Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Agnetapark, arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes. Omvat slingerend stratenpatroon, landschappelijk aangelegd park, arbeid .. in Delft

Woonhuis

Frederik Matthesstraat 1
2613ZX Delft
Zuid Holland

Bouwjaar: 1885
Architect: E. Gugel en F.M.L. Kerkhoff

Top 100 monument

Agnetapark, arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes. Omvat slingerend stratenpatroon, landschappelijk aangelegd park, arbeid ..

Delft, Agnetapark: het complex van in kleine groepjes als een geheel bijeen gelegen arbeiderswoningen, ieder voorzien van een eigen tuin, werd gesticht door J.C. van Marken, directeur van de Gist- en Spiritusfabriek te Delft. Zijn bedoeling was om de arbeiders van zijn fabriek goed en doelmatig te huisvesten. Dit initiatief bezat naast idealistische (verheffing van de arbeiders stand) ook economische motieven (een goed gehuisveste werknemer levert een dito productie) en kan als het eerste in Nederland worden benoemd; het Agnetapark werd in 1885 gesticht. Het complex bestaat behalve uit de woningen, ook uit twee winkels, een onderwijscentrum, terwijl het ontspanningsgebouw en de villa van Van Marken inmiddels zijn gesloopt. De uitvoerende architecten waren E. Gugel en F.M.L. Kerkhoff, waarbij de parkachtige aanleg met waterpartijen en slingerend stratenpatroon door L.P. Zocher werd ontworpen. De oorspronkelijke situering van het Agnetapark, net buiten de oude stad, is grotendeels nog intact gebleven, waarbij een uitbreiding in de jaren 1925-1927 heeft plaatsgevonden (ontwerp J. Gratama). De bijzondere cultuurhistorische waarde van het Agnetapark is gelegen in de vroege stichtingsdatum (de eerste zogeheten company in ons land), in de uitdrukking van een uitzonderlijke vertaling in de 19de eeuw van de bouw van een woonwijk - in dit geval voor eigen arbeiders met hun gezinnen - en de daarmee samengaande bijzondere stedebouwkundige kwaliteit van de aanleg en door de betrekkelijke gaafheid waarin het geheel bewaard is gebleven, in die zin dat het Agnetapark nog steeds wordt bewoond, terwijl de situering aan de stadsgrens in de loop van een eeuw niet ingrijpend is veranderd.

Beschrijving van Agnetapark, arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes. Omvat slingerend stratenpatroon, landschappelijk aangelegd park, arbeid ..

AGNETAPARK genaamde arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes, en met gemeenschappelijke gebouwen in door Jhr Mr L.P. Zocher ontworpen landschappelijke park-aanleg met op cirkel ellips- en zwanenhalsvormen geent stratenplan en met in oorsprong twee serpentinevormige vijvers, waarvan thans nog de meest centrale resteert, en met een monumentaal ingangshek, in 1884-86 tot stand gekomen op initiatief van de oprichter-directeur van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek, J.C. van Marken - wiens eigen, centraal in het park gesitueerde villa met kantoor naar ontwerp van E. Gugel en in 1929 uitgebreid tot Industrie- en Huishoudschool naar ontwerp van A.H. Wegerif Gzn., in mei 1981 is gesloopt - ten behoeve van de huisvesting van de bij zijn fabriek werkzame arbeiders en hun gezinnen (in oorsprong tachtig woningen omvattende en twee cooperatieve winkels, waarvan er een is afgebroken en een naderhand tot woning is ingericht). De arbeiderswoningen zijn ontworpen door F.M.L. Kerkhoff in een ten dele op het voorbeeld van de arbeiderskolonie te Mulhouse en ten dele op Engelse cottage-arbeiderswoningen geinspireerde trant, vermengd met eigentijdse, deels op de Renaissance geinspireerde, kenmerken, hetgeen is terug te vinden in respectievelijk de oorspronkelijke groepering van zeven blokken van vier woningen rug-aan-rug onder een kap; in de toepassing van - al dan niet van wolfeinden voorziene - pannen zadeldaken met groot overstek en houten schoren, topmakelaars en gesneden topwerken, en met topgevels en dakkapellen; en van ruitvormige decoraties; in de toepassing van spaarbogen met siermetselwerk boven de vensters en de als toppilasters uitgevoerde hoekschoorstenen; in het overig gebruik van getoogde vensters, met roedenverdeling en soms gekoppeld, gele siersteenbanden en -blokken, cordonlijsten en geprofileerde gootlijst en houten deuren met diagonaalsgewijs geplaatste delen. De meeste van deze woningen bezitten een bouwlaag, met kapverdieping. De WONINGEN aan de Pasteurstraat zijn telkens in groepen van drie verdeeld onder dwarsgeplaatste zadeldaken met risalerende partijen terzijden, voorzien van topgevels, en met ingang aan elk van beide korte gevels, en een ingang in het midden van de lange straatgevel. De woningen aan de Frederik Matthesstraat zijn in blokken van verschillende grootte gegroepeerd: een van zes (nrs 1-11), onder samenstel van wolfdaken en ingangen aan de korte zijden en in het midden van de straatgevel vier blokken van vier (13-19, 21-27, 29-35, 37-43), elk met dwarsgeplaatst zadeldak en risalerende middenpartij met haaks zadeldak en alle ingangen in de lange straatgevel; een blok van vier (2-8, waarvan nr 2 in oorsprong een cooperatieve manufactuurwinkel bevatte en thans een gemoderniseerde zijgevel bezit), met ingangen in de brede eindgevels en in het midden van de lange straatgevel tussen de door topgevels bekroonde risalieten; vijf blokken van in oorsprong vier, thans twee, onder een wolfkap samengebrachte, woningen met driehoekige dakkapellen en met de ingang in uitgebouwde zijportalen aan de straatgevels, waarbij de voorheen Zierenstraat genaamde weg thans een voetpad achterom is geworden (nrs 10-12; 14-16; 18-20; 22-24; 26-28). De WONINGEN aan de Zocherweg zijn aan de zuidzijde gegroepeerd in twee blokjes van twee, elk onder samenstel van mansardekappen en met van onder gespleten schoorstenen tussen de beide daken, en met van acroteria voorziene topgevels, met ingangsdeuren met gietijzeren roostervullingen, voorts platafgedekte aanbouwen terzijde (nrs 1-3, 5-7); aan de noordzijde waren de woningen in oorsprong gegroepeerd in twee blokjes van vier rug-aan-rug onder een wolfkap te weerszijden van het twee bouwlagen hoge middenblok dat in oorsprong vier beneden- en vier bovenwoningen bevatte, en van welke blokjes thans het aantal woningen is gehalveerd (11-13, 23-25, 15-21); de twee eerstgenoemde blokjes zijn gelijk aan die van de even zijde van de Frederik Matthesstraat, het middenblok heeft een dwarsgeplaatst wolfdak en een middenrisaliet onder zadeldak, waarin twee ingangen zijn opgenomen naar de bovenwoningen en met twee onder een lessenaarsdak uitgebouwde ingangsportalen ten behoeve van de benedenwoningen te weerszijde (alle ingangen in oorsprong gespiegeld aan de voormalige Zierenstraat). Tot het Agnetapark behoren voorts het drukkerijgebouw, in vergelijkbare trant ontworpen door A. Zieren, omstreeks 1890, en later uitgebreid; met verdieping onder afgeplat schilddak, met omlopende kroonlijst, doorbroken door een topgevel; de gevels voorzien van zesruitsschuifvensters met boognissen (Frederik Matthesstraat 30/Zocherweg); alsmede het uit 1892 daterende door B. Schelling Azn. ontworpen ontwikkelings- en ontspanningsgebouw "de Gemeenschap", met twee bouwlagen opgetrokken op een kruisvormige plattegrond onder een samenstel van pannen zadeldaken met groot overstek en houtschoren en met plat afgedekte, van roestkleurige geglazuurde banden en gekoppelde vensters met natuurstenen onderlijsten en boogfriezen (Zocherweg 2/J.C. van Markenweg); alsook de in 1914 ter plaatse van de oude gebouwde "Tent", met verdieping onder pannen wolfdak met nokruiters op de hoeken, drie ventilatiekappen, en dakkapellen; met tussen de twee ingangsportalen uitgebouwde houten serre aan de lange oostzijde, en door koperen koepel bekroonde ronde traptoren met blauwgeglazuurde, lintvormig voortgezette tegellambrizering in de ZO-hoek; de korte zuidgevel voorzien van een door een lessenaarsdak overhuifd ingangsportiek; alsook het dubbele smeedijzeren toegangshek met de naam van het park, op de kruising van de Frederik Matthesstraat en de Zocherweg. Complex van gebouwen in landschappelijk aangelegd park, met kenmerkende structuur van slingerend stratenplan en vijver, en bloksgewijze, steeds gevarieerde groepering van gezinswoningen met eigen tuintjes en met gemeenschappelijke gebouwen voor ontwikkeling en ontspanning in voor de tijd typerende stijlen met gebruikmaking van buitenlandse en historische voorbeelden vermengd met eigentijdse motieven, en met sierlijk gesmeed hek, als geheel een zeldzaam voorbeeld van een companytown, gesticht als fabrieksarbeiderskolonie. Fabrieksarbeiderskolonie met bijbehorende gebouwen, park en hek van algemeen belang wegens bijzondere stedebouwkundige, architectuur- en sociaal-historische waarde. Als zogenoemd Tweede Park naar ontwerp van J. Gratama in 1925-'27 tot stand gekomen uitbreiding van het Agnetapark, met in oorsprong geopende blokken rondom een rechthoekige vijver gegroepeerde eengezinswoningen in een aan de Amsterdamse School verwante, doch sterk vereenvoudigde trant, de woningen zijn elk voorzien van eigen, door heggen begrensde voortuinen en van in oorsprong gemeenschappelijke, thans verdeelde tuinerve, en zij bevatten een bouwlaag met kapverdieping; zij zijn telkens onder een hoge dwarsgeplaatste, met rode pannen gedekte mansardekap samengebracht met overstek en doorgaande gootlijst, om de hoek omgezet, en voorts aan voor- en achterzijde voorzien van gekoppelde, plat afgedekte dakkapellen met houten beschot en groen/gele ruit-decoratie, op de beganegrond een driezijdig uitgebouwde vensterpartij met roedenverdeling in de afgeschuinde zijden en met witgeverfde kozijnen en okergeel gekleurd raamhout, evenals de overigens donkergroene toegangsdeur; de korte eindgevels bevatten beneden twee vensters met roedenverdeling aan de zijden, bovenaan verbonden door een tandlijst, en in de top twee kleinere vensters met roedenverdeling te weerszijden van een lichtrisalerend middenvak met gele sierstenen. Tussen de nrs 3 en 5, 27 en 29 van Vijver Noord bevinden zich, eveneens door mansardekappen gemarkeerde poortjes, die worden herhaald tussen de nrs 5 en 7, 37 en 39 aan de Verkadestraat, tussen de blokken aan het Robert Kouwmansplein en tussen de nrs 8 en 10 van de Laan van Altena. Varianten op bovenbeschreven eengezinswoningen vormen de beneden- en bovenwoningen aan de Wallerstraat 32-46 en aan de Verkadestraat 7-37, die daartoe een tweede bouwlaag bezitten en vier onder een luifel samengebrachte toegangsdeuren, doch overigens geheel in dezelfde trant zijn uitgevoerd, evenals de een bouwlaag hoge winkelhuizen aan Wallerstraat 15 en 17 met etalageruimten. Sterker op bovenbeschreven woningen varierend is het blok Wallerstraat 10-20, bekroond door een koperen lantaarn met vier wijzerplaten, en met terzijde uitgebouwde, plat afgedekte ingangsportalen naar de bovenwoningen, evenals de bovenverdieping van bosserend metselwerk zijn voorzien; en boven een balcon bevatten; op de benedenverdieping zijn voorts kantoor- en winkelruimten ingericht waarvan de etalageruiten zijn samengebracht onder luifels en voorts zijn voorzien van verdeelde bovenlichten; terzijde twee halfronde afgesloten deuren naar de bovenwoningen, en in het midden dubbele deuren met stoep, en een uitkragende erker op de verdieping; in de top van de zijgevels een kepervormige erker, een risalerende schoorsteenpartij en vensters met driehoekige beëindiging; aan de zijde van het eerste park voorzien van veelhoekige bergplaatsen onder dito pannen dak, met een muur verbonden; voor het overige gelijk aan de andere woningen. Voorts bevinden zich twee bouwlagen hoge eengezinswoningen aan de Laan van Altena 2-8 en Wallerstraat 1-7, de eerste met erkers bij de hoekwoningen en alle voorzien van geel/groene deuren met knopversiering, en voor het overige verwant met de andere woningen. Tot deze uitbreiding behoren voorts twee toegangshekken met gemetselde pijlers en lantaarns, op de grens met het eerste park aan de Laan van Altena en de Wallerstraat, waarvan de laatste een gedenksteen bevat van de stichting van het tweede park in 1926. Complex van arbeiderswoningen met op tuinstadgedachte geinspireerde doch sterk vereenvoudigde aanleg met centrale vijver en in oorsprong geopende blokken met rijwoningen, waarbij soms ter variatie de rooilijnen inzwenken of teruggelegd zijn, van kenmerkende woningbouw-architectuur uit de jaren '20 van deze eeuw waarbij op een stramien op subtiele wijze is gevarieerd, met accent op het metselwerk en het in drie kleuren, wit, okergeel en donkergroen - geschilderd houtwerk, en waarbij als verbindende elementen de langgerekte pannen mansardekappen met overstek en dakkapellen, alsmede luifels zijn toegepast. Arbeiderswoningbouwcomplex van belang wegens stedebouwkundige, architectuur- en sociaal-historische waarde, als uitbreiding in eigentijdse vorm van het oorspronkelijk Agnetapark. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 46887
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Agnetapark
Het Agnetapark.
Het Agnetapark.
Locatie Delft, Nederland
Start bouw 1882-1885
Bouwstijl tuindorp
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 46887
Architect L.P. Zocher (Landschap), E. Gugel (Huizen/bebouwing)
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Kaart Agnetapark rond 1885

Het Agnetapark in Delft is een geheel van in kleine groepjes gelegen arbeiderswoningen, ieder voorzien van een eigen tuin. Het behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. Het parkgebied werd in 1881 voor 16.000 gulden gekocht door Jacques van Marken (Jacob Cornelis, 1845-1906), directeur van de nabijgelegen Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek te Delft. Het Agnetapark ligt in het noordwesten van de stad.

Geschiedenis

Borstbeeld van Agneta Matthes in het Agnetapark

In 1884 richtte Van Marken de 'NV Gemeenschappelijk Eigendom' op. Het doel van de onderneming was: 'Het bouwen en verhuren van gezonde woningen, kosthuizen, werkplaatsen, winkels, wasch-en badinrichtingen, op door haar te kopen gronden in het Agnetapark. Hij zette daarmee een nieuwe maatschappelijke en stedenbouwkundige ontwikkeling in die ook buiten Nederland toonaangevend was.'

Vernoeming

Het Agnetapark is genoemd naar Agnete Wilhelmina Johanna Matthes, echtgenote van de directeur. Het complex werd in 1884 voltooid. Het kan als het eerste tuindorp van Nederland worden gezien; dit principe zou in de eerste helft van de 20e eeuw vaker worden toegepast in woningbouwprojecten. De uitvoerende architecten waren E.H. Gugel en F.M.L. Kerkhoff. De waterpartijen en het slingerend stratenpatroon werden door Louis Paul Zocher ontworpen. Het fabriekscomplex en bijbehorende Agnetapark werden in 1884 geopend door koningin Emma en prinses Wilhelmina.

Hugo de Man

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er een verrader in Delft, die zich had binnengedrongen in de verzetsgroep Schoemaker, genoemd naar de oprichter hoogleraar ir. R.L.A. Schoemaker. Hiertoe behoorden onder meer Jan van Blerkom, Charles Hugenholtz en Hugo de Man. Toen op 2 mei Schoemaker gearresteerd werd door toedoen van Anton van der Waals, volgde Van Blerkom hem op als leider van de groep. Van Blerkom en Hugenholtz kwamen erachter dat Hugo de Man een verrader was en liquideerden hem op 14 augustus. Ze dumpten het lijk in de vijver van het Agnetapark, waar het een week later boven kwam drijven. Er werd 5000 gulden uitgeloofd voor inlichtingen. Hugenholz probeerde over land naar Engeland te vluchten, hij verdronk bij Gibraltar. Van Blerkom voer met een vriend in een kano naar Engeland, ze kwamen daar niet aan.

Architectuur

De arbeiderswoningen zijn ontworpen door F.M.L. Kerkhoff in een ten dele op het voorbeeld van de arbeiderskolonie te Mulhouse en ten dele op Engelse cottage-arbeiderswoningen geinspireerde trant, vermengd met eigentijdse, deels op de Renaissance geinspireerde, kenmerken, hetgeen is terug te vinden in respectievelijk de oorspronkelijke groepering van zeven blokken van vier woningen rug-aan-rug onder een kap; in de toepassing van - al dan niet van wolfeinden voorziene - pannen zadeldaken met groot overstek en houten schoren, topmakelaars en gesneden topwerken, en met topgevels en dakkapellen; en van ruitvormige decoraties; in de toepassing van spaarbogen met siermetselwerk boven de vensters en de als toppilasters uitgevoerde hoekschoorstenen; in het overig gebruik van getoogde vensters, met roedenverdeling en soms gekoppeld, gele siersteenbanden en -blokken, cordonlijsten en geprofileerde gootlijst en houten deuren met diagonaalsgewijs geplaatste delen. De meeste van deze woningen bezitten een bouwlaag met kapverdieping.

Monumentale status

Sinds 1989 is Agnetapark als geheel een rijksmonument. Daarnaast is in 2005 is een aanvraag ingediend voor aanwijzing tot beschermd stadsgezicht welke in februari 2011 is toegekend.

Het Agnetapark is opgenomen in de lijst van de 100 belangrijkste monumenten in Nederland.

Agnetapark in de Media

Het Agnetapark vormt het decor van de film Dolfje Weerwolfje[1]

Galerij

Waterpartij
Slingerende straatjes
Huizen langs Vijver Zuid
Vijver Zuid
Entreehek
Arbeiderswoningen

Zie ook

Externe links


Monumenten in de buurt van Agnetapark, arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes. Omvat slingerend stratenpatroon, landschappelijk aangelegd park, arbeid .. in Delft

Villa Solheim

Ruys de Beerenbrouckstraat 47
Delft
Inleiding "Villa Solheim", vrijstaand WOONHUIS met bijbehorende TUIN en ERAFSCHEIDING. De villa is gebouwd in 1932 in opdracht van de presi..

Watertoren

Kalverbos 22
Delft
Inleiding In 1895-1896 in opdracht van het gemeentelijke waterleidingbedrijf, de N.V. Delftsche Duinwaterleiding Maatschappij, gebouwde WAT..

Pompgebouw

Kalverbos 20
Delft
Inleiding POMPGEBOUW met REINWATERKELDER, onderdeel van het watertorencomplex in het Kalverbos en in 1918-1919 gebouwd bij de watertoren ui..

Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek

Wateringseweg 1
Delft
Inleiding KANTOORGEBOUW, gebouwd voor de Koninklijke Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek. Het pand is gebouwd in 1905 naar ontwerp van de..

Lepelbrug

Wateringseweg ongenummerd, lepelbrug.
DELFT (Gemeente Delft)
Inleiding In 1928-1929 gebouwde stalen VERKEERSBRUG 'Lepelbrug' van het type ophaalbrug (Amsterdams type) ter vervanging van een houten voo..

Kaart & Routeplanner

Route naar Agnetapark, arbeiderskolonie met in kleine blokjes gegroepeerde woningen, elk voorzien van eigen door heggen begrensde tuintjes. Omvat slingerend stratenpatroon, landschappelijk aangelegd park, arbeid .. in Delft