Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Dennenoord, Noordersanatorium en woning in Zuidlaren

Gebouw

Stationsweg 161
9471GP Zuidlaren (gemeente Tynaarlo)
Drenthe

Bouwjaar: 1895 1935 (verb.) ca. 1935 (tuin)
Architect: E. Reitsma (verb.) J. Vroom jr. (tuin) Reitsma 1935 E. Reitsma (verb.) J. Vroom jr. (tuin)

(1 recensie)

Beschrijving van Dennenoord, Noordersanatorium en woning

In 1935 naar ontwerp van de Groningse architect Egbert Reitsma (1892-1976) gereedgekomen zelfstandige, meer 'open' uitbreiding van de in 1895 opgeleverde aan de overzijde van de weg gelegen 'gesloten' psychiatrische inrichting op gereformeerde grondslag 'Dennenoord'. Terzijde ligt de woning van de geneesheer-directeur, eveneens naar ontwerp van E. Reitsma en voltooid in 1935. Beide gebouwen zijn opgetrokken in een cubistisch-expressionistische vormentaal. Het gebrandschilderde glas-in-loodraam in het trappenhuis is een ontwerp uit 1935 van de Groninger kunstenaar Jan Wykmans. Het werd vervaardigd bij de N.E.G. (Noordnederlandsche Electrische Glasslijperij te Groningen). -De parkachtige tuinaanleg is omstreeks 1935 gerealiseerd naar een ontwerp uit 1934 van de Glimmense tuinarchitect Jan Vroom (1893-1985). Het Noordersanatorium bood plaats aan 'rustige' en 'onrustige' patienten, maar is thans niet meer als zodanig in gebruik. -Het hoofdgebouw ligt markant en ruimschoots teruggerooid aan de weg Vries-Zuidlaren. Het omvat een zich verjongend torenachtig middengedeelte, waaruit radiaalsgewijs vier niet geheel identieke geknikte plat afgedekte vleugels ontspringen. Tussen deze vleugels bevinden zich twee verdiepte en twee gesloten binnentuinen. Aan de voorzijde liggen twee ommuurde tuinen. Het centrale gedeelte met toren is blokvormig geleed, heeft een plat dak met lichtkappen, ronde en rechtgesloten stalen deuren en ramen en wordt bekroond door een vlaggemast met stijgijzers; het omvat vier verdiepingen op sous-terrain en huisves(te) onder meer vestibule, hall met vide en trappenhuis, kamer van de geneesheer-directeur, portiersloge en administrateursruimte, wacht-, spreek- en onderzoekkamer en personeelsruimten. De vleugels aan voorzijde gaan over in een tuinmuur met windschermen van gewapend glas, tellen twee bouwlagen en zijn elk voorzien van een lighal in de open lucht; de vleugels aan achterzijde tellen elk een bouwlaag en eindigen in een klein overdekt terras. Het gebouw is opgetrokken uit zachtgele steen in lintverband op een trasraam van ten dele gesinterde helderrode baksteen. De gevelwanden zijn regelmatig ingedeeld door blauw geschilderde gegalvaniseerde stalen ramen met onder meer 24-, 16- en 8-ruits verdeling, betonnen lateien en markiezen. De terugliggende ingangspartij met stalen deuren wordt benadrukt door een stoep, bloembakken, een betonnen overstek waarboven balkons en heeft ultramarijnblauw betegelde penanten tussen de ramen. Aan deze laatste heeft het gebouw zijn bijnaam 'het Blauwe Paviljoen' te danken. Direct achter het gebouw ligt het blokvormige ketelhuis, dat is onderkelderd en is uitgevoerd in een bij het hoofdgebouw aansluitende vormgeving. Inwendig zijn onder meer van belang de zwart-wit geaderde marmerbekleding in de hall, de in pasteltinten uitgevoerde gebrandschilderde glas-in-lood ramen met Bijbelse scenes (Lucas 11:24 en Handelingen 5:16) in het trappenhuis naar ontwerp van Jan Wykmans uit 1935 en de lichtstraten in de zijvleugels. -Voorts zijn van belang de verschillende formeel aandoende, door hagen en wind-schermen omheinde, binnentuinen rondom het gebouw (ca. 1935), met verdiept gazon, ten dele gesinterde helderrode baksteen gemetselde trappen en bloembakken, een wereldbol op bakstenen voet, een vijver en een grillig door geboomte en bosschages omzoomd padenbeloop. Het terrein wordt aan de straatzijde gemarkeerd door een uit eveneens ten dele gesinterde helderrode baksteen opgetrokken kubus met het opschrift Noorder Sanatorium en enig bijbehorend muurwerk. Voor het overige is het terrein, geheel in de geest van een 'open inrichting', afgezet door lage hagen en struiken. -De bijbehorende woning van de geneesheer-directeur uit 1935 is eveneens opgetrokken uit zachtgele baksteen in lintverband op een trasraam van ten dele gesinterde helderrode baksteen. Het gebouw is samengesteld uit ten opzichte van elkaar verspringende blokvormige volumes, heeft enkele balkons en is plat afgedekt. De muurvlakken zijn regelmatig geleed door strakke raam- en deur-partijen; terzijde is een garage aangebouwd. Sanatoriumgebouw met gebrandschilderde glas-in-loodramen uit 1935 en andere waardevolle interieur-onderdelen, bijbehorende directeurswoning uit 1935 en parkachtige tuinaanleg uit ca. 1935, van algemeen architectuur- en cultuur-historisch belang: -als evenwichtige en voor het noorden des lands unieke exponent van het cubistisch-expressionisme; -wegens de plaats die het complex als stilistisch markeringspunt inneemt binnen het oeuvre van Egbert Reitsma; -wegens de oorspronkelijke functie van meer 'open' psychiatrische inrichting -welke in ontwerp en uitvoering tot uitdrukking komt- en de betekenis daarvan voor de jongere geschiedenis van de psychiatrische ziekenzorg in Nederland; -wegens gaafheid en compleetheid van complex en tuinaanleg; -wegens de markante ligging. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 395339
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (1)

Dennenoord, Noordersanatorium en woning
4
Recensie door: ()
Prachtig gebouw, wat een elegantie en schoonheid. Mooi in balans met de indrukwekkende tuin.
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Dennenoord
Beschermd gezicht
Grenzen van het beschermd gezicht
Grenzen van het beschermd gezicht
Situering
Land Nederland
Coördinaten 53° 5' NB, 6° 40' OL
Provincie Drenthe
Gemeente Tynaarlo
Plaats Zuidlaren
Informatie
Status rijksmonument
Oppervlakte 90,8 hectare
In procedure 16 februari 2004
Aangewezen 21 februari 2007
Gebiedsnummer 216
Type dorpsgezicht
Afbeeldingen
De watertoren van Dennenoord
De watertoren van Dennenoord

Dennenoord is het gedeelte van Zuidlaren tussen het centrum en Westlaren in de Nederlandse provincie Drenthe.

Beschrijving

Dennenoord werd op het eind van de 19e eeuw aangelegd ten behoeve van een gesticht van de Vereeniging tot Christelijke Verzorging van Krankzinnigen en Zenuwlijders in Nederland. De vereniging kocht een dennenbos bij Zuidlaren en opende daar in 1895 een eerste gesticht, dat aanvankelijk bestond uit vier paviljoens, maar gaandeweg uitgroeide tot een centrum met achttien paviljoens. In het gesticht werden patiënten verpleegd, die gedwongen waren opgenomen. In 1935 werd een tweede gesticht - het Noordersanatorium - gebouwd, dat werd ontworpen door de architect Egbert Reitsma. De tuinaanleg werd verzorgd door de tuinarchitect Jan Vroom.

Het complex vormde een klein dorp met verschillende brinkjes en veel groen, met eigen voorzieningen zoals een kerk en een watertoren. Na 1975 werd er gezocht naar een andere bestemming van een deel de gebouwen. Zo wordt het voormalige Noordersanatorium gebruikt door het bio-researchcentrum van PRA International. De GGZ-instelling Lentis heeft een groot aantal van de overige paviljoens in gebruik.[1] Er is tevens op het terrein een gebouw met daarin ondergebracht een theater (De Kimme), een restaurant en een sportzaal.

Beschermd dorpsgezicht

Dennenoord is een van rijkswege beschermd dorpsgezicht. De procedure voor aanwijzing werd gestart op 16 februari 2004. Het gebied werd op 21 februari 2007 definitief aangewezen. Het beschermd gezicht beslaat een oppervlakte van 90,8 hectare.

Panden die binnen een beschermd gezicht vallen krijgen niet automatisch de status van beschermd monument. Wel zal de gemeente het bestemmingsplan aanpassen om nieuwe ontwikkelingen in het gebied te reguleren. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige en cultuurhistorische waardering van een gebied en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen.

Trivia

Het Pieterpad loopt over het terrein van Dennenoord.

Literatuur

  • J.H. Furnée, het Noorder Sanatorium te Zuidlaren (Zuidlaren 1994).
  • R. Schuurmans, Groeten uit Dennenoord

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Dennenoord, Noordersanatorium en woning in Zuidlaren

Dennenoord, hoofdgebouw

Hoofdlaan E 6 Hoofdlaan E 06 Hoofdlaan E 6
Zuidlaren (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding De gesloten psychiatrische inrichting op gereformeerde grondslag Dennenoord dateert van 1895. Het hoofdgebouw van Dennenoord, in ..

Dennenoord, watertoren

Hoofdlaan E 42 Hoofdlaan E 42 Hoofdlaan E 42
Zuidlaren (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding De watertoren van Dennenoord is gebouwd in 1896. Het ontwerp is uitgevoerd in neo-romaanse stijl, waarmee de toren een chateau d'..

Berkenhof De Berkenhof

Wilhelminalaan 4
Zuidlaren (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding Verpleeghuis De Berkenhof is rond 1930 in expressionistische trant gebouwd als villa voor een juwelier. Opvallend is de windvaan,..

Keuterij met zijbaander en kubbingen onder wolfsdak tegen rechte topgevel

Telefoonstraat 45
Zuidlaren (Gemeente Tynaarlo)
19e eeuwse keuterij met zijbaander en kubbingen, onder deels pannen, deels rietgedekt wolfdak met uilebord aan achterzijde tegen rechte topg..

Synagoge Voorm. synagoge

Zuiderstraat 1
Zuidlaren (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding De voormalige synagoge, thans peuterspeelzaal 't Jokertje, is gebouwd in 1884. De bescherming betreft het exterieur. Omschrijvi..

Kaart & Routeplanner

Route naar Dennenoord, Noordersanatorium en woning in Zuidlaren

Foto's (2)