Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Ingangshek van de Hortus in Amsterdam

Gebouw

Plantage Middenlaan 2
1018DD Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: mogelijk eerste kwart 18e eeuw


Beschrijving van Ingangshek van de Hortus

Ingangshek van de Hortus Botanicus. Gebosseerde, door vazen bekroonde bakstenen pijlers waartegen het oude en het nieuwe wapen van Amsterdam (XVIIIa)? (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 4110
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Hortus Botanicus Amsterdam
HortusBrugOost.jpg
Locatie Plantage Middenlaan 2a, Amsterdam
Opgericht 1638
Personen
Directeur Taeke Kuipers
Lid van OAM, ICOM, Museumvereniging
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Drieklimatenkas
Een bloeiende Victoria in de Hortus Botanicus
Botanici aan het werk, door Gerbrand van den Eeckhout

De Hortus Botanicus Amsterdam is een botanische tuin. De tuin ligt aan de Plantage Middenlaan, in de Plantagebuurt. De tuin is ongeveer 1,2 ha groot en bevat meer dan zesduizend tropische en inheemse bomen en planten.

Gebouwen

De monumentale palmenkas dateert uit 1912. Er is ook een oranjerie, waarin vanouds 's winters sinaasappelbomen en andere kuipplanten binnen worden gezet. Aangrenzend bevindt zich aan de Plantage Middenlaan het voormalige Hugo de Vries-laboratorium, dit gebouw is ontworpen door de architect JM van der Mey.

Monumentstatus

Enkele bouwwerken van de hortus zijn beschermd als rijksmonument:

  • het oude kasgebouw, tegenwoordig de Oranjerie, aan de Plantage Middenlaan,
  • het ingangshek met toegangspoort aan de Plantage Middenlaan,
  • de palmen- en varenkas aan de Plantage Parklaan bij de Nieuwe Keizersgracht,
  • de voormalige hortulanus-woning,
  • het voormalig speelhuis, de latere zaadkoepel.

Deze bouwwerken vormen samen met het voormalige Hugo de Vries-lab en twee voetbruggen, de (afgesloten) brug 232 (de "Oostelijke Hortusbrug") en de (openbaar toegankelijke) Johan van Hulstbrug (brug 233, de "Westelijke Hortusbrug") het rijksmonumentcomplex Hortus Botanicus.[1]
Daarnaast is het hek aan de Plantage Middenlaan voor het voormalige Hugo de Vries-lab beschermd als gemeentelijk monument.[2]

Geschiedenis

Reguliershof

De Amsterdamse 'Hortus Medicus', een tuin met medicinale planten ten dienste van chirurgijns en apothekers in de Reguliershof, op het terrein van het voormalige regulierenklooster ter hoogte van de Utrechtsestraat en de Keizersgracht, werd gesticht in 1638. Constantijn Huygens en P.C. Hooft bemoeiden zich met de herschepping van de tuin in een hortus. Vanwege de pest waren doktoren op zoek naar een kruid als geneesmiddel, maar ook effectievere behandelwijzen van ziekten onder schepelingen op verre reizen hadden de aandacht van de medici. De eerste hortus was mogelijk ingericht naar voorbeeld van de Hortus botanicus Leiden waar Carolus Clusius werkte. Als extra kreeg de hortus een arboretum en een brede sloot om waterplanten te kweken.

Het aantal planten nam onder leiding van beheerder Johannes Snippendaal toe van 300 tot 800 rond 1646. De Amsterdamse hortus had al vroeg een verwarmde plantenkas. Isaac Commelin beschreef de hortus als in het bezit van tweeduizend planten. De hortus leverde profijt op voor het stadsbestuur door de productie en verkoop van inheemse kruiden en door het opkweken en verhandelen van exoten. Door internationale ruil en uitwisseling verspreidden nuttige planten zich over de hele wereld. Bij de vierde uitbreiding van de stad rond 1664 is het complex opgeheven. De hortus werd verplaatst naar het Binnengasthuisterrein.

Plantage

Jan Commelin en Joan Huydecoper van Maarsseveen (junior) waren in 1682 de oprichters en eerste bestuurders van een nieuwe Hortus in de Plantage. In 1684 werden bij kwekers en handelaars tulpen, hyacinten en sinaasappelbomen gekocht. In 1685 werden er asperges, stokrozen en olijfbomen aangeschaft. In resp. 1685 en 1686 kreeg de hortus okra en een ananasplant toegestuurd uit Suriname. Er groeiden ook planten die uit Japan waren gesmokkeld. In 1713 schonk Nicolaes Witsen twee koffieplantjes aan de hortus. Frederik Ruysch, Caspar Commelin en Johannes Burman waren beroemde botanici. Twee drakenbloedbomen trokken veel aandacht van buitenlanders.

Koning Lodewijk Napoleon had de hortus willen uitbreiden met een dierentuin. Zijn collectie dieren is een jaar lang in de orangerie gehuisvest geweest. Door zijn vertrek in 1810 verdwenen de plannen voor een dierentuin in de la en pas in 1838 werd Artis opgericht. In de tweede helft van de 19e eeuw zijn er allerlei uitbreidingen in de hortus aangebracht, zoals de Victoriakas. De hortus werd wereldberoemd door het onderzoek dat Hugo de Vries verrichtte naar teunisbloemen.

Stichting

In de jaren 1980 van de vorige eeuw verloor de hortus zijn wetenschappelijke belang voor de Universiteit van Amsterdam steeds meer en dreigde de tuin te worden opgeheven. Door een stichting van vrienden, opgericht in 1986, bleef de bijzondere tuin voor Amsterdam behouden. Sinds 1990 staat ze los van de universiteit. In 1993 is de nieuwe Drieklimatenkas opengesteld.

Verbonden organisaties

De hortus is aangesloten bij Botanic Gardens Conservation International, de International Association of Butterfly Exhibitors and Suppliers, de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen en de Stichting Nationale Plantencollectie.

Collectie

Enkele noemenswaardige plantensoorten in de hortus:

Coffea arabica

Eén enkele koffieplant, Coffea arabica, in de verzameling van de hortus bracht alle nakomelingen voort voor de koffiecultuur in Centraal- en Zuid-Amerika.[bron?][3]

Victoria amazonica

In de jaren 30 van de 20e eeuw bezochten veel mensen uit Amsterdam de hortus gedurende de nacht, als daar een exemplaar van Victoria amazonica in bloei kwam.

Wollemia noblis

In de tuin is een exemplaar van Wollemia nobilis te zien. Deze plant is een levend fossiel. Ze werd in 1994 in de Australische staat New South Wales voor het eerst aangetroffen.

Literatuur

  • Een sieraad voor de stad: de Amsterdamse Hortus Botanicus: 1638-1993, D.O. Wijnands, E.J.A. Zevenhuizen, J. Heniger, Amsterdam University Press (1994); ISBN 9053560483
  • De Hortus: Een Wandeling door de Hortus Botanicus in de Amsterdamse Plantage; Ko van Gemert; Fontaine Uitgevers (2006); ISBN 9059561538
  • Kruidenier aan de Amstel: De Amsterdamse Hortus volgens Johannes Snippendaal (1646); Onder redactie van Ferry Bouman, Bob Baljet en Erik Zevenhuizen; Amsterdam University Press (2007); ISBN 9789053569672

Externe link


Monumenten in de buurt van Ingangshek van de Hortus in Amsterdam

Kasgebouw van de Hortus Botanicus Amsterdam

Plantage Middenlaan 2
Amsterdam
Kasgebouw van de Hortus Botanicus. Laag langgerekt gepleisterd gebouw in nog vaag doristische trant (midden XIX ?). Schilddak. Voorgevel met..

Voetgangersbrug 232 over het midden van de Hortusvijver bij het Hortusplantsoen

Plantage Middenlaan 2
Amsterdam
Inleiding In 1877 over de zich in het midden versmallende Hortusvijver aangelegde vaste BRUG (met brugnummer 232). De ijzerconstructie is u..

Voetgangersbrug 233 aan de westkant van de Hortusvijver, langs de Nieuwe Herengracht

Plantage Middenlaan 2
Amsterdam
Inleiding In 1877 over de zich versmallende Hortusvijver aan de westzijde aangelegde vaste BRUG (met brugnummer 233) ter verbinding van de ..

Palm- en varkenskas van de Hortus

Plantage Middenlaan 2
Amsterdam
Inleiding In 1912 tot stand gekomen PALMEN- EN VARENKAS, in opdracht van Publieke Werken en vermoedelijk naar ontwerp van J.M. van der Mey,..

Hortulanuswoning, thans in gebruik als entreegebouw van de Hortus

Plantage Middenlaan 2a
Amsterdam
Inleiding In oorsprong 17de-eeuws, doch in 1862 in chaletstijl verbouwde HORTULANUSWONING, thans in gebruik als entreegebouw van de Hortus,..

Kaart & Routeplanner

Route naar Ingangshek van de Hortus in Amsterdam

Foto's (1)