Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Zwaluw 2 De Zwaluw, houtzagerij in Burdaard

Nijverheid Industrie

Mounewei 17
9111HB Burdaard (gemeente Ferwerderadiel)
Friesland

Bouwjaar: laatste helft 19e eeuw 1850 laatste helft 19e eeuw


Beschrijving van Zwaluw 2 De Zwaluw, houtzagerij

Mooi aan de Dokkumer Ee en binnen het beschermde dorpsgezicht Birdaard gelegen tweede helft 19e-eeuwse HOUTZAGERIJ met sinds het begin van de 20e eeuw electrisch aangedreven zaagramen, behorende bij de beschermde koren-, pel- en zaagmolen "De Zwaluw" uit 1875. Op taps toelopende vrij hoge bakstenen stiepen rustende uit hout opgetrokken driebeukige houtzagerij met terugvallende wanden en een verhoogd middengedeelte; het geheel onder met pannen bedekte zadeldaken met windveren en voorzien van dubbele deuren en vensters van verschillend formaat en dito (gietijzeren) detaillering. Inwendig zijn van belang de drie vroeg-20e-eeuwse zaagramen - een schulpraam en twee gewone ramen - met bijbehorende sleden; op de bovenste zolder van het middengedeelte bevindt zich de krukas, die eertijds via de molen de zagerij in beweging bracht. Langs de parallel aan de Ee lopende en in het balkengat achter de houtzagerij uitwaterende sloot kunnen de te zagen stammen worden aangevoerd en langs de sleephelling aan de noordzijde de zagerij binnengracht. Mooi gelegen eind 19e-eeuwse zagerij met sinds het begin van de 20e eeuw elektrisch aangedreven zaagramen, aanvoersloot, balkengat en sleephelling van algemeen belang uit een oogpunt van industriele-archeologie en vanwege de historisch-functionele relatie met de naastgelegen eveneens beschermde koren-, pel- en houtzaagmolen "De Zwaluw" uit 1875, het terzijde gelegen beschermde tweede helft 19e-eeuwse houtstek en de even verder aan de Mounewei 12 beschermde tweede helft 19e-eeuwse houtloods. Tweede helft 19e-eeuwse HOUTSTEK, behorende bij de mooi aan de Dokkumer Ee en binnen het beschermde dorpsgezicht Birdaard gelegen beschermde koren-, pel- en zaagmolen "De Zwaluw" uit 1875. Omvangrijk uit hout op ten dele gemetselde voet opgetrokken doorluchtig gebouw op rechthoekige grondslag, gedekt door een met pannen belegd zadeldak, en dienend voor het drogen van het in de belendende zagerij gezaagde hout. Hoge deuren. Inwendig houten droogrekken. Mooi gelegen tweede helft 19e-eeuws houtstek met droogrekken van algemeen belang uit een oogpunt van industriele archeologie en vanwege de historisch-functionele relatie met de belendende beschermde koren-, pel- en houtzaagmolen "De Zwaluw" uit 1875, de beschermde tweede helft 19e-eeuwse houtzagerij met aanvoersloot, balkengat en sleephelling, en de even verder aan Mounewei 12 gelegen beschermde tweede helft 19e-eeuwse houtloods. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 388520
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Zwaluw
De Zwaluw (2015)
De Zwaluw (2015)
Basisgegevens
Plaats Birdaard
Bouwjaar 1862/1986
Type stellingmolen
Kenmerken achtkante bovenkruier
Vlucht 23,50 / 23,60 m
Functie korenmolen, pelmolen en houtzaagmolen
Bestemming  Het malen van graan op professionele basis en het zagen van hout op vrijwillige basis
Monumentnummer  15585
Externe link(s) en afbeelding
Molendatabase
De Hollandsche Molen
februari 2012
februari 2012
Portaal  Portaalicoon   Molens

De Zwaluw is een koren-, pel- en houtzaagmolen in het Friese Birdaard (Fries: Burdaard).

De oorspronkelijke molen werd in 1875 gebouwd en werd volgens sommigen toen direct uitgerust met zelfzwichting. Standaardwerken op het gebied van molens vermelden echter dat de Eva in Usquert in 1891 als eerste Nederlandse molen met zelfzwichting werd uitgerust. De molen in Birdaard (toen nog aangeduid als Wanswerd aan de Streek) werd naast een koren- en pelmolen ook een zaagmolen. Uniek is dat de molen niet centraal in de zagerij staat, zoals de Fram in Woltersum. De romp van een paltrokmolen werd los naast de molen geplaatst en wordt door middel van een extra overbrenging, een overwerker, vanuit de molen aangedreven. Naast de molen staat in een aparte schuur ook nog een elektrisch aangedreven zagerij met een horizontale zaag.

De molen brandde in 1972 uit nadat de molen al jaren stilstond. Na een zeer moeizaam verlopen proces werd de molen geheel gerestaureerd in 1988 weer in gebruik genomen.

De molen heeft twee maalkoppels, een elektrisch aangedreven maalstoel en twee pelkoppels. Verder zijn er een buil, een graanpletter en twee mengketels aanwezig.

Voor het ophijsen is er een sleepluiwerk aanwezig. Daarnaast is er een jakobsladder.

De roeden zijn in 1986 gelast door de firma Buurma. De binnenroede heeft nummer 170 en de buitenroede 171.

De bovenas is in 1985 gegoten door de ijzergieterij Hardinxveld en heeft nummer 1.

De molen wordt gevangen met een vaste, vlaamse vang, die bestaat uit vijf vangstukken. De vang wordt bediend met een wipstok. De vangbalk rust bij een draaiende molen op een duim.

De kap draait op een neutenkruiwerk. Het kruien gebeurt met een kruilier.

Als korenmolen is de molen professioneel in gebruik, de zagerij wordt regelmatig door vrijwilligers in bedrijf gesteld. De molen is thans eigendom van gemeente Ferwerderadeel. De huidige combinatie van functies is uniek, al had de eerder genoemde nog bestaande molen van Woltersum vroeger ook deze gecombineerde functies.

Zaagmolen en zagerij

De zaagmolen bestaat uit de zaagschuur van een paltrokmolen en heeft drie zaagramen, die via een houten overwerkas door de wind worden aangedreven.

Overbrengingen zaagmolen:

  • De overbrengingsverhouding is 1 : 2,33
  • Het bovenwiel heeft 70 kammen
  • De bovenschijfloop heeft 38 staven
    • De spilschijfloop op de koningsspil heeft 40 staven
    • De overwerkschijfloop zaagspil heeft 35 kammen
    • De bonkelaar overwerkas heeft 38 kammen
    • De overwerkschijfloop heeft 26 staven
    • Het krukwiel heeft 57 kammen

Fotogalerij zaagmolen en zagerij

Koren- en pelmolen

Overbrengingen molen:

  • Het bovenwiel heeft 70 kammen
  • De bovenschijfloop heeft 38 staven
  • Het spoorwiel heeft 117 kammen

Overbrengingen korenmolen:

  • De overbrengingsverhouding is 1 : 7,18
    • De steenschijflopen van de maalkoppels hebben 30 staven

Overbrengingen pelmolen:

  • De overbrengingsverhouding is 1 : 10,77
    • De steenschijflopen van de pelstenen hebben 20 staven

Fotogalerij koren- en pelmolen



Monumenten in de buurt van Zwaluw 2 De Zwaluw, houtzagerij in Burdaard

Zwaluw 1 De Zwaluw

Mounewei 17
Burdaard (Gemeente Ferwerderadiel)
Mooi aan de Dokkumer Ee en binnen het beschermde dorpsgezicht Birdaard gelegen in 1875 gebouwde koren-, pel- en houtzaagmolen "De Zwaluw". ..

Zwaluw 3 De Zwaluw, houtopslagloods

Mounewei 12
Burdaard (Gemeente Ferwerderadiel)
Mooi aan de Dokkumer Ee en binnen het beschermde dorpsgezicht Birdaard gelegen tweede helft 19e-eeuwse HOUTOPSLAGLOODS, behorende bij de bes..

Terp

aan de Wânswerterdyk ten noordwesten van het dorp Wanswerterdyk aan de Wânswerterdyk ten noordwesten van het dorp
Wânswert (Gemeente Ferwerderadiel)
Terp. Datering: voor Romeinse IJzertijd. (gedeeltelijke bescherming, zie bijlage K).

De Volharding

Hikkaarderdyk 25
Jislum (Gemeente Ferwerderadiel)
Poldermolen Groot Hiackaerd van polder de Vries, MONNIKMOLEN uit 1872.

Olifant De Olifant

Wiereweg 12
Burdaard (Gemeente Ferwerderadiel)
Poldermolen de Olifant, monnikmolen in 1867 hier geplaatst. Bouwjaar 1856.

Kaart & Routeplanner

Route naar Zwaluw 2 De Zwaluw, houtzagerij in Burdaard

Foto's (6)