Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Zuylestein: muren, zitnissen, hekken, tuinen en dergelijke in Leersum

Tuin Park Landgoed

Rijksstraatweg 9 A
3956CH Leersum (gemeente Utrechtse Heuvelrug)
Utrecht

Bouwjaar: eind 17e eeuw


Beschrijving van Zuylestein: muren, zitnissen, hekken, tuinen en dergelijke

BAKSTENEN MUURWERK ROND BINNENTUIN, VOORPLEIN EN MOESTUIN, MET BAKSTENEN ZITNISSEN, HEKPIJLERS EN SMEEDIJZEREN HEKKEN uit het einde van de 17e eeuw. Bakstenen muur, deels van bakstenen steunberen voorzien, aan drie zijden de binnentuin begrenzend, met een flank aan de ZO-zijde van de in de binnentuin gelegen moestuin en omgaand aan twee zijden van het voorplein. Op belangrijke assen van de aanleg van de binnentuin zijn drie hekken en drie zitnissen gesitueerd. Aan de NO-zijde van de muur, in de hartlijn van de voormalige vierkante classicistische tuin, een smeedijzeren hek voorzien van dubbele vleugels met rijk versierd, deel verguld smeedijzeren bovenstuk van voluten en tropeevormige ornamentstukken met in het centrum een in een ovaal veld aangebracht monogram van George Godard Henry, graaf van Reede, 8ste graaf van Athlone, Heer van Amerongen (1820-1843), waarboven een drie-dimensionale kroon. Het monogram is vermoedelijk in de eerste helft van de 19e eeuw aangebracht ter vervanging van een monogram uit het einde van de 17e eeuw (wellicht van de toenmalige eigenaar Willem van Nassau Zuylesteyn). Op het "Gesigt uyt de Groote Tuin, naa't voorste Bosch" van Daniel Stoopendaal uit ca. 1700 is namelijk te zien, dat het hek toen reeds met een bovenstuk met bekroond monogram was voorzien. Haaks op elk der buitenste spijlen aan de westelijke zijde van het hek een smeedijzeren voluutvormig sleutelstuk. Ter weerszijden van het smeedijzeren hek een bakstenen pijler met aan de voor- en achterzijde een rechthoekige witgepleisterde blindnis, met geprofileerde hardstenen afdekplaat, waarboven een met deksel afgesloten gecanneleerde klokvormige zandstenen vaas. Aan de noordelijke muur, even zuidelijk van de voormalige oranjerie (eertijds ook wel speelhuis genaamd), twee laat 17e-eeuwse bakstenen pijlers, ter weerszijden van een vanouds aanwezige ingang, met geprofileerde afdekplaat. Aan de voor-, achter- en binnenzijde van de pijlers een grote (boven) en kleinere (onder) rechthoekige witgepleisterde blindnis, waarboven een zandstenen pyramidevormige bekroning met bol. Ter afsluiting van de ZW-zijde van de in de noordhoek van de binnentuin gelegen moestuin een haaks tegen de noordwestelijke muur gemetselde muur uit het eind van de 17e eeuw, met centraal aan de muur recht op het hart van de moestuin gelegen ingangspartij, die aan weerszijden door baksten pijlers wordt omlijst. Aan de voor-, achter- en binnenzijde van beide pijlers een grote (boven) en kleinere (onder) rechthoekige witgepleisterde blindnis. De pijlers, die aan de bovenzijde door geprofileerd houten lijstwerk worden afgesloten, worden bekroond elk door een zandstenen adelaar. Ter afsluiting van het voorplein, in de as van de doorgang van het poortgebouw, een smeedijzeren dubbel traliehek met rijk versierd deels verguld smeedijzeren bovenstuk van voluten en tropeevormige ornamentstukken, met in het centrum een in een ovaal veld aangebracht monogram van George Godard Henry graaf van Reede, 8ste graaf van Athlone, Heer van Amerongen, waarboven een drie-dimensionale kroon. Het monogram is vermoedelijk in de eerste helft van de 19e eeuw aangebracht, ter vervanging van een monogram uit het eind van de 17e eeuw. Haaks op de beide buitenspijlen aan de oostelijke zijde van het hek een smeedijzeren voluutvormig vleugelstuk. Aan weerszijden van het hek een aan de NW- en NO-zijde van het voorplein omgaande bakstenen borstwering, die in westelijke richting tot aan de brede waterpartij (Agterste vijver) overgaat in een bakstenen muur. Aan de NW-zijde wordt deze borstwering door traliehek met pijlpuntvormige bekroning afgesloten. Aan de noordzijde van de noordoostelijke borstwering een halfronde bakstenen uitbouw, waarschijnlijk een restant van de volgens diverse topografische gezichten alhier aanwezige kleine 17e-eeuwse toren aan het voorplein. Ten zuidoosten van deze uitbouw aan de borstwering een rondboogpoortje met zandstenen sluitsteen met het jaar 1618 - wellicht een relict van Zuylestein van voor de tijd van stadhouder Frederik Hendrik - en een smalle trap met hardstenen treden van het voorplein naar het iets lager gelegen gedeelte van de binnentuin ten noordoosten hiervan. De trap bevond zich tegen de NW-zijde van de trap van de entree van het huis, zoals op een foto uit 1909 is te zien. Aan de zuidoostelijke binnenmuur, even ten noordoosten van de noordoostelijke torengedeelte van het poortgebouw, twee pilasters met blokmotief met alternerend blokken met rode en met gele baksteen, die oorspronkelijk met vazen waren bekroond, zoals enkele gezichten van Jan de Beyer tonen. Op de lengte- en breedte-as van de moestuin bevinden zich aan de noordelijke en oostelijke muur twee iets boven het muurwerk uitstekende laat 17e-eeuwse monumentale bakstenen zitnissen bestaande uit een centraal gelegen licht getoogde opening waarin tegen een wit gepleisterde achtermuur een zitbank, met aan weerszijden een pijlervormige afsluiting met een grote (boven) en een kleine (onder) rechthoekige wit gepleisterde blindnis. De zitnis wordt door een geprofileerde afdekplaat afgesloten. Een derde zitnis bevindt zich aan de noordelijke muur, in het verlengde van de as van de doorgang van het poortgebouw en het smeedijzeren hek ter afsluiting van het voorplein. Boven de getoogde opening van deze nis, die, afgezien van een iets afwijkende proportionering, identiek is aan genoemde nissen een liggend-rechthoekige witgepleisterde blindnis. Het ensemble van bakstenen muren met deels door pijlers omlijste en deels van smeedijzeren hekken voorziene doorgangen, van zitnissen, hekken en borstweringen is een zeldzaam en zeer waardevol monumentaal overblijfsel van een laat 17e-eeuwse Nederlandse tuinaanleg. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 455484
Laatste wijziging: 2014-10-12 19:38:37.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Huis Zuylenstein
Zuylenstein in 1650
Zuylenstein in 1650
Locatie Leersum
Coördinaten 52° 0′ NB, 5° 27′ OL
Gebouwd in 14e eeuw, verbouwd na 1630
Gesloopt in 1945
Monumentale status Rijksmonument (tuin en poortgebouw)
Monumentnummer  455482, 455483
Bijzonderheden ridderhofstad
Website landgoed-zuylestein.nl
Wapen van Zuylestein
Wapen van Zuylestein
Huis Zuylenstein
Huis Zuylenstein

Huis Zuylenstein (Zuylestein of Zuilenstein) was een erkende ridderhofstad in Leersum, gemeente Utrechtse Heuvelrug (provincie Utrecht).

Het huis wordt reeds vermeld in een leenregister van de Bisschop van Utrecht aan het einde van de 14e eeuw. Een van de eerst bekende vermeldingen dateert uit 1465 toen Johan van Zuylen van Natewisch ermee beleend werd. De naam was toen Sulensteyne. Bij het opruimen van het puin na het bombardement van 1945 zijn stenen teruggevonden uit die tijd.

In 1536 werd het huis als ridderhofstad Zuylestein erkend. Vanaf 1549 was Eernst van Nijenrode, burgemeester van Utrecht, de eigenaar van de ridderhofstad. Zijn dochter Geertruid erfde in 1558 Zuylestein. Zij was getrouwd met Godert van Reede van Saesfeld (1516-1585), die al eigenaar van Amerongen was. Godert en Geertruid kregen 5 kinderen. Godert wijst zijn dochter Aleida van Reede vrouwe van Zuylestein aan als erfgename van Zuylestein met als voorwaarde dat wanneer zij kinderloos blijft, het bezit aan haar broer Frederik zal toebehoren. Wanneer Frederik van Reede in 1611 overlijdt draagt zij Zuylestein over aan haar neef Johan van Renesse. Echter de kinderen van Frederik van Reede vechten deze verkoop aan.

In 1611 verkreeg Johan van Renesse het kasteel, en in 1630 werd Frederik Hendrik van Oranje voor 35.000 gulden de nieuwe eigenaar. Kosten noch moeite werd bespaard om de ridderhofstad Zuylestein een voornaam uiterlijk te geven. Diverse tuinontwerpen dateren uit die tijd. Het grondgebied werd uitgebreid. Vanaf 1632 behoorde ook Leersum tot het grondgebied.

Door deze aankoop werd het in 1640 mogelijk zijn bastaardzoon Frederik lid te maken van de Utrechtse Ridderschap. Hij liet het huis verbouwen en verhoogde de toren boven de ingang. Aan de Zuidkant werd een voorburcht aangelegd, en aan de Oostkant kwam een poortgebouw met stallen. Het werd steeds meer een kasteel, hoewel het geen verdedigingsfunctie had. Zijn bastaardzoon werd voortaan Frederik van Nassau-Zuylenstein genoemd.

In het rampjaar 1672 werd Zuylestein gespaard voor plundering door de Franse troepen. Bijna drie eeuwen later werd Zuylestein alsnog door oorlogshandelingen verwoest toen het op aanraden van 'Groep Kees' op 24 en 25 maart 1945 door twaalf jachtvliegtuigen werd gebombardeerd in de hoop SS commandant Martin Kohlroser te treffen. De Oberführer was afwezig.

Wat er nu overgebleven is, is een landgoed in Renaissancestijl. Het toegangshek werd gemaakt door de Roermondse architect Pierre Cuypers. Het poortgebouw en de oranjerie zijn gerestaureerd. In 1980 is er door de familie Van Aldenburg-Bentinck een landhuis gebouwd.

Zie ook



Monumenten in de buurt van Zuylestein: muren, zitnissen, hekken, tuinen en dergelijke in Leersum

Zuylestein: tuin

Rijksstraatweg 9A
Leersum (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG, voor zover gelegen in de gemeente Leersum c.q. voor zover (een klein gedeelte) gelegen in de gemeente Amero..

Zuylestein: oranjerie

Rijksstraatweg 9A
Leersum (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
VOORMALIGE ORANJERIE, thans dienstwoning. Aan de ZO-zijde van de noordwestelijke muur van de binnentuin gebouwde laat 17e-eeuwse voormalige ..

Zuylestein: loden vaas (noordelijk)

Rijksstraatweg 9A
Leersum (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
LODEN TUINVAAS TEN NOORDEN VAN HET HUIS. Loden klokvormige tuinvaas met deksel op sokkel van recente datum, versierd met banden met gestilee..

Zuylestein: loden vaas (zuidelijk)

Rijksstraatweg 9A
Leersum (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
LODEN TUINVAAS TEN WESTEN VAN HET HUIS. Loden klokvormige tuinvaas met deksel op sokkel van recente datum, versierd met banden met gestileer..

Zuylestein: twee vazen en twee wapenleeuwen

Rijksstraatweg 9A
Leersum (Gemeente Utrechtse Heuvelrug)
TWEE VAZEN EN TWEE WAPENLEEUWEN. Het hoofdgebouw vanwege de alhier aanwezige twee zandstenen vazen en hardstenen leeuwen. Op de nieuwbouw va..

Kaart & Routeplanner

Route naar Zuylestein: muren, zitnissen, hekken, tuinen en dergelijke in Leersum