Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grote of Sint-Maartenskerk in Zaltbommel

Kerkelijk Gebouw

Kerkplein 1
5301EK Zaltbommel
Gelderland

Bouwjaar: 14e eeuw


Beschrijving van Grote of Sint-Maartenskerk

Grote of St.MAARTENSKERK. Grote, driebeukige BASILIEK in Nederrijns-laatgotische trant met diep, eenbeukig koor, uitwendig vrijwel geheel bekleed met tufsteen met uitzondering van het koor. Het koor dateert uit de 14e eeuw; het schip werd omstreeks 1450 begonnen. Laat-gotisch portaal met netgewelf tegen de noordelijke zijbeuk; aan de zuidzijde tegen de westelijke zijbeuktravee het van netgewelven en een verdieping voorziene Van Rossumkoortje, tegen de vijfde travee een met stergewelf overkluisd portaaltje en tegen zevende travee de veelhoekig gesloten kapel van het Heilig Graf. De drie beuken van het schip worden overdekt door netgewelven, de benedenruimte van de toren bezit een stergewelf en het koor draagt kruisribgewelven. Tegen de afgeschuinde westgevels der zijbeuken noordelijk van de toren de v.m. doopkapel en zuidelijk van de toren het v.m. knekelhuis. Aan weerszijden van de scheiding tussen koor en schip en tegen de oostwand van de zuiderzijbeuk traptorens. Tot de inventaris behoren: Een der koorbanken, eerste helft 15e eeuw, waarvan de wangstukken versierd zijn met gesneden heiligenfiguren, thans opgesteld als magistraatsbank ter afscheiding van het koor. Laatgotische, zandstenen doopvont, gedateerd 1554, met acht reliefs, voorstellende taferelen uit het Oude en Nieuwe Testament. Eikehouten preekstoel, blijkens jaartal uit 1679 met op de hoeken van de kuip getorste zuiltjes en op het klankbord een torenvormige opbouw. Rond de preekstoel een eikehouten doophek met ouderlingenbanken tegen de zijkanten; het geheel daterend uit de vroege 17e eeuw. Eenvoudige, eikenhouten herenbank met overhuiving, blijkens jaartal uit 1579. Drie eenvoudige herenbanken en een aantal eikenhouten banken, 17e eeuw. Een groot aantal grafzerken uit de 15e, 16e en 17e en 18e eeuw. Tekstbord in gesneden omlijsting, einde der 16e eeuw. Tekstbord, 1615. Fragment van een houten rouwbord met snijwerk, 1789, in de H.Grafkapel. Tegen de oostmuur van de toren een orgelkas met Lodewijk XVI-vormen. Hierin een instrument met Hoofdwerk, Rugwerk en vrij Pedaal, in 1786 gemaakt door A. Wolfferts. Gewijzigd door A.F.G. Heyneman in 1796. Gerestaureerd door S.F. Blank in 1986. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 40181
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Grote of Sint-Maartenskerk
De Grote of Sint-Maartenskerk aan het Kerkplein 1
De Grote of Sint-Maartenskerk aan het Kerkplein 1
Plaats Zaltbommel
Gebouwd in 15e eeuw
Gewijd aan Martinus van Tours
Monumentnummer  40181, 40183
Vóór de torenbrand van 1538, gezien vanuit het zuiden. (schilderij op hout)
Vóór de torenbrand van 1538, gezien vanuit het zuiden. (schilderij op hout)
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Grote of Sint-Maartenskerk van Zaltbommel is een grote basiliek met een driebeukig schip en een eenbeukig koor en geldt als een van de belangrijkste voorbeelden van de Nederrijnse gotiek.

Het oudste deel van de kerk is het 14e-eeuwse priesterkoor, dat indertijd gebouwd werd ter uitbreiding van de, tot kapittelkerk verheven voorganger van de huidige kerk. Dit koor is lager dan het schip en wijkt ook qua stijl af van de rest van de kerk. De bouw van de eerste kerk werd begonnen door bisschop Bernold of Bernulphus die ter plaatse een romaanse kruiskerk bouwde. Bij opgravingen in 1981 en 1984 bleek de aanwezigheid van deze kerk toen funderingsresten onder de vloer werden aangetroffen. In 1303 werd het gebouw (met het nieuwe, heden nog bestaande koor) verheven tot kapittelkerk met tien kanunniken. Het aanwezige koor samen met de zogenaamde Varkenstoren zijn de enige overblijfselen van deze kerk. De huidige basiliek kwam vanaf ca. 1450 tot stand en werd in ca. 1500 voltooid.

De toren

De luidklokken van bovenaf gezien

De toren bezat een dertig meter hoge spits, waardoor deze totaal 100 meter hoog was. Door blikseminslag brandde die spits in 1538 af. Ook de bescheidenere opvolger werd een prooi van de vlammen. In 1708 was de onderbouw van een nieuwe spits gereed, maar het werk staakte en werd niet meer hervat. Bij een restauratie in het begin van de twintigste eeuw werd deze onderbouw verwijderd en kreeg de toren haar huidige uiterlijk. De gehele kerk is in steen overwelfd.

Het orgel

Het orgel van de Sint Maartenskerk te Zaltbommel
Het interieur

Het orgel van de Grote of Sint-Maartenskerk is gebouwd door Andries Wolfferts in de jaren 1783-1786. Hij gebruikte hierbij ouder pijpwerk van Matthias Verhofstadt. Al na 10 jaar werd het instrument verbeterd door Antonius Friedrich Gottlieb Heijneman.

In 1860 werkte de orgelbouwer Naber aan het orgel. Hierbij werd een nieuwe Viola da Gamba geplaatst. W. van Dijk uit Utrecht wijzigde in 1905 de dispositie enigszins, maar dat bleef verder zonder bijzonder merkbare verandering van de klank.

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd het orgel gedemonteerd vanwege de dreigementen van de Duitsers om de toren op te blazen. De Koff bouwde het na de bevrijding weer op en restaureerde het. Hierbij werd het pijpwerk ingekort, waardoor de toonhoogte bijna een halve toon hoger werd. Het resultaat was zeer teleurstellend. Het doel om het orgel helderder te laten klinken was niet gehaald.

In 1982 startte de orgelbouwer S.F. Blank een restauratie om het orgel weer in oude staat te herstellen. Adviseur bij de restauratie was Klaas Bolt. De belangrijkste werkzaamheden betroffen herstel van de windladen en het terugbrengen op originele lengte van het pijpwerk.

Dispositie

HOOFDWERK
Prestant 16'
Octaaf 8'
Bordon 8'
Octaaf 4'
Fluyt 4'
Quint 3'
Octaaf 2'
Flageolet 2'
Mixtuur III-IV
Cornet V (discant
Sesquialter II (discant)
Trompet 16' (bas/discant)
Trompet 8' (bas/discant)
Tremulant
RUGWERK
Bourdon 16'
Prestant 8'
Bourdon 8'
Flautraver 8'
Fluyt 4'
Octaaf 2'
Flageolet 1'
Mixtuur III-IV (bas/discant)
Cornet IV (discant)
Dulciaan 8'
Tremulant
BOVENWERK
Prestant 8' (bas/discant)
Holpijp 8'
Gemshoorn 8'
Viola di Gamba 8' (bas/discant)
Fluyt 4'
Waldfluyt 2'
Carillon III
Fagot 8' (bas/discant)
Vox Humana 8'
Tremulant
PEDAAL
Subbas 16'
Octaaf 8'
Octaaf 4'
Basuyn 16'
Trompet 8'
Clarino 4'



Monumenten in de buurt van Grote of Sint-Maartenskerk in Zaltbommel

Toren van de St.Maartenskerk

Kerkplein 1
Zaltbommel
Toren van de St.Maartenskerk. De rijk met smalle nissen, boogfriezen en balustraden behandelde westtoren kwam in de loop der 15e eeuw tot st..

Huis op de hoek van de Kerkstraat

Kerkplein 13
Zaltbommel
In oorsprong laat-middeleeuws huis op de hoek van de Kerkstraat. Het pand telt een begane-grond-verdieping met zolderverdieping en een hoog ..

Bakstenen schuur, onder pannen zadeldak

Kerkplein 13
Zaltbommel
Bakstenen schuur, 17e of 18e eeuw, onder pannen zadeldak. In de gevel aan het Kerkplein vensters met halve-kruiskozijnen en luiken.

Pand met gepleisterde trapgevel uit het begin der 17e eeuw

Kerkplein 6
Zaltbommel
PAND met gepleisterde trapgevel uit het begin der 17e eeuw. De bovenvensters zijn gevat in geprofileerde korfboognissen. In de boogtrommel v..

Pand van begane-grond met pannen zadeldak

Kerkplein 30
Zaltbommel
Pand van begane-grond met pannen zadeldak, waarschijnlijk 17e eeuw. Voorgevel met kroonlijst en vensters van 19e eeuws karakter.

Kaart & Routeplanner

Route naar Grote of Sint-Maartenskerk in Zaltbommel