Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Terrein waarin overblijfselen van een zogenaamd castellum (Praetorium Agrippinae) in Valkenburg

Archeologie

Castelweg, zonder nummer
2235ZA Valkenburg (gemeente Katwijk)
Zuid Holland

Bouwjaar: Romeinse Tijd (ca 40 na Chr. - ca 250 na Chr.)


Beschrijving van Terrein waarin overblijfselen van een zogenaamd castellum (Praetorium Agrippinae)

Terrein waarin overblijfselen van een zogenaamd castellum. Datering: Romeinse Tijd (ca 40 na Chr. - ca 250 na Chr.) (gedeeltelijke bescherming, zie bijlage A). (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 46140
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Praetorium Agripinnae
Locatie Valkenburg ZH
Oorspr. functie Romeins fort, vicus en grafveld
Start bouw circa 39 na Chr.
Sluiting 4e eeuw na Chr.
Status grotendeels opgegraven tussen 1941 en 1953
Monumentstatus Terrein van hoge archeologische waarde
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Praetorium Agrippinae was een Romeinse nederzetting in de provincie Neder-Germanië (Germania Inferior), gelegen in het hedendaagse Valkenburg (ZH). Praetorium Agrippinae was een grensfort (castellum) aan de Oude Rijn, destijds de hoofdtak van de Rijn, langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, de zogenaamde limes (Latijn voor "grens"). Praetorium Agrippinae staat vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana) tussen Matilo (Leiden-Roomburg) en Lugdunum Batavorum (Katwijk).

Geschiedenis

Pretorium Agripinne links op de Tabula Peutingeriana

Castellum

Een praetorium is een militair hoofdkwartier, en Praetorium Agrippinae is vernoemd naar Vipsania Agrippina, de in 33 na Chr. gestorven moeder van keizer Caligula. Het staat vrijwel vast dat Caligula in het jaar 39 of 40 na Chr. in Valkenburg verbleef, want een wijnvat uit zijn privé-wijngaard is ter plaatse gevonden [1]. Hoogstwaarschijnlijk was hij hier ter voorbereiding van een nooit uitgevoerde invasie van Brittannia, en werd het castellum naar aanleiding van deze operatie gebouwd. Vondsten van munten en terra sigillata aardewerk suggereren echter dat er mogelijk al eerder legereenheden aanwezig waren. Het fort lag op de plaats van het huidige centrum van Valkenburg. Aanvankelijk werd het omringd door een aarden wal met palissade en drie grachten.

Het fort bood aanvankelijk plaats aan twee manipels legionairs en twee turmae (60 man) cavalerie van het Cohors III Gallorum Equitata. Praetorium Agrippinae werd net als de meeste andere Romeinse forten aan de Nederrijnse limes verwoest tijdens de Bataafse Opstand van 69-70, maar werd daarna weer herbouwd. In deze tijd werd hier het complete Cohors IV Thracum Equitata gestationeerd. Vanaf ca. 180 na Chr. werd het fort vergroot, en grotendeels in steen opgebouwd. In totaal zijn 7 bouwfasen onderscheiden [2].

Zoals alle castella in Nederland werd ook Valkenburg verlaten na de val van de limes rond 275 na Chr. Valkenburg is echter één van de weinige forten waar bewijs voor bouwactiviteit in de Laat-Romeinse periode is aangetroffen. Tijdens de regering van keizer Constantius I Chlorus in 305 werd hier een graanopslag aangelegd. Dit graan was bestemd voor de provincie Britannia (Engeland en Wales) [3].

Vicus

Ten zuidoosten van het fort strekte zich over een lengte van ca. 1 km een grote burgernederzetting (vicus) uit langs de limes-weg. Deze werd bewoond tussen ca. 70 en 240 na Chr. De vicus is gedeeltelijk opgegraven op de locaties 'Veldzicht', 'Marktveld' en 'De Woerd'. Naast woonhuizen zijn hier ook pakhuizen en graanopslagplaatsen en mogelijk een badgebouw (thermen) aangetroffen, alsmede een groot grafveld op het Marktveld met meer dan 700 graven uit de periode 50 tot 225 na Chr. Op het Marktveld stond tussen ca. 70 en 110 na Chr. ook een mini-castellum [4].

Opgravingen

Het eerste serieuze onderzoek werd in 1875 door het Leidse Rijksmuseum van Oudheden uitgevoerd. Tussen 1941 en 1953 werden onder leiding van Albert van Giffen uitgebreide opgravingen in Valkenburg verricht, waarbij een grote hoeveelheid vondsten werd gedaan [5] [6] [7] [8]. Omdat de resten van het fort onder het grondwaterpeil lagen, zijn ze goed geconserveerd gebleven. Er werd veel organisch materiaal gevonden, waaronder voedselresten, botten, leren schoeisel [9] en tuigage. Ook zijn gedeeltes van de houten soldatenbarakken bewaard gebleven. Deze vondsten maakten nauwkeurig onderzoek naar de Romeinse bouwtechnieken en eetgewoonten mogelijk.

In de jaren 70 en 80 zijn verdere opgravingen gedaan naar de vicus; pas onlangs is duidelijk geworden dat daar sprake is geweest van bebouwing in de vorm van rijtjeshuizen, die op strookvormige percelen langs de weg stonden [10].

Overblijfselen

Reconstructie Romeinse limes-weg langs de N206 bij Valkenburg

Een gedeelte van de opgegraven vondsten is te bezichtigen in het Torenmuseum in Valkenburg. Op en rond het Castellumplein zijn de contouren van het castellum met ronde bronzen doppen in de bestrating zichtbaar gemaakt. Van een van de poorten is het gereconstrueerde fundament te zien. Langs de N206 is bij Valkenburg een reconstructie te zien van de Romeinse limes-weg zoals die er in 124/125 uit moet hebben gezien.

Zie ook

Literatuur

  • A.E. De Hingh, W.K. Vos 2005. Romeinen in Valkenburg (ZH), de opgravingsgeschiedenis en het archeologische onderzoek van Praetorium Agrippinae. Leiden, Hazenberg Archeologie
  • W.K. Vos, E. van der Linden, B. Voormolen 2012. Romeinen op de Woerd, Reconstructie van een woonwijk op grond van een vergeten opgraving in Valkenburg (ZH). Leiden, Hazenberg Archeologie

Externe links


Monumenten in de buurt van Terrein waarin overblijfselen van een zogenaamd castellum (Praetorium Agrippinae) in Valkenburg

Laag huis met topgevel

Sandtlaan 1
Katwijk
Een 18e eeuwse woning, laag gebouw, dak in topgevels eindigend, waarvan een door wapendragende leeuw bekroond.

Toren der N. H. Kerk

Kerkstraat 19
Rijnsburg (Gemeente Katwijk)
Toren der N. H. Kerk. Romeinse tufstenen toren uit de 12e eeuw, de 2 overgeblevene van een tweetal dat het front van de oude Abdijkerk sierd..

N. H. Kerk

Kerkstraat 19
Rijnsburg (Gemeente Katwijk)
N. H. Kerk. Met de bouw in 1578 aangevangen, herhaaldelijk later gewijzigd. Op het omliggend terrein en kerkhof fundamenten van het abdijcom..

Korenmolen De Geregtigheid

Valkenburgseweg 7
Katwijk
Korenmolen "De Gerechtigheid", 1740, gebeeldhouwde steen met opschrift.

Spinozahuisje

Spinozalaan 29
Rijnsburg (Gemeente Katwijk)
Spinozahuis, lage woning met eenvoudige topgevel, ingrijpend hersteld.

Kaart & Routeplanner

Route naar Terrein waarin overblijfselen van een zogenaamd castellum (Praetorium Agrippinae) in Valkenburg

Foto's (1)