Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Heemstede: parkaanleg in Houten

Tuin Park Landgoed

Heemsteedseweg 26
3992LS Houten
Utrecht

Bouwjaar: ca. 1690


Beschrijving van Heemstede: parkaanleg

TERREINEN, DIE ZICH KENMERKEN DOOR HUN HISTORISCHE FORMELE STRUCTUUR EN DEELS EEN FORMELE EN LANDSCHAPPELIJKE PARKAANLEG BEZITTEN. In de aanleg van de tuinen van Kasteel Heemstede zijn vijf fasen te onderscheiden. De belangrijkste fase is de aanleg uit omstreeks 1690, toen Diderick van Velthuysen, een gefortuneerd Utrechts regent, een ruim opgezette en in compositorisch opzicht zeer geslaagde en uitgebalanceerde classicistische aanleg van singels, lanen, compartimenten met siertuinen en bosketten, beelden, waterkanalen en ornamentele vijverpartijen tot stand liet brengen. Op basis van stijlkenmerken wordt de aanleg wel toegeschreven aan Daniel Marot, die vermoedelijk ook een belangrijk aandeel heeft gehad in de totstandkoming van de inmiddels verdwenen interieurdecoraties van het huis. Ook wordt de naam van Isaac de Moucheron in dit verband gesuggereerd, gezien zijn nauwe betrokkenheid met Heemstede (L.B. Wevers, Heemstede, architectonisch onderzoek van een zeventiende-eeuwse buitenplaats in de provincie Utrecht, Delft 1991, p. 54). De Moucheron maakte een wandbeschildering voor het huis. Voorts maakte hij omstreeks 1700 26 aquarellen van tuinperspectieven en een vogelvlucht van Heemstede (18 aquarellen zijn bewaard gebleven), waarschijnlijk in opdracht van Van Velthuysen kort na het gereedkomen van de aanleg. Van de gezichten stelde De Moucheron ook gravures samen. De gravure van de vogelvlucht werd vervaardigd door Daniel Stoopendaal. Wellicht is De Moucheron, die in 1697 na een verblijf van drie jaren in Italie in Nederland terugkeerde, betrokken geweest bij het ontwerp van de meer oostelijk gelegen gedeelten van de aanleg, waarvan de gronden pas naderhand door Van Velthuysen werden verworven. De aanleg van de tuin van Heemstede was tot in de 18e eeuw een der beroemdste voorbeelden van een classicistische tuin, waarin Franse motieven waren verwerkt, zoals de lange ten dele in aanleg en ten dele in structuur bewaard gebleven centrale as in de compositie, die als zichtas van het voorplein tot de Utrechtseweg te Houten reikt en die oorspronkelijk ook als toegangslaan heeft dienst gedaan. Aan de Utrechtseweg wordt het eindpunt van deze as, die aan weerszijden voor een gedeelte met fruitbomen en eiken is beplant, door twee met siervazen bekroonde bakstenen pijlers met ijzeren hek gemarkeerd. Het effect van deze centrale as is nog goed waarneembaar op een foto uit ca. 1925 (zie L.B. Wevers, o.c., afb 233). Deze aanleg van omstreeks 1690 werd uitgezet op de al bestaande Hollands-classicistische aanleg rondom het huis, die gelijktijdig met de bouw van het huis in 1645 of kort hierna werd geconcipieerd. Deze aanleg bestond uit een rechthoekige, wellicht in kleinere rechthoeken opgesplitste aanleg met een dit geheel omringend en doorsnijdend ensemble van waterlopen en singels. Mogelijk strekte deze aanleg zich nog een stuk uit ten oosten van de omstreeks 1690 gebouwde bouwhuizen. Na de dood van Van Velthuysen in 1718 werd een groot aantal bomen gekapt en werden de beelden verkocht. De hoofdstructuur van de aanleg bleef bestaan, maar de invulling hiervan wijzigde zich gedeeltelijk in de tweede kwart van de 18e eeuw, toen in opdracht van de toenmalige eigenaar Esaye Gillot (1667-1752) het park weer in een staat van bloei werd gebracht. De vier ornamentele vijverpartijen even ten westen van de op de centrale as gelegen rotonde werden tot drie ornamentele vijvers heraangelegd, waarbij de middelste twee tot een grote ovale vijver met uitgeschulpte randen werden vergraven. Van deze vijvers is de centrale en de ten zuiden hiervan gelegen vijver bewaard gebleven in de vorm van een sterk verzande waterpoel. De op de centrale as gelegen rotonde bestaat nog in haar geheel, ten dele in aanleg en ten dele als historisch structureel element. Deze rotonde, samengesteld uit een deels dichtgeslibde ronde kom omgeven door een ten dele wederzijds met eik en beuk beplante wal waaromheen een buitengracht, vormde het eindpunt van het wandelpark en had als tegenhanger in de tuincompositie de nog bestaande centraal op de hoofdas gelegen laat 17e-eeuwse exedravormige bakstenen muur aan de Heemsteedseweg, met in de uitgespaarde ruimte de nog bewaarde en in geheel gave staat verkerende laat 17e-eeuwse ovale kom. Ter weerszijden van de rotonde sloten twee kanalen in de vorm van een halve accolade, die aansloten op de ronde gracht rond de rotonde, de aanleg van het wandelpark aan deze zijde af. Het ten zuiden van de rotonde gelegen kanaal in de vorm van een halve accolade bestaat nog steeds en loopt in rechte lijn door tot aan de Heemsteedseweg, vormende de oorspronkelijke zuidgrens van het wandelpark. De rechte waterloop, die de oorspronkelijke noordgrens van het wandelpark vormt is eveneens bewaard gebleven, maar - daar waar de zuidelijke waterloop naar de rotonde afbuigt - strekt de noordelijke waterloop zich in rechte lijn uit tot de autosnelweg A 17. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 454996
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kasteel Heemstede
kasteel Heemstede in 2007
kasteel Heemstede in 2007
Locatie Heemstede
Algemeen
Kasteeltype Buitenplaats
Stijl Hollands classicisme
Eigenaar
Huidige functie Kantoor en restaurant
Gebouwd in 1645
Gesloopt in 10 januari 1987 afgebrand
Herbouwd in 1999-2002
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  454995
KasteelHeemstede.JPG

Kasteel Heemstede is een kasteelachtige buitenplaats in de gemeente Houten aan de Heemsteedseweg 20, bij de gelijknamige woonplaats Heemstede.

Geschiedenis

Het huis werd in 1645 gebouwd in Hollands-classicistische stijl, als opvolger van de ridderhofstad Heemstede dat 500 meter westelijker lag. Opdrachtgever was Hendrick de Pieck van Wolfsweerd. Het huis wordt gekenmerkt door een symmetrische stijl. Op alle vier de hoeken staan half in het gebouw opgenomen hoekige torens. Er is een brede slotgracht om het huis. Doordat in de 17e eeuw de kastelen niet meer dienden als verdedigbare vesting, werd er bij de bouw van het nieuwe huis Heemstede gelet op luxe en prettig wonen.

In 1680 werd in opdracht van de nieuwe eigenaar Diederik (Theodorus) van Veldhuyzen, een ambtenaar en schepen van Utrecht en lid van de Staten van Utrecht de tuinen aangepast naar modernere inzichten. Ook kocht hij in de periode 1685-1690 nieuw land aan rond het kasteel [1]. Hierdoor ontstond een tuin met een breedte van 300 meter en een lengte van 2000 meter. Het was een uitgestrekt park met sierlijke wandeldreven, barokke tuinen, die overdadig versierd waren met keurig geschoren hagen, siergewassen, fonteinen en volières. Aan beide kanten van het kasteel was een oprijlaan. De noordoostelijke was zelfs 1800 meter lang en is, hoewel tegenwoordig doorsneden door de A27, nog grotendeels herkenbaar. Het huis werd een lustoord bij uitstek en een van de meest bezochte buitenplaatsen in Utrecht.

Het voor die tijd al wat ouderwetse huis renoveerde hij. Zo bracht hij schuiframen aan, een noviteit. Daniël Stoopendaal en Isaac de Moucheron maakten mooie gravures waarin de pracht en praal en aanleg van deze toentertijd beroemde tuinen, o.a. een vogelvlucht, in een ideaal beeld zijn te zien. De tuinen stonden in internationale belangstelling.

Tussen 1716 en 1723 wisselde Heemstede een paar keer van eigenaar en werden de tuinen geruimd. Een nieuwe eigenaar herstelde in 1723 de tuinen. Rond 1800 raakten de tuinen opnieuw in verval. De meeste bomen werden omgehakt. De beelden en het lood van de fonteinen werden verkocht. In 1781 werd het kasteel gekocht door een lid van de familie Van Utenhove; diens zoon Jacob Maurits Carel van Utenhove van Heemstede (1773-1836) werd in 1785 eigenaar van Heemstede en na zijn overlijden ging het over naar zijn weduwe, jkvr. Justine Jeannette Gertrude Rutgers van Rozenburg, vrouwe van Heemstede 1836- (1798-1880). In 1919 werd het huis gekocht door L.J. Heijmeijer (1861-1932), lid van de familie Heijmeijer, en gerestaureerd.

Brand en herbouw

Kasteel Heemstede na de brand (1987)

Op 10 januari 1987 brandde het kasteel vrijwel volledig uit. Het gebouw was erg brandbaar met stro in de plafond en linnen doeken aan de wanden. Het kasteel werd na een paar uur opgegeven. De toren op het dak werd door een kraan omver geduwd. Door de vorst in combinatie met het bluswater was het gebouw in een ijspaleis veranderd. De oorzaak van de brand is nooit officieel vastgesteld. [2]

Wat ervan over was werd jarenlang ernstig verwaarloosd. Het duurde tot 1999 voordat het kasteel grondig gerestaureerd werd. Dit gebeurde in opdracht van het toenmalige WCN, later Phanos, met medewerking van het Nationaal Restauratiefonds. In 2002 was de restauratie voltooid en sindsdien is Phanos er, of eigenlijk in de poortgebouwen en de oranjerie van het kasteel, gehuisvest geweest, tot het faillissement van Phanos in juni 2012. Onder in het kasteel bevindt zich restaurant Kasteel Heemstede dat in het bezit is van een Michelinster.

In 2016 werd een vastgoedondernemer eigenaar van het gebouw.[3]

Zie ook

Externe links


Monumenten in de buurt van Heemstede: parkaanleg in Houten

Heemstede: hoofdgebouw

Heemsteedseweg 26
Houten
HOOFDGEBOUW. Het op een vrijwel vierkant eiland gelegen huis, waarvan de hoeken zijn afgeschuind, is vanaf de oostzijde toegankelijk via een..

Heemstede: toegangsbrug naar het huis

Heemsteedseweg 26
Houten
TOEGANGSBRUG NAAR HET HUIS. De brug die toegang geeft tot het huis, wordt gedragen door bakstenen pijlers, die mogelijk resten zijn van de o..

Heemstede: zuidelijke brug tussen voorplein en singel

Heemsteedseweg 26
Houten
ZUIDELIJKE BRUG TUSSEN VOORPLEIN EN SINGEL. Houten plankier aan de uiteinden rustende op een bakstenen pijler met laat 17e-eeuwse gietijzere..

Heemstede: noordelijke brug tussen voorplein en singel

Heemsteedseweg 26
Houten
NOORDELIJKE BRUG TUSSEN VOORPLEIN EN SINGEL. Houten plankier aan de uiteinden rustende op een bakstenen pijler met laat 17e-eeuwse gietijzer..

Heemstede: twee tuinbeelden

Heemsteedseweg 26
Houten
TWEE HARDSTENEN TUINBEELDEN, geplaatst ter weerszijden van de balustrade van de toegangsbrug naar het hoofdgebouw, laat 17e-eeuws of 18e-eeu..

Kaart & Routeplanner

Route naar Heemstede: parkaanleg in Houten

Foto's (2)