Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Sint-Martinuskerk in Weert

Kerkelijk Gebouw

Markt 8
6001EK Weert
Limburg

Bouwjaar: 1456

Top 100 monument

Sint-Martinuskerk

Weert, Sint Martinuskerk en -toren. Deze laatgothische, geheel in steen overwelfde driebeukige hallekerk heeft drie veelhoekig gesloten koren en een zware toren die als vertegenwoordiger van het Kempense type geldt. De toren bevat Renaissance-motieven en een deur met gesneden panelen. Het interieur van de kerkruimte wordt gekenmerkt door grote weidsheid, een rijke geleding en schilderingen (in 1975 onder kalklagen aangetroffen) uit 1520 die op gewelven van de gehele kerk voorkomen. Verder werden nog oudere, onderliggende schilderingen aangetroffen. De schilderingen bestaan uit lineaire bladvormen, rank- en bloemwerk, duivel- en engelenfiguren en diervoorstellingen. De schilderingen zijn gepolychromeerd. Aan inventaris bezit de kerk o.m. een laatgothische hardstenen doopvont, twee blokken van elk vijf koorzetels uit de 16de eeuw en een geschilderd drieluik met Paasvoorstellingen uit de 17de eeuw. Vanwege de hechte eenheid en gave staat van interieur en exterieur, kunnen kerkgebouw en toren als object van bijzondere cultuurhistorische waarde worden beschouwd.

Beschrijving van Sint-Martinuskerk

Sint Martinuskerk. Grote laatgotische hallenkerk met monumentale westtoren in Kempische trant. Rijk gesneden deur, XVI. Inwendig z.g. Maaskapitelen. Koorinterieur uit 1790 door Moretti en Spinelli. Inventaris o.a. een doopvont, XV, renaissance-koorbanken, XVI, barokke biechtstoelen, preekstoel, hek voor de doopkapel, XVII, orgel, XVIII. Klokkenstoel met klok van A. Jullien?, 1692, diam. 140 cm. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 38446
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Sint-Martinuskerk (Weert)
MartinuskerkWeertLimburgNederland.jpg
Plaats Weert
Coördinaten 51° 15′ NB, 5° 42′ OL
Gebouwd in 1456
Begraafplaats Filips van Montmorency
Gewijd aan Sint-Maarten
Monumentnummer  38446
Architectuur
Architect(en) onbekend, Johannes Kayser (verhoging toren 1889), Theo Verlaan (carillon 1960)
Bouwmateriaal Baksteen, natuursteen, tufsteen
Stijlperiode Gotiek
Toren hoogte 78 m (was respectievelijk 47 m en ruim 104 m)
Koor ontworpen door Moretti en Spinelli 1790
Schip Laatgotische driehallenkerk
Interieur
Doopvont 15e-eeuws
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Martinuskerk is de hoofdkerk of dekenale stadskerk van Weert. De kerk is in gebruik voor de rooms-katholieke eredienst en is gewijd aan Sint-Martinus. De Sint-Martinuskerk in Weert is, net als de Grote of Michaëlskerk in Zwolle, een zogenaamde hallenkerk. Het zijn de enige twee nog bestaande voorbeelden van dit bouwtype in laatgotische stijl in Nederland. Het gebouw behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg met name vanwege de uitzonderlijke kwaliteit van de gedetailleerde en kleurrijke gewelfschilderingen; één van de grootste aaneengesloten laatgotische gewelfschilderingen in Nederland.

Bouwgeschiedenis

Al meldt een bron al in 1056 een kerk in Weert, de eerste bouwfase van het huidige gebouw wordt pas voltooid in 1456. Dan verrijst namelijk het nog bestaande koor in gotische stijl. Na de bouw van dit koor blijft de oude kerk in gebruik. Of de oude kerk in verbinding stond met het nieuwe deel is niet bekend. Het oude schip verdwijnt rond 1500 om plaats te maken voor het huidige driebeukige schip dat de vorm kreeg van een gotische hallenkerk. Deze wordt in 1512 opnieuw in gebruik genomen. Waarschijnlijk is na die wijding het gebouw nog afgewerkt. Met de bouw van de toren in Kempense gotiek wordt gestart in 1528. Eind zestiende eeuw komt de bouw tot stilstand, vermoedelijk door geldgebrek maar helemaal zeker is dat niet. Het is immers niet altijd gebrek aan geld wat de middeleeuwse bouwmeesters er toe brengt om bij het bereiken van een bepaalde hoogte de bouw te staken. Ook zij houden terdege rekening met de omgeving en met de proporties van het kerkgebouw waarvan de toren slechts een onderdeel vormt. Evenzeer als tegenwoordig geldt ook in de middeleeuwen dat een toren eerst en vooral een interessante en fraaie silhouetwerking dient te geven aan het stadsbeeld waarbij de hoogte nauwelijks een rol speelt.

In 1568 wordt Filips van Montmorency, de Graaf van Horne, er begraven nadat hij op last van de Spaanse landvoogd Alva samen met zijn trouwe vriend graaf Lamoraal van Egmont in Brussel is onthoofd. Daarna is het ruim 300 jaar relatief stil rondom Weert en de Sint-Martinuskerk. In 1662 schenkt Jan van der Croon nog wel een barok hekwerk voor het 15e-eeuwse doopvont in de kerk en in 1790 wordt ook het barokke hoogaltaar van Kerrics verplaatst naar het koor van de noordelijke beuk en vervangen door een Neoklassiek hoogaltaar van de gebroeders Moretti en Spinelli.

In 1887 besluit toenmalig deken Johannes Godefridus Custers de toren te 'voltooien'. Hij wordt daartoe aangezet door Mgr. Rutten, deken van de stad Maastricht. De Grondwetsherziening van Thorbecke bijna veertig jaar eerder, die bepaald dat alle godsdiensten voor de staat gelijk zijn, doet het katholieke zelfvertrouwen herleven en overal in den lande verrijzen neogotische katholieke kerken of worden nog bestaande kerken verfraaid. Ook de verhoging en voltooiing van de Sint-Martinustoren in Weert mag in dat licht bezien worden al speelt het in die dagen steeds gunstiger wordende economische tij voor de stad Weert ongetwijfeld ook een rol. Het laatnegentiende-eeuwse ontwerp voor de verhoging van de toren is van de hand van architect Johannes Kayser uit Venlo, een leerling van de bekende architect Pierre. J. Cuypers. Hij verwerft onder meer bekendheid door zijn ontwerp voor het Redemptoristenklooster te Wittem, de Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart te Sittard en de Allerheiligste Verlosserkerk te Rotterdam. Net als Cuypers herinterpreteert Kayser in zijn ontwerpen vrijelijk de middeleeuwen. In Weert laat hij de dan ruim 300 jaar oude stompe torenspits van de toren verwijderen zodat aan het bestaande middeleeuwse metselwerk van bijna 30 meter hoogte nog eens 20 meter kan worden toegevoegd. Ook het traptorentje aan de zuidzijde van de toren krijgt daarbij zijn huidige vorm. Tussen 4 hoekpinakels van elk 9 meter hoog, onderling verbonden door een balustrade met spitsboogjes, verrijst een zéér langgerekte, eikenhouten, met leien gedekte en opengewerkte spits van 40 meter. Het geheel wordt bekroond door een hoog smeedijzeren kruis (17,80 meter) met vergulde elementen en een windhaan. Bij afronding van de werkzaamheden meet de toren 104,80 meter, al valt op de esthetische kwaliteit (zo vinden sommigen) het nodige aan te merken. Desondanks is hij op dat moment de op 2 na hoogste toren van Nederland, na de Domtoren in Utrecht (112,32 meter) en de toren van de Nieuwe Kerk in Delft (108,75 meter).

De negentiende-eeuwse verhoging van de Martinustoren houdt de daaropvolgende decennia echter maar ten dele stand. Al in 1906 wordt op last van de toenmalig Rijksbouwmeester Pierre J. Cuypers het kruis met 7 meter ingekort en ontdaan van vrijwel alle ornamenten omdat het gevaarte bijna 60 cm uit het lood staat. Deze noodzakelijke ingreep kan helaas niet voorkomen dat tijdens een najaarsstorm in 1940 de hoge spits naar beneden stort. Hij neemt in zijn val één van de vier hoekpinakels mee, vernielt een aantal gewelven van de kerk en vaagt het aan de Oude Markt gelegen hotel de Vesper compleet weg. De toren staat er vervolgens bijna twee decennia 'onthoofd' bij. In 1951 schrijft het kerkbestuur een prijsvraag uit voor een nieuw ontwerp voor de torenbekroning. Winnaar is Theo Verlaan uit Berkum wiens verkozen inzending echter pas wordt uitgevoerd in 1960 wegens subsidieperikelen. Zijn ontwerp voorziet niet enkel in een bekroning maar ook in een restauratie van de bestaande onderbouw. Zo worden de door Kayser vervaardigde spitsbogige galmgaten dichtgezet met nieuwe, gelaagde muurvlakken en maken de hoekpinakels plaats voor kleinere contreforts. Uit hun midden rijst een lantaarn op, een grote beiaard waarvan de plattegrond min of meer bestaat uit een vierkant met afgevlakte hoeken. Deze lantaarn wordt letterlijk bekroond door een kroon met een verguld kruis. Het ontwerp vertoont in zijn vormgeving een duidelijke gelijkenis met dat van de Eusebiuskerk te Arnhem uit 1964; niet geheel toevallig, want die is van de hand van dezelfde architect. De bekroning van de Sint-Martinustoren draagt in verhouding echter een meer uitgesproken jaren 50 signatuur mede doordat er veel minder gotische detailelementen zijn gebruikt dan bij zijn Arnhemse navolger. Toch was er in het aanvankelijke ontwerp van Verlaan wel degelijk sprake van gotische detailelementen, getuige de bij de prijsvraag ingediende tekeningen van het winnende ontwerp, maar het juryrapport van destijds achtte een zekere versobering en vereenvoudiging wenselijk.

Net als in Arnhem heeft Verlaan ook in Weert onder andere gebruikgemaakt van tufsteen. Dit uiterst poreuze bouwmateriaal is in de loop der jaren op meerdere plekken los gaan laten en daarom in 2005 vervangen door wit chinees hardsteen. Met name in de tracering van de galmgaten van het carillon is dit goed te zien.

Galerij

Externe link



Monumenten in de buurt van Sint-Martinuskerk in Weert

Raadhuis. Het achtergedeelte heeft in de zuidgevel nog resten van o.a. gotische vensterkozijnen van hardsteen, ten dele nog met accoladebogen

Markt 7
Weert
Raadhuis. Het achtergedeelte heeft in de zuidgevel nog resten van o.a. gotische vensterkozijnen van hardsteen, ten dele nog met accoladeboge..

Huis in L-vorm; later gepleisterde lijstgevel aan de straat. Achtervleugel met puntgevel met vlechtingen

Markt 9
Weert
Huis in L-vorm, XVI-XVIII; later gepleisterde lijstgevel aan de straat. Achtervleugel met puntgevel met vlechtingen.

Eenvoudig huis met later gepleisterde lijstgevel

Markt 2
Weert
Eenvoudig huis met later gepleisterde lijstgevel, XVIII.

Eenvoudig hoekhuis met gepleisterde lijstgevels en aan de Maasstraat een geschilderde zonnewijzer met jaartal

Markt 2
Weert
Eenvoudig hoekhuis met gepleisterde lijstgevels en aan de Maasstraat een geschilderde zonnewijzer met het jaartal 1781.

Huis met gepleisterde lijstgevel

Markt 11
Weert
Huis met gepleisterde lijstgevel, XIX.