Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Huis Berbice in Voorschoten

Kasteel Buitenplaats

Leidseweg 221
2253AE Voorschoten
Zuid Holland

Bouwjaar: 1674


Beschrijving van Huis Berbice

HOOFDGEBOUW. In de zuidwesthoek van het terrein van de historische buitenplaats gelegen twee verdiepingen hoge in rode Rijnsteen opgetrokken deels onderkelderd (parkzijde) huis op langwerpig rechthoekig grondplan onder dubbel met grijze pannen gedekt schilddak, met aan voor- en achterzijde centraal aan het gevelvlak gelegen vijfzijdig overkoepelde uitbouw. Het huis, dat een vroeg en gaaf voorbeeld is van het type van een vrij ondiep langgerekt op rechthoekig grondplan geprojecteerd buitenhuis, is vermoedelijk in 1674 gebouwd; de inscriptie op de bronzen buitenbel aan de westgevel luidt: "Soli Deo Gloria 1674". De naar de weg gekeerde gevel is negen venstertraveeën breed, waarvan de drie middelste in de vijfzijdig centraal gelegen uitbouw zijn gevat. Elke travee kent twee boven elkaar gelegen schuifvensters zonder roedenverdeling, waar aan weerszijden groen geschilderde persiennes zijn aangebracht. Oorspronkelijk kende het gevelvlak schuifvensters met roedenverdeling; deze zijn vermoedelijk rond 1900, toen Berbice in het bezit was van de familie Van Kempen, door de huidige roedenverdeling vervangen. Toen is ook het deel van het venstertravee op beganegrond-niveau rechts van de uitbouw doorgebroken in verband met de bouw van de nog steeds bestaande ruime houten serre. Het gevelvlak wordt aan zijn bovenzijde afgesloten door een breed hoofdgestel van kroonlijst, fries en architraaf, dat ook de overige drie gevels van het huis aan de bovenzijde afsluit. Ter hoogte van de tweede, in de middenas gelegen, en achtste venstertravee een dakkapel (waarin 2-ruitsvenster) met getoogde en geprofileerde bovendorpel en voluutvormige wangen. De koepelvormige met lood beklede kap boven de uitbouw wordt door een piron bekroond. Op de nok van het naar de voorgevel gelegen schilddak vier bepleisterde vierkante schoorstenen, waarin het motief van regelmatig in kettingverband gestapelde natuursteenblokken is getrokken. De schoorstenen worden bekroond door een zinken ruim overstekend pyramidevormig dak met ingezwenkte vlakken, waarboven een piron. De naar het park gekeerde gevel, die over zijn hele lengte van een hardstenen sokkel is voorzien, is negen venstertraveeen breed, waarvan de middelste drie in de vijfzijdig uitgebouwde centraal gelegen ingangspartij zijn gesitueerd. De aan weerszijden hiervan gelegen venstertraveeen liggen ten aanzien van de buitenste twee traveeen in een iets naar voren springend gevelvlak, waarvan de hoeken door in blokmotief gemetselde pilasters worden geaccentueerd. De uiteinden van het negen traveeen brede gevelvlak worden door twee pilasters gemarkeerd. Op het beganegrond-niveau zijn de linker twee traveeen en de tweede travee van rechts van een blindnis voorzien. Voor het overige zijn in de venstertraveeen schuifvensters als aan de voorzijde gevat, met uitzondering van de centraal gelegen travee, waarin op de eerste verdieping twee schuifvensters en op het beganegrond-niveau twee openslaande beglaasde deuren met dubbel bovenlicht en empire-motief van 'geteld geld'. De middentravee is bekleed met hardstenen Lodewijk XVI uitgevoerde platen waarin aan de zijkanten van de travee een blokmotief is aangebracht. De geprofileerde hardstenen deuromlijsting wordt door een hardstenen kroonlijst afgesloten. De vensteromlijsting rond middelste travee op de eerste verdieping wordt door een hardstenen ornament ter breedte van de bovendorpel van het onderliggende venster, voorstellende een gestyleerde draperie, bekroond. Aan de voorzijde van de koepelvormige met lood beklede kap een wijzerplaat met houten ombouw ter breedte van de centrale venstertravee, afgedekt met in hout uitgesneden guirlandes. Het horloge in de gevel, slaande heel en half slag, dateert uit de jaren '30 van de 18e eeuw. Het gaaf bewaarde uurwerk, dat zich achter de wijzerplaat in de koepelvormige uitbouw op zolder bevindt, is gesigneerd door Francis Schaepman en dateert uit deze tijd. Aan rechterzijde boven het terugliggende gevelvlak een dakkapel met getoogde bovendorpel en voluutvormige wangen. Op stilistische gronden kan de middentravee in de tweede helft van de 18e eeuw gedateerd worden. Gezien hun voegwerk dateren de bakstenen gevelvlakken ter weerszijden uit dezelfde tijd. Deze bakstenen en natuurstenen gevelpartij is waarschijnlijk tegen de grover afgewerkte bakstenen 17e-eeuwse gevelpartij aan gezet. Noordoostelijke gevel: drie venstertraveeen brede gevelpartij met op de eerste verdieping drie blindnissen in gele IJsselsteen. Op beganegrond-niveau een dubbele beglaasde deur met dubbel bovenlicht en tussendorpel. Rechts hiervan twee schuifvensters met roedenverdeling vormende een indeling van zes ruiten. Zuidwestelijke gevel: bepleisterde lichtgrijs geschilderde gevel waarin het motief van regelmatig gestapelde natuursteenblokken in kettingverband is getrokken. Op beganegrond-niveau een vier traveeen brede aanbouw onder lessenaarsdak met rijk geprofileerde gootlijst, voorzien van lichtgrijs geschilderd pleisterwerk met blokmotief en een rustica-sokkel, met kleine kiezels bezet. In het westelijke gevelvlak van de aanbouw drie dubbele schuifvensters (ruitvormige roedenverdeling) met enkele getoogde bovendorpels, en een poortje waarachter toegangsdeur. Op de eerste verdieping twee overkapte balkonnetjes met rijk bewerkte daklijst in 'chaletstijl', oorspronkelijk open, maar naderhand met glas dichtgezet. Tussen deze balkonnetjes een houten rijk bewerkte ombouw van de genoemde bronzen buitenbel met vermoedelijke stichtingsdatum van het huis, met zadeldak en makelaar, eveneens in 'chaletstijl'. De balkonnetjes, ombouw en aanbouw onder lessenaarsdak dateren vermoedelijk uit de tijd van de bouw van de portierswoning (1893). De indeling van de plattegrond van het interieur van het inwendige van de beganegrond en eerste verdieping wordt in de lengte in tweeën gedeeld door een corridor, die zich loodrecht onder de goot tussen de twee schilddaken bevindt en zich bijna over de gehele lengte van het huis uitstrekt. Op de beganegrond verbreedt deze corridor zich in het centrum van de noordwestelijke gevel, waar de ingangspartij is gelegen, in een ruime hal met bewerkt stucplafond en wit marmeren vloer (zoals ook de beide gangen belegd zijn), die in twee velden is verdeeld. Boven de loodrecht tegenover de ingangspartij gelegen deur een voorstelling in stuc van een vaas met guirlandes. In de in het zuiden gelegen hoek van de hal een 18e-eeuws roodmarmeren fonteintje. Aan de oostzijde van de corridor een zaal met 17e- of 18e-eeuwse houten sokkel met panelen, Lodewijk XVI plafond en schoorsteenpartij en Lodewijk XVI lijstwerk boven de lambrizering (in de jaren '30 van deze eeuw aangekocht en afkomstig van huis Backershagen te Wassenaar). Aangrenzend aan de zaal een ruime serre uit ca. 1900. Ten zuidwesten van de zaal een loodrecht tegenover de hal gelegen kamer met 17e- of 18e-eeuwse lambrisering met panelen, Lodewijk XVI schoorsteenmantel en 17e-eeuws balkenplafond (de oorspronkelijke behangsels boven de lambrizering met landelijke voorstellingen in rocaille omlijsting, vermoedelijk aangebracht rond 1745, toen de buitenplaats in bezit was van Adriana en Pieter Huguetan, in de jaren '30 van deze eeuw naar Frankrijk verkocht). Ten zuidwesten van deze kamer een kamer met 17e- of 18e-eeuwse lambrisering en 17e-eeuws balkenplafond. In de zuidwesthoek op beganegrond-niveau van het huis een fraaie ruime keuken met 17e- of 18e-eeuwse spoelbak, aanrecht met onderstel en 17e-eeuwse schouw en plafond met zeer zware balken. Onder de keuken, die geheel rondom met 17e-eeuwse tegels is bekleed, een 17e-eeuwse regenwaterput met oranje plavuizen en tongewelf. Op eerste verdieping centraal aan de zuidoostkant gelegen een driezijdig uitgebouwde kamer met 17e-eeuws balkenplafond en 17e- of 18e-eeuwse schoorsteenmantelpartij. Ten noordoosten hiervan een kamer met 17e-eeuws balkenplafond. In het centrum van de lengte van het huis boven de corridor een 17e- of 18e-eeuwse lichtkoepel met wanden van stuc. Boven de eerste verdieping een ruime zolder met zeer fraaie 17e-eeuwse kapconstructie. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 414856
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Buitenplaats Berbice
Buitenplaats Berbice in 2010
Buitenplaats Berbice in 2010
Locatie Leidseweg 221, Voorschoten
Coördinaten 52° 8′ NB, 4° 28′ OL
Start bouw ca. 1674
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 414769
Eigenaar Stichting tot Behoud van Cultuurhistorische Buitenplaatsen
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Huis Berbice in 1906
Prentbriefkaart Huize Berbice, 1900

Buitenplaats Berbice is een historische buitenplaats gelegen aan de Leidseweg te Voorschoten in de Nederlandse provincie Zuid-Holland.

Geschiedenis

In 1369 was de locatie van de huidige buitenplaats bekend als Almansgeest, genoemd naar IJsbrant Almanszoon, de eigenaar van de grond met de daarop staande woning. Tijdens het beleg van Leiden (1573-1574) is deze boerderij verwoest. Zij is in 1582 herbouwd en is tot op heden herkenbaar in de Corneliahoeve.

De Leidse textielhandelaar Allard Poelaert kocht het gebied in 1662 van raadspensionaris Johan de Witt. Wanneer het eerste, bescheiden buitenhuis is gebouwd is onduidelijk. Mogelijk heeft Adriana van Groenendijk, de weduwe van Allard Poelaert, hiertoe een aanzet gegeven. Na haar overlijden in 1688 kwam het buiten in het bezit van haar dochter Sara en schoonzoon Pieter de la Court van der Voort, een vermaard tuinier. Hij is verantwoordelijk voor de bouw van de oranjerie en de fruitmuren, waaronder de retranchementenmuur (een zeldzame variant van een slangenmuur). De muren fungeerden als proef voor het optimaal kweken van leifruit.

Halverwege de 18e eeuw werd het park uitgebreid van circa vier naar circa acht hectare groot. Ook werd de boerderij annex herberg Rust-Wat aan de Vliet aangekocht. Sindsdien heet deze boerderij (nu restaurant) Allemansgeest. In 1803 liet de Voorschotense burgemeester Johan Petrus Pompe van Meerdervoort dit grote park herinrichten door de tuinarchitect Johan David Zocher Sr., wiens ontwerpen toen in de mode waren.

Naam

Omstreeks 1750 veranderde de naam Almansgeest in Allemansgeest.

Blijkens een acte van 21 juni 1822 gaf de toen nieuwe eigenaar Hendrik Staal (1782-1824) de buitenplaats een andere naam, Berbice, naar de kolonie Berbice (thans behorend tot Guyana), die in 1796 door de Engelsen was veroverd en in 1814 definitief voor Nederland verloren was gegaan.[1] Staal had een fortuin verdiend als advocaat en zaakgelastigde voor de grote suikerplanters van Berbice en daar zijn echtgenote Catharina Kip (1789-1950) leren kennen. Zij was als plantersdochter geboren in Essequebo, een andere kolonie in Nederlands-Guiana.[2] In het verleden werd gedacht dat de naam te danken was aan Johannes Goldberg, die het huis enige tijd als huurder bewoonde en er stierf in 1828.[3]

In 1829 kwamen de boerderij Allemansgeest en de buitenplaats Berbice in verschillende handen, waardoor het verband tussen beide namen ook formeel werd losgemaakt.

Zilverfabriek

Strijd tegen N11 west (Rijnlandroute)

In 1858 werd grenzend aan de buitenplaats de 'Koninklijke Nederlandse Fabriek van gouden en zilveren werken J.M. van Kempen & Zonen' geopend, die tot 1985 op deze plek actief zou blijven als Koninklijke Van Kempen & Begeer. Om naast de fabriek te kunnen wonen kocht Johannes Mattheüs van Kempen in 1857 de buitenplaats Berbice. Meerdere generaties Van Kempen hebben het huis bewoond. Van 1926 tot 1936 waren er geen bewoners, maar fungeerde het huis als toonzaal voor de zilverfabriek. In 1937 vestigden Carel Begeer, inmiddels mede-eigenaar van de fabriek, en zijn gezin zich op Berbice. De laatste telg was de kunsthistorica Rudolpha J.M. Begeer, lokaal bekend als "mejuffrouw Begeer". Zij keerde in 1966 terug naar Berbice en was na de dood van haar moeder in 1976 de enige bewoonster. Zij besteedde een groot deel van haar laatste jaren aan de strijd met de autoriteiten over de toekomst van de buitenplaats. Zij stierf in 2009 en ligt begraven aan het eind van de rozentuin van Berbice. Zij koos voor deze laatste rustplaats om ervoor te zorgen dat de grafrechten zouden verhinderen dat de verlengde Rijksweg 11 (de RijnlandRoute) over de buitenplaats zou lopen,[4] een bedreiging die nog in 1966 met succes was afgewend.

Sinds het overlijden van de laatste particuliere bewoner in 2009 is de buitenplaats eigendom van een stichting, die fondsen werft voor de noodzakelijke restauratie, die is begroot op 2 miljoen euro. In mei 2013 stelde de provincie Zuid-Holland een subsidie van €350.000 beschikbaar. Daardoor kon in 2014 een eerste begin worden gemaakt.[5]

Rijksmonument

In 1992 zijn onder meer de volgende delen van de buitenplaats aangewezen als rijksmonument:

  • hoofdgebouw
  • aanleg van de buitenplaats
  • toegangsbrug met hek en balustrade
  • retranchementenmuur
  • oranjerie
  • tuinmuren
  • voormalige koetsierswoning, koetshuis en paardenstal
  • pijlers met hekwerk
  • houten brug
  • hardstenen Lodewijk XVI postament .

Lijst van eigenaren

  • 1582-1589 - Diederik Jansz Graeff, burgemeester van Amsterdam.
  • 1589-1638 - Jacob Dircksz de Graeff, zoon van Diederik Jansz Graeff, regent en burgemeester van Amsterdam.
  • 1638-1656 - Agneta de Graeff van Polsbroek, dochter van Jacob Dircksz de Graeff, echtgenote van burgemeester van Amsterdam Jan Bicker.
  • 1656-1662 - Wendela Bicker, dochter van Agneta de Graeff van Polsbroek, echtgenote van de raadpensionaris Johan de Witt.
  • 1662-1688 - Allard Poelaert, textielhandelaar, en zijn weduwe Adriana van Groenendijk, verantwoordelijk voor de huidige bebouwing.
  • 1688-1716 - Sara Poelaert, dochter van Adriana van Groenendijk, echtgenote van Pieter de la Court van der Voort.
  • 1716-1735 - Cornelis Denijs. Hij liet in het huis behangsels aanbrengen door Aart Schouman, die in de jaren 1920 werden verkocht.
  • 1735-1741 - Jacob van Eysch en diens weduwe Jeanne Chevalier.
  • 1741-1751 - Pieter Huguetan, vrijheer van Vrijenhoeven en diens zuster Alexandrine, echtgenote van Hendrik Pieter Godfried Wecke, burgemeester van Wageningen.
  • 1751-1753 - Jan van Rijckevorsel.
  • 1753-1763 - Emmerentia van Rijckevorsel, zuster van Jan van Rijckevorsel en weduwe van Johan Viruly. Zij voegde in 1753 tevens de aan de Vliet gelegen boerderij "Rustwat" aan het buiten toe.
  • 1763-1766 - Johanna Viruly, dochter van Emmerentia van Rijckevorsel.
  • 1766-1772 - François Beeldemaker, weduwnaar van Johanna Viruly.
  • 1772-1777 - Susanna Margaretha des Amorie, schoonzuster van François Beeldemaker na diens tweede huwelijk.
  • 1777-1802 - Johanna Catharina à Marck, echtgenote van Nicolaas van Banchem, oud-burgemeester van Leiden. Later echtgenote van Mathijs Snoeck, raad en schepen van Leiden.
  • 1802-1822 - Jhr. Johan Petrus Pompe Van Meerdervoort, burgemeester van Voorschoten.
  • 1822-1824 - Hendrik Staal, grondeigenaar. Hij gaf de buitenplaats de naam Berbice.
  • 1824-1829 - Catharina Christina Kip, weduwe van Hendrik Staal. Zij verhuurde in het voorjaar van 1827 het buiten aan de voormalige minister en staatsraad jhr. Johannes Goldberg, die er in 1828 overleed.
  • 1829 - Dirck Dorrepaal, grondeigenaar. Bij de verkoop is niet de aan de Vliet gelegen boerderij betrokken, die nog steeds de oorspronkelijke naam van de buitenplaats Allemansgeest draagt.
  • 1829-1838 - Adriana Aghata Cau, grondeigenaar en weduwe van Daniël van Halteren, president van de rechtbank van Leiden.
  • 1838-1856 - Francona Diderica, dochter van Adriana Aghata Cau en echtgenote van Albert Othon Ernest graaf van Limburg-Stirum, burgemeester van Leiden.
  • 1856-1857 - Ariena Didrika Fortuyn Harreman, tevens eigenaar van het aan de noordkant aan Berbice grenzende landgoed Beresteyn.
  • 1857-1878 - Johannes Mattheüs van Kempen III, de oprichter en eerste directeur van de Koninklijke Nederlandse Fabriek van gouden en zilveren werken J.M. van Kempen & Zonen. Verantwoordelijk voor de bouw van de Voorschoter zilverfabriek, aan de zuidkant grenzend aan de buitenplaats.
  • 1878-1890 - Antonius Everdinus van Kempen, zoon van Johannes Mattheüs van Kempen III, ondernemer en politicus.
  • 1890-1892 - Johannes Mattheüs van Kempen IV, halfbroer van Antonius Everdinus van Kempen.
  • 1892-1922 - Johannes Mattheüs van Kempen.
  • 1922-1937 - N.V. Koninklijke Nederlandse Edelmetaalbedrijven Van Kempen, Begeer & Vos (K.N.E.B.).
  • 1937-1956 - Carel Joseph Anton Begeer, directeur-generaal van de K.N.E.B..
  • 1956-1976 - Henriëtta Dorothea Begeer-von Weiler, weduwe van Carel Joseph Anton Begeer.
  • 1976-2009 - Rudolpha Jacoba Maria Begeer, dochter van de voorgaande eigenaars.
  • 2009 - Stichting tot Behoud van Cultuurhistorische Buitenplaatsen.

Literatuur

  • C.H. Voorhoeve: Lusthoven en oude huizen langs de Vliet. Den Haag, 1974, p. 190-200.
  • H.P. Folting, Robert van Lit, L.J. van der Klooster: Buitenplaatsen in en om Den Haag. Zwolle, [1992], p. 122-127.
  • J. Stover: Kastelen en buitenplaatsen in Zuid-Holland. [Zwolle, 2000], p. 196-201.
  • Carla Scheffer, Els Fischer (red.): Begeerlijk Berbice. De buitenplaats en haar bewoners. Voorschoten, 2014, 240 p. ISBN 978-94-912292-2-0

Externe links


Monumenten in de buurt van Huis Berbice in Voorschoten

Tuinaanleg Berbice

Leidseweg 221
Voorschoten
AANLEG VAN DE BUITENPLAATS. In de huidige aanleg van Berbice zijn twee fasen te onderscheiden. Het grootste deel van de historische tuin en ..

Hardstenen Lodewijk XVI postament Berbice

Leidseweg 221
Voorschoten
Hardstenen Lodewijk XVI POSTAMENT uit de 18e eeuw aan de gebogen zuidwestoever van de vijver in landschapsstijl.

Pijlers met hekwerk Berbice

Leidseweg 221
Voorschoten
PIJLERS MET HEKWERK. Twee bakstenen hekpijlers, met eenvoudig 18e-eeuws smeedijzeren draaihek met tralies, bekroond door twee 18e-eeuwse har..

Houten brug Berbice

Leidseweg 221
Voorschoten
Eenvoudige HOUTEN 19E-EEUWSE BRUG voorzien van witgeschilderde ijzeren balustrade, aan de uiteinden iets uitzwenkend, met buisvormige handli..

Toegangsbrug waarop ijzeren hek met balustrade

Leidseweg 223
Voorschoten
TOEGANGSBRUG WAAROP IJZEREN HEK MET BALUSTRADE. Van boven vlakke en aan de zijkanten uitzwenkende bakstenen toegangsbrug van de buitenplaats..

Kaart & Routeplanner

Route naar Huis Berbice in Voorschoten

Foto's (29)

Alle 29 foto's weergeven