Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Fort Kijkduin in Huisduinen

Militair Object

Admiraal VerHuellplein 1
1789AX Huisduinen (gemeente Den Helder)
Noord Holland

Bouwjaar: 1811-1813


Beschrijving van Fort Kijkduin

FORT KIJKDUIN. In 1811-1813 aangelegd fort als onderdeel van de vestingwerken die op last van Napoleon met medewerking van Jan Blanken Janszn. tot stand zijn gebracht ter verdediging van de kort tevoren nieuw aangelegde verplaatste marinehaven - destijds genaamd 'fort Morland', na de vestiging van het Koninkrijk genaamd 'fort Kijkduin', met naderhand aangebrachte toevoegingen. Het ten zuid-westen van de kern Huisduinen gelegen fort ligt ingegraven in de uiterste duinenrij, onmiddellijk achter de ter plaatse kunstmatige zeewering (die in 1970 en verder is gereconstrueerd en verzwaard ten koste van de westelijke contrescarpmuur en andere verdedigingswerken aan deze zijde van het fort). Dit fort bestaat thans uit een vierhoekig reduit, omgeven door een droge gracht met een gemetselde holle beer aan de noordzijde en een contrescarpgalerij met kruitmagazijn aan noord- en oostzijde; van de twee oorspronkelijke bastions aan de zuidwest- en zuidoostzijde resteert thans alleen nog het noordwestelijk gedeelte van het zuidwestelijk bastion; ten zuidoosten van het fort resteert nog een van de drie koffers of caponnieres rond het fort die in oorsprong ondergronds met het reduit verbonden waren. Het in oorsprong geheel in baksteen opgetrokken reduit met taps toelopende muren die op de hoeken met natuursteenblokken zijn versterkt, telt acht traveeën die elk inwendig zijn voorzien van grote gemetselde tongewelven; deze worden in de beide lange gevels aangegeven door in rollagen gemetselde ontlastingsbogen, met in de toppen van de bogen kleine vierkante ontluchtingsvensters met luik; ter plaatse van de vroegere schietgaten zijn aan de oostzijde naderhand deuren aangebracht; de korte gevels zijn vrijwel geheel blind. Het reduit is in 1897 voorzien van een gepantserde waarnemingspost met een geheel gietijzeren koepel, uit een stuk gegoten en geleverd door Schneider & Co. te Le Creusot. De aan de noordzijde resterende contescarpgalerij - gedeeltelijk omgezet aan de oostzijde, met aansluitend de contrescarpmuur - is voorzien van schietgaten; het blijkens de natuurstenen jaartalsteen in 1859 toegevoegde kruitmagazijn aan de contrescarpgalerij aan de oostzijde is inwendig overwelfd door een gemetseld tongewelf, in de gevel gemarkeerd door een in vier rollagen gemetselde ontlastingsboog, waaronder een lichtgetoogd venster, in oorsprong met luik; de gevel bevat voorts links de rondboogvormige ingang en aan de uiteinden telkens twee smalle vensters boven elkaar, alle voorzien van een natuurstenen omlijsting, en in oorsprong een luik. De huidige inrit tot het fort bevindt zich aan de oostzijde, waartoe de contrescarpmuur is doorgebroken en voorzien van dwarsmuren. In de noordelijke muur van het reduit en in de contrescarpgalerij zijn midden boven de inkepingen zichtbaar van de plaats waar in oorsprong de houten rolbrug was aangelegd, als toegang tot het fort. De zuidoostelijke koffer, aangelegd omstreeks 1880, bestaat uit een ondergronds gedeelte dat indertijd in verbinding stond met het reduit door middel van een onderaardse gang, en een bovengronds gedeelte met een gevel van brikkebeton, en is voor het overige voorzien van een aardlaag. Fort met gedeeltelijk gebastionneerd reduit, droge gracht met holle beer, contrescarpgalerij en -muur met toegevoegd kruitmagazijn, door deze aanleg kenmerkend voor de vroeg- en midden-19e-eeuwse vestingbouw en door de latere uitbreidingen met bijzondere elementen als de dubbele koffer en gietstalen waarnemingskoepel tevens kenmerkend voor de latere ontwikkelingen in de 19e-eeuwse versterkingskunst, voorts van belang uit oogpunt van ontwikkeling van Den Helder als nationale verdedigingspost en - marinecentrum als onderdeel van het reeds onder Napoleon ontworpen fortenstelsel ter verdediging van de marinehaven. Fasegewijs tot stand gekomen fort met nog herkenbare hoofdstructuur met ommuring en bijbehorende gebouwen van algemeen belang wegens architectuur- en krijgshistorische waarde. N.B. De door de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog aangebrachte afdeklaag van zand en beton wordt uitdrukkelijk van de bescherming uitgesloten. De oorspronkelijk bijbehorende fortwachterswoning aan de noordzijde is inmiddels verdwenen, evenals de rolbrug. Het fort is thans geheel door een afrastering omgeven; de zuidoostelijke koffer bevindt zich op een aansluitend, eveneens afgerasterd terrein. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 46768
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Fort Kijkduin
Gebouw met kanon ervoor op Fort Kijkduin
Gebouw met kanon ervoor op Fort Kijkduin
Geopend 1996
Locatie Huisduinen, Den Helder
Coördinaten 52° 57′ NB, 4° 43′ OL
Eigenaar Stichting Stelling Den Helder
Thema museum en dierentuin
Diersoorten zeedieren
Website

Fort Kijkduin is een fort in Huisduinen, Den Helder.

Geschiedenis

Het fort is gebouwd in opdracht van Napoleon Bonaparte die Huisduinen bezocht in 1811. Hij zag grote waarde in de strategische ligging van Den Helder en wilde er een belangrijke marinehaven van maken. Het moest "het Gibraltar van het noorden" worden.[1] De eerste bouwfase duurde tot 1813. Het was een gemetseld reduit met twee bastions aan de zuidzijde, omgeven door een droge gracht. Het hoofdgebouw bestaat uit acht afgedekte ruimten, ook wel beuken genoemd. Het is vrij groot qua omvang: destijds bood het fort plaats aan ruim 700 soldaten.

Het reduit is 64 meter lang, 39 meter breed en circa 7 meter hoog. De muren aan de noord- en zuidzijde zijn 3,5 meter dik; voor de west- en oostzijde is dit 0,9 meter. De binnenmaten van de beuken zijn 39 meter lang, 6 meter breed en zijn 4,5 meter hoog.

Het fort werd aanvankelijk vernoemd naar Francois Louis Morland (1771-1805), Fort Morland. In 1791 trad hij als vrijwilliger in dienst in het leger van Napoleon. In 1805 had hij de rang van kolonel. Op 2 december 1805, tijdens de slag bij Austerlitz, raakte Morland gewond, zo ernstig dat hij drie dagen later overleed. Nadat Frankrijk was verslagen en het Koninkrijk der Nederlanden in 1815 was opgericht, werd het fort hernoemd tot Fort Kijkduin.

Vanaf 1822 heeft er een bakstenen vuurtoren van 22 meter hoog op het fort gestaan. De ontwerper was een inspecteur van maritieme werken J. Valk. De toren was voorzien van schietgaten. Deze is in 1877 afgebroken en vervangen door Lange Jaap, die in datzelfde jaar gebouwd werd.

In 1897 werd een gepantserde waarnemingspost voor de vuurleiding op het dak geplaatst. Het geheel werd op een betonnen basis geplaatst. De gietstalen koepel werd besteld bij de fabriek van Schneider en Co. te Le Creusot in Frankrijk. De koepel heeft een gewicht van ongeveer 48 ton. Kijkgaten in de pansterkoepel geven rondom uitzicht over het fort en de omgeving. Onder de post zaten twee ruimten om de waarnemingen te noteren op de tekentafel en voor de telegrafisten.

Bij de mobilisatie in 1939 werd ook fort Kijkduin op oorlogssterkte gebracht. In mei 1940 nemen de Duitse troepen het fort over voor de artillerieopleiding van de marine. Zij versterkten het dak van het fort met een metersdikke laag zand afgedekt door een betonlaag van circa 60 centimeter dik.

Door de versterking van de zeedijk is een deel van de verdedigingswerken rond het fort verdwenen. Het reduit is intact gebleven, maar de droge gracht en de contrescarp aan de zeezijde is grotendeels verdwenen. Ten oosten van het fort zijn nog diverse bunkers in het landschap zichtbaar waaronder een dubbele kanonkazemat van omstreeks 1916. Deze bood bescherming aan twee snelvuurkanonnen met kaliber 10 centimeter.

Het fort heeft de status van rijksmonument.

Na 1996

In 1996 vond de opening plaats van het gerestaureerde fort en het Noordzeeaquarium, dat in het ondergrondse gangenstelsel is gebouwd. Er is een 14-tal aquaria te vinden met verschillende thema's. Daarnaast is er een zeezoogdieren-tentoonstelling met het skelet van een potvis. Het aquarium beschikt over een aantal 'aanraakbakken' met kustdieren als kleurrijke zeeanemonen, roggen, rode ponen en gladde haaien. Een glazen tunnel maakt dat bezoekers door het aquarium heen kunnen lopen. Sinds juli 2015 heeft het Noordzeeaquarium een dierentuinvergunning om dieren in gevangenschap te mogen houden.[2]

Fort Kijkduin beschikt over een restaurant met buitenterras met uitzicht over de zee en het beschermd natuurmonument de Grafelijkheidsduinen. In het gebied graast een kleine kudde Schotse hooglanders, die zorgen voor variatie in de vegetatie. Door menselijk ingrijpen in het kader van natuurontwikkeling is er een duinvallei geschapen waar veel watervogels huizen.

In 2015 is tweede fase van de restauratie opgeleverd. Hierbij zijn de contouren van de bastions aan de zuidzijde en een gedeelte van de grachtmuur op moderne wijze hersteld.

Fotogalerij

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Fort Kijkduin in Huisduinen

Logement Duitse Officieren: officiersmess met logement

Duinweg 4A
Huisduinen (Gemeente Den Helder)
Inleiding OFFICIERSMESS MET LOGEMENT, onderdeel uitmakend van het militaire complex "Logement Duitse Officieren" te Den Helder. De mess met..

Logement Duitse Officieren: loods

Duinweg 4
Huisduinen (Gemeente Den Helder)
Inleiding WERKPLAATS van het complex Logement Duitse officieren, gesitueerd op het zuidelijke deel van het erf en gebouwd in de beginjaren ..

Logement Duitse Officieren: poortgebouw

Duinweg 4
Huisduinen (Gemeente Den Helder)
Inleiding POORTGEBOUW van het complex "Logement Duitse Officieren", gesitueerd op het noordelijk deel van het erf, bij de officiële ingang..

Lange Jaap

Zeeweg 5
Huisduinen (Gemeente Den Helder)
Uit 1876-1878 daterende, 16-zijdige, conische, gietijzeren VUURTOREN naar ontwerp van Q. Harder en uitgevoerd door gieterij Penn en Bauduin...

De Verbindingswal

Verbindingswal;verspreid door de stad
Den Helder
DE VERBINDINGSWAL. In 1811-1813 werd begonnen met de aanleg van een verbindingswal met voorgelegen gracht, van het fort Lasalle (later Erfpr..

Kaart & Routeplanner

Route naar Fort Kijkduin in Huisduinen

Foto's (4)