Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Steenbakkerijcomplex Voorm. steenbakkerijcomplex in Oostrum

Nijverheid Industrie

Tichelwei 22
9125EB Oostrum (gemeente Dongeradeel)
Friesland

Bouwjaar: 1873 1876 (oven, schoorsteen) 1879 (verh. schoorsteen)


Beschrijving van Steenbakkerijcomplex Voorm. steenbakkerijcomplex

Markant in het landschap ten zuidwesten van het terpdorp Oostrum in een bocht van het Dokkumer Grootdiep gelegen STEENBAKKERIJCOMPLEX. De oprichting vond in 1873 plaats als stoom-steenfabriek door Jan Helder Pzn., handelaar te Aalzum. De stoommachine zou 12 pk omvatten en voorzien zijn van een stoomketel van 4.40 meter lang bij 1.60 meter breed; de bijbehorende schoorsteen zou 9 meter hoog zijn en een middellijn hebben van 1.60 (aan de grond gemeten). Al in 1876 vonden belangrijke uitbreidingen plaats: de ringoven kreeg 18 afzonderlijke afsluitingen of poorten (van de stookkamers) en voor de afvoer van rook en damp een in het midden geplaatste schoorsteen; deze werd in 1879 tot 35 meter verhoogd. In de fabriek werd onder andere gladde rode strengperssteen vervaardigd. De produktie werd in 1968 gestaakt. Van de op het terrein aanwezige historische onderdelen zijn de steenbakkerij met schoorsteen, een ouder haaghuis (dat hoofdzakelijk wordt beschermd wegens de kenmerkende vormgeving) en drie jongere haaghuizen van rijksbelang. De overige historische onderdelen, te weten de laad- en loswal, het machinehuis, de oudste opslagloods, het winkel/kantoorgebouw, het blok arbeiderswoningen met turfhok en de verbouwde directeurswoning worden van lokaal belang geacht. De 60 meter lange steenoven op rechthoekige plattegrond, is opgetrokken uit helderrode strengperssteen en wordt gedekt door een met rode en blauwe Friese muldenpannen belegd schilddak met houten gebintconstructie. 18 eenvoudige houten deuren geven toegang tot de evenzovele halfrond overwelfde stookkamers van de ellipsvormige ringoven, die eveneens is opgetrokken uit rode baksteen. Inwendig leiden enkele houten trappen op naar de stookzolder met vuurpotten. De schacht van de roodbakstenen schoorsteen wordt geleed door twee reeksen spaarvelden die worden bekroond door een kraag van siermetselwerk; deze kraag vormde de oorspronkelijke beëindiging van de pijp; de uitbreiding van 1879 is eenvoudiger van aard. Het in aanleg laat 19e-eeuwse 'driebeukige' haaghuis grenzend aan de opslagloods meet circa 40 meter en is opgetrokken uit hout; de 'middenbeuk' wordt gedekt door een oorspronkelijk met dakleer (thans met asbestgolfplaat) bekleed zadeldak; de 'zijbeuken' zijn vlak afgedekt. De houten draagconstructies zijn ten dele verwijderd. De drie vroeg 20e-eeuwse haaghuizen beoosten de steenoven zijn circa 75 meter lang en worden gedekt door met rode muldenpannen belegde zadeldaken; in de op roodbakstenen poeren rustende houten wanden zijn uitzetluiken aangebracht; inwendig zijn nog aanwezig de houten draagconstructies met droogrekken, eveneens op poeren. Steenbakkerijcomplex uit 1873 e.v., bestaande uit ringoven, een ouder en drie jongere haaghuizen van algemeen industrieel-archeologisch belang wegens: -de betrekkelijke gaafheid van het complex, met name van de steenbakkerij met ringoven en schoorsteen en de sober-functionele, maar niettemin monumentale kwaliteiten van een aantal complex-onderdelen -de bijzondere vormgeving van de schoorsteen -de aanwezigheid van enkele typologisch en functioneel met elkaar verbonden complex-onderdelen (die ten dele van rijks- ten dele van lokaal belang zijn) -het feit dat dit indertijd een van de vroegste goed werkende ringovens in Nederland was -het feit dat de steenbakkerij het enige nog vrij gave complex in Friesland is, zodat kan worden gesproken van regionale uniciteit -de voortzetting (tot 1968) door deze fabriek van de middeleeuwse baksteenproductie in Oostrum, die is aangetoond op grond van sporen in de zuidelijke rand van de dorpsterp -de markante ligging aan het Dokkumer Grootdiep (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 408868
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Voormalige steenfabriek aan het Dokkumergrootdiep, nabij Oostrum

De steenfabriek van Oostrum in de Nederlandse provincie Friesland is een voormalige machinale steenbakkerij, gelegen aan het Dokkumergrootdiep.

Geschiedenis

Schoorsteen met gemetselde nissen

Het bedrijf nabij Oostrum werd omstreeks 1872 opgericht door Jan Helder (1842-1906). Na zijn overlijden in 1906 stond het bedrijf bekend onder de naam N.V. Machinale Steenfabriek te Oostrum v/h J. Helder Pzn. Bijna honderd jaar zou het bedrijf aan het Dokkumergrootdiep bakstenen fabriceren. In 1968 werd de steenfabricage beëindigd in het kader van de sanering van de baksteenindustrie in Nederland. Het bedrijfscomplex werd in 1969 ter verkoop aangeboden. Het terrein wordt sindsdien gebruikt als opslagterrein van een aannemer.

Bijzonder is de schoorsteen, waarvan het onderste deel dateert uit 1872.[1] Het onderste deel is versierd met gemetselde nissen (zie detailafbeelding). Oorspronkelijk vormde de kraag van siermetselwerk het einde van de schoorsteen. In 1879 werd de schoorsteen verlengd.

Delen van het fabriekscomplex zijn erkend als rijksmonument en worden gezien als belangrijk industrieel erfgoed. Al in de middeleeuwen was er sprake van het vervaardigen van baksteen in Oostrum. Aan deze traditie kwam in 1968 een einde. De ringoven is een voorbeeld van "een van de vroegste goed werkende ringovens in Nederland". De fabriek is het enige nog vrij gave voorbeeld van zijn soort in Friesland.[2]


Monumenten in de buurt van Steenbakkerijcomplex Voorm. steenbakkerijcomplex in Oostrum

Verhoogde woonplaats Tilbuorren

tussen Mellemawei 4 en 6 Mellemawei 4 tussen Mellemawei 4 en 6
Oostrum (Gemeente Dongeradeel)
Verhoogde woonplaats. Datering: 12e - 13e eeuw.

Hervormde kerk en toren (Sint-Nicolaaskerk)

Terpleane 11
Oostrum (Gemeente Dongeradeel)
Herv. Kerk en toren. Gotisch bakstenen kerkje met driezijdige koorsluiting bij oudere geheel gesloten toren. Het zuidelijke dakvlak en twee ..

Dorpsterp

Terpleane
Oostrum (Gemeente Dongeradeel)
Dorpsterp en nederzetting Trechterbekercultuur. Datering: dorpsterp omstreeks begin jaartelling, trechterbekernederzetting 3400-2850 voor C..

trechterbekernederzetting

mellemawei 1
oostrum (Gemeente dongeradeel)
Terrein met daarin resten van een nederzetting van de Trechterbekercultuur.

Terp en resten van de Mellema State

Mellemawei 1
Oostrum (Gemeente Dongeradeel)
Terrein waarin zich - op een restant van een terp - de resten van een stins bevinden. Datering: 15e eeuw. Datering terp: 5e - 7e eeuw.

Kaart & Routeplanner

Route naar Steenbakkerijcomplex Voorm. steenbakkerijcomplex in Oostrum

Foto's (7)