Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Nirwana-flat in 's Gravenhage

Woonhuis

Benoordenhoutseweg 227 A
2596BE 's Gravenhage
Zuid Holland

Bouwjaar: 1927-29
Architect: J.G. Wiebenga Duiker

Top 100 monument

Nirwana-flat

`s-Gravenhage, Nirwanaflat: het flatgebouw "Nirwana" zou in oorsprong deel hebben uitgemaakt van in totaal 5 flats, alle appartementsgebouwen waarin centrale voorzieningen waren ondergebracht. J. Duiker en J.G. Wiebenga ontwierpen een gebouw in staal, beton en glas in Nieuw Zakelijke stijl en gaven daarmee uitdrukking aan de toenmalige opvattingen omtrent functioneel, functionalistisch en modern bouwen. De hoogte van het bouwwerk (kelder, bel-etage, vijf woonverdiepingen en een top-etage) was na de voltooiing (1930) enige tijd revolutionair en een heuse bezienswaardigheid. De constructie van gewapend beton had onder andere tot gevolg dat de gevels van het flatgebouw niet-dragend zijn, een doelbewust gekozen oplossing, waardoor een maximale toetreding van daglicht en zuurstof kon worden bewerkstelligd. (N.B. de balcons en veranda's). De indeling van de plattegrond wordt gekarakteriseerd door centrale trappehuizen en een liftschacht, waaromheen de appartementen zijn gelegen; het geheel ademt een geest van doordacht en praktisch gebruik uit en toont de ideeen van het Nieuwe Bouwen in overzichtelijke en doelmatige vorm. De bijzondere cultuurhistorische waarde is veelzijdig; als belangrijkste elementen worden genoemd de toepassing van "moderne" bouwmaterialen ten behoeve van een architectuuropvatting die grote invloed zou hebben op de stedebouw en woningbouw in Nederland en daarbuiten, het zoeken naar een nieuwe vorm van woningbouw als oplossing voor woningnood en uit stedebouwkundige noodzaak, alsmede als unieke vertegenwoordiger der Nieuw Zakelijke architectuur in de vertaling van een specifiek Haags-gegeven, de appartementenbouw, en de hoge mate van praktische uitgangspunten die de ontwerpers leidden bij het ontwerpen van het gebouw dat, tot op heden, ook van belangwekkende visuele waarde op de hoek van de Benoordenhoutseweg en Willem Witsenplein kan worden bestempeld.

Beschrijving van Nirwana-flat

Acht bouwlagen tellend APPARTEMENTSGEBOUW, platafgedekt en opgetrokken met behulp van een gewapend beton-constructie - met teruggeplaatste vensters met stalen kozijnen en betonnen onderlijsten - op een vrijwel vierkante plattegrond, waarbij door subtiele variaties de opbouw niet volledig alzijdig symmetrisch is, doch wel steeds een indeling bevat die is gespiegeld langs een door het midden van de veranda's in het midden van de gevel lopende as, die voorts wordt gemarkeerd door matglazen schuttingen, naar ontwerp van J. Duiker en J.G. Wiebenga in Nieuw-zakelijke stijl in 1927-'29. Het gebouw rust op een half boven de grond uitstekende kelderverdieping waarvan de ZW- en NO-zijden elk een travee zijn uitgebouwd over de volle diepte en welke rondom is voorzien van telkens gekoppelde horizontale vensters met matglasruiten ter verlichting van de als parkeergarage en berging ingerichte ruimten, en aan de ZO-zijde toegankelijk is via een achter een borstwering verscholen trap. De aan de Benoordenhoutseweg gesitueerde hoofdingang - in het midden van de gevel - is bereikbaar via een kwartcirkelronde trap op de zuidhoek die langs een door een borstwering met stalen hek gemarkeerde open galerij leidt naar het halfrond uitgebouwde bordes waaraan de door een eveneens halfronde luifel bekroonde ingangsportiek is gesitueerd. De bel-etage bevat te weerszijden van de centrale trappen- en lifthal kantoor- en woonruimten, waarbij in het midden van de ZW- en NO-gevels een reeks deuren naar de beide kelderplatten is aangebracht, evenals op de hoek, en waarbij voorts drie grote vensters van ongelijke grootte met bovenlichten tussen deze deuren zijn geplaatst; aan de ZO-zijde vult een smal venster de beide hoeken waarop een groot, in drie ongelijke delen verdeeld venster aansluit waarvan het bovenlicht overgaat in een in vijf ongelijke delen verdeelde horizontale vensterstrook, welk motief in verkleinde vorm wordt herhaald te weerszijden van de ingangspartij; ook de NW-zijde bevat een centrale ingangspartij, zij het zonder stoep en luifel, doch gemarkeerd door muurdammen met gebogen verloop; deze is voor het overige gelijk aan de ZO-gevel. De vijf woonverdiepingen daarboven volgen vrijwel hetzelfde vensterschema als de bel-etage, met als belangrijkste verschillen de plaatsing van de veranda's in het midden waarbij aan de NW- en ZO-zijde - in tegenstelling tot de smallere veranda's aan ZW- en NO-zijde - over de volle hoogte een vijf ruitjes brede glaswand per appartement is aangebracht ter verlichting van de direct daaraangrenzende centrale trappenhuizen, alsook de schuine plaatsing van de balcondeuren op de daardoor afgeschuinde hoeken, leidend naar een minuscuul balcon waarvan de onderzijde van de van een stalen hek voorziene borstwering aan de ZO- en NW-zijde verder naar beneden is doorgetrokken dan aan de NW- en ZO-zijde, in overeenstemming met de bredere en smallere tussenstroken van elke bouwlaag ter hoogte van het vloerniveau; voorts is op de westhoek per verdieping een twee vakken diep, buiten het gebouw uitstekend balcon aangebracht, waarbij het balcon van de laagste woonverdieping versmolten lijkt te zijn met het daaronder gesitueerde vertrek dat aan de NO-zijde een venster en aan de ZW-zijde een deur bezit en dat voorts wordt ondersteund door een open constructie van een platte betonnen stijl en balk vanaf de grond; bij de laagste woonverdieping zijn bovendien de zijden van de midden-veranda aan de NW-zijde afgeschuind. De ten opzichte van de overige woonverdiepingen teruggeplaatste en daardoor een omlopende luifel gescheiden bovenbouw - waarin twee zeer grote appartementen zijn ondergebracht - is rondom van een stalen hek met roostervorm voorzien; de wanden van deze bovenbouw bestaan vrijwel geheel uit glas, van afwisselend twee vensters en twee deuren, gescheiden door betonnen muurdammen; ook hier is een omlopende luifel van beton, doch op tweederde van de totale hoogte, aangebracht; aan de ZO- en NW-zijde zijn voorts telkens twee betonnen hijspijlers aangebracht waarvan de dwarse hijsbalken aansluiten op de boven de luifel uitgaande betonlijst, terwijl aan de ZW- en NO-zijde telkens twee schoorstenen zijn geplaatst in het verlengde van de betonnen muurdammen tussen de grote vensters op het dak steekt nog de kubusvormige liftschachtbok in het midden uit, waartegen destijds reclame kon worden aangebracht. Appartementengebouw van kenmerkend Nieuw-Zakelijke architectuur wegens het welbewust gebruik van gewapend beton, staal en glas als bouwmateriaal zonder enige decoratie en wegens de demonstratie van het niet-dragend karakter van de gevels door de toepassing van schuingeplaatste balcondeuren op de hoeken en van veranda's in het midden, alsmede wegens de aandacht voor een praktische plattegrond - waardoor dienstbodenloze huishoudens mogelijk worden - en voor de algehele functionele indeling van het gebouw - met centrale voorzieningen als verwarming, lift, berging, en de telkens gespiegelde groepering van de appartementen rondom een centrale lift en twee centrale trappenhuizen - alsmede voor een maximale toetreding van licht en lucht; voorts de eerst uitgevoerde poging - zij het als gereduceerd resultaat van een in oorsprong vijf, door middel van galerijen met elkaar verbonden, bouwblokken tellend plan - om door middel van hoogbouw een nieuwe stedebouwkundige en typologische oplossing aan te dragen voor het woningbouwvraagstuk tevens het eerste woningbouwproject van grote pionierswaarde in de particuliere sector tot stand gekomen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 46628
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Nirwana-flat
Nirwana-flat in 2007
Nirwana-flat in 2007
Locatie Benoordenhoutseweg, Den Haag
Huidig gebruik Appartementen
Bouw gereed 1929
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 46628
Architect J. Duiker en J. Wiebenga
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Nirwana is een flatgebouw in Den Haag op de hoek van de Benoordenhoutseweg en het Willem Witsenplein (het begin van de Van Alkemadelaan), tegenover het Haagse Bos. Het gebouw wordt aangemerkt als de eerste flat in Nederland, en staat in de Top 100 van rijksmonumenten.

Het woord Nirwana is Sanskriet en betekent de hoogste staat van heiligheid die een mens kan bereiken in het boeddhisme, ontdaan van alle verlangens.

Pamflet Hoogbouw

Met de bouw van de Nirwana-flat en het schrijven van het pamflet Hoogbouw (1930) propageerden de architecten dat woontorens de oplossing voor het volkshuisvestingvraagstuk zouden worden. Zij vonden hoogbouw efficiënt, hygiënisch (‘licht en lucht’), comfortabel en goedkoop, aldus de architecten.

Een experimenteel bouwwerk

De flat werd door Jan Duiker en Jan Gerko Wiebenga in de periode 1926 tot 1929 ontworpen en gebouwd. Dit gebeurde volgens de stijl van de nieuwe Zakelijkheid. Hierbij speelde de functionaliteit, leefbaarheid en rationaliteit de hoofdrol.[1]

Niet alleen de vorm van het gebouw was nieuw, ook de gebruikte materialen. Het was destijds het hoogste gebouw in Nederland van gewapend beton. Er was een centraal trappenhuis met een lift, ook was er een begane grond zonder woonfunctie die hoger lag dan de straat (een zogenaamde bel-etage). Boven de vijf woonverdiepingen was nog een penthouse te vinden. Doordat de muren geen dragende functie meer hadden konden de ramen veel groter worden dan gebruikelijk. Eigenlijk had het flatgebouw twee keer zo hoog moeten worden, maar het gemeentebestuur stak daar een stokje voor.

Het gebouw trok veel aandacht doordat het over een aantal moderne snufjes beschikte. Zo hadden de appartementen telefoon, stortkokers voor het afval en voor de vuile was en centrale verwarming. Ook konden de bewoners een maaltijd bestellen bij de centrale keuken die dan via een goederenlift naar boven werd gebracht.[1]

Het kleine gebouwtje naast de flat was oorspronkelijk bedoeld als garage voor een dure Amerikaanse auto van een van de bewoners van het penthouse. Daarna is het een benzinestation geweest en tegenwoordig een schoonheidsinstituut.

Onderhoud

Doordat de flat een experimenteel bouwwerk was heeft het ook zijn mankementen. Zo zijn de muren slechts 15 cm dik en ontstaan er regelmatig scheuren die weer tot lekkage en roest aan de staalconstructie leiden.[1] In 2003 werd het gebouw grondig gerestaureerd. Nieuwe kozijnen met dubbele beglazing moesten de geluidsoverlast beperken, de gevel werd voorzien van een thermische gevelisolatie en een deel van het houtwerk werd vervangen.


Monumenten in de buurt van Nirwana-flat in 's Gravenhage

Landgoed Clingendael: wachthuisje

Clingendaal 2
Wassenaar
Inleiding onderdeel 6. Het bij het historische buitenplaats Clingendael behorende WACHTHUISJE is gesitueerd aan het begin van de oprijlaa..

Landgoed Clingendael: toegangshek

Clingendaal 1
Wassenaar
Inleiding onderdeel 3. Het bij de historische buitenplaats Clingendael behorende, samengestelde ijzeren TOEGANGSHEK staat aan het begin van..

Landgoed Clingendael: tuinmanswoning

Clingendaal 1
Wassenaar
Inleiding onderdeel 5. De bij de historische buitenplaats Clingendael behorende TUINMANSWONING bevindt zich rechts van het toegangshek, aa..

Sint-Paschalis Baylonkerk

Wassenaarseweg 53
's Gravenhage
Inleiding. Vrijgelegen kerkgebouw, diagonaal geplaatst op een vierkante kavel, waardoor de toren op de hoek van de Wassenaarseweg en de Neu..

Voormalig hoofdkantoor van de Bataafsche Import Maatschappij

Wassenaarseweg 80
's Gravenhage
Inleiding. Vrijstaand langs de rand van het voormalig landgoed Arendsdorp gelegen voormalig hoofdkantoor van de Bataafsche Import Maatschap..

Kaart & Routeplanner

Route naar Nirwana-flat in 's Gravenhage

Foto's (36)

Alle 36 foto's weergeven