitsteen waarin het jaartal 1823 en de naam W. Visser (Directeur der kolonien). Boven de poort een dakruiter met wijzerplaat en aan weerszijden een aantal symmetrisch geplaatste dakkapellen. Aan de noordkant een eenvoudiger vormgegeven poort. De gevels worden verder geleed door eenvoudige deuren en 6- en 20-ruits ramen (waarvan de meeste met tralies). Waardering Het Tweede Gesticht is van buitengewoon cultuurhistorisch, architectonisch, typologisch en stedebouwkundig belang, alsook van belang voor de geschiedenis van Veenhuizen en als functioneel hoofdonderdeel van het complex. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 479225
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Veenhuizen (tweede gesticht), thans museum

Veenhuizen is een gevangenis in het Drentse dorp Veenhuizen.

Geschiedenis

Esserheem

Vanaf 1818 bouwde de Maatschappij van Weldadigheid enkele kolonies voor arme gezinnen en wezen in het zuidwesten van Drenthe en in het noordwesten van Overijssel: Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord. De Maatschappij van Weldadigheid sloot in 1823 een contract met de Nederlandse regering om 4.000 wezen, 1500 bedelaars en landlopers en 500 gezinnen op te nemen. Voor bedelaars en landlopers werd in Ommerschans in Overijssel een (straf)kolonie opgericht. Voor de te plaatsen kinderen werden in het Drentse Veenhuizen drie grote gestichten gebouwd. Uiteindelijk werden in het Derde gesticht in Veenhuizen ook bedelaars geplaatst. In 1843 werden de gestichten voor de wezen gesloten. Van 1845 tot 1886 werden in Veenhuizen ook gerepatrieerden uit Nederlands-Indië opgevangen die besmet waren met lepra.

In 1859 werden de bedelaarsgestichten Veenhuizen en Ommerschans overgenomen door de rijksoverheid en omgevormd tot strafinrichtingen. Voor het gevangenispersoneel werd er een klein dorp gebouwd, om de inrichtingen heen. In 1890 werd Ommerschans gesloten. Veenhuizen is als gevangenis blijven bestaan.

Tegenwoordig zitten ongeveer 1.000 gedetineerden vast in de Penitentiaire Inrichting (PI) Veenhuizen, die bestaat uit de gevangenissen Norgerhaven en Esserheem. Tot 2014 zaten er ook gedetineerden in Groot Bankenbosch. Deze voormalige gevangenis is later aangewezen als opvangplek voor asielzoekers. Sinds 1981 is er vrije toegang tot het dorp. Voor die tijd was het dorp verboden voor niet-gevangenispersoneel. Veel bewaarderswoningen en enkele andere gebouwen zijn inmiddels verkocht, maar een groot deel van Veenhuizen is tot op heden eigendom van de Staat (Rijksgebouwendienst).

In 2015 sloten Nederland en Noorwegen een verdrag dat de overplaatsing van Noorse gedetineerden van Noorwegen naar de gevangenis Norgerhaven mogelijk maakt. Hiertoe worden enkele Nederlandse langgestraften overgebracht naar Heerhugowaard. Het verdrag heeft een werkingsduur van drie jaar en betreft circa 240 gedetineerden.[1][2] In de gevangenis zitten vooral Noren van buitenlandse komaf.[3]

Museum

In het Tweede gesticht bevindt zich het gevangenismuseum.

Begraafplaats

Begraafplaats van Veenhuizen - hervormd gedeelte

De begraafplaats van Veenhuizen wordt wel cynisch het Vierde gesticht genoemd. Het kerkhof ligt ver buiten het dorp en de gestichten, maar was voor beide bedoeld. Het is nagenoeg vierkant en is in vieren verdeeld. Een deel was bedoeld voor het dorp, een deel voor het personeel en een deel voor de gevangenen. De laatste groep werd tot 1875 anoniem begraven — de graven zijn nauwelijks als zodanig te herkennen. Tussen 1823 en 1875 zijn hier ruim 11.000 mensen begraven. Hervormden en katholieken werden gescheiden van elkaar begraven.

Gedicht

"Acht lotgenoten bewezen hem de laatste eer
En lieten hem in de diepe zandkuil neer.
De dominee bad het Onze Vader aan zijn graf
D' administratie voerde hem van de sterkte af.

In een zwartgeverfde, vurenhouten kist
Rust hij nu, die door niemand wordt gemist.
Op het 'Vierde' kwam er weer een bij
't Werd nummer tien op de zesde rij."
Fragment van het gedicht 'Er werd een verpleegde begraven' van Ruurd Faber[4]

Monumenten in de buurt van Gevangenis (Tweede Gesticht) in Veenhuizen

Slachthuis

Oude Gracht 40
Veenhuizen (Gemeente Noordenveld)
Inleiding SLACHTHUIS gebouwd in 1891 in opdracht van het Ministerie van Justitie, naar ontwerp van W.C. Metzelaar. Het gebouw staat op een..

Cellengebouw 2 Voorm. cellengebouw, dienstwoning

Oude Gracht 32
Veenhuizen (Gemeente Noordenveld)
Inleiding DIENSTWONING van het type II (of oud IV) gebouwd in 1889 in opdracht van het Ministerie van Justitie gelijktijdig met de verbouw..

Klokkenstoel

Oude Gracht 15
Veenhuizen (Gemeente Noordenveld)
Inleiding (Gereconstrueerde)KLOKKESTOEL geplaatst voor de hoofdentree van het Tweede Gesticht. Omschrijving Constructie bestaande uit twe..

Cellengebouw 1 Voorm. cellengebouw (Rode Pannen)

Oude Gracht 30
Veenhuizen (Gemeente Noordenveld)
Inleiding CELLENGEBOUW in 1860 gebouwd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en ontworpen volgens de principes van A.C. Pi..

Orde en Tucht

Generaal van den Boschweg 11
Veenhuizen (Gemeente Noordenveld)
Inleiding Blok van twee WONINGEN gebouwd in 1908 in opdracht van het Ministerie van Justitie. Ontwerp, woningtype IV, is van W.C. Metzelaa..

Kaart & Routeplanner

Route naar Gevangenis (Tweede Gesticht) in Veenhuizen

Foto's (1)