Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Beeldenhuis in Vlissingen

Woonhuis

Hendrikstraat 25
4381AA Vlissingen
Zeeland

Bouwjaar: 1730
Architect: J.P. van Baurscheit de Jonge


Beschrijving van Beeldenhuis

Z.g. Beeldenhuis. Voor modern pand geplaatste, van elders uit de stad hierheen overgebrachte fraaie gevel van natuursteen, vier traveeën breed, gedateerd 1730, ontworpen door J.P. van Baurscheit de Jonge. Op een gebosseerde onderbouw een Korintische orde, waarvan de middelste twee traveeen tezamen gevoegd zijn tot een dominerend middendeel van de façade, dat aan zijn voet een rijk balkon met smeedwerk heeft en dat bekroond wordt door een fronton. Ter weerszijden van de gevel driehoek een de zijtraveeen bekronende attiek, bestaande uit balustraden en hoekbeelden. Aan deze laatste en aan de Neptunusgroep, die het fronton bekroont, ontleent het gebouw zijn naam. Gebeeldhouwd ornament met vrouwenkoppen op de dekstukken van de middenvensters en op de sluitsteen van de benedenvensters. Stoep met smeedijzeren stoephek. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 37678
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie

Het Beeldenhuis is een stadspaleis met een monumentale natuurstenen pilastergevel in Lodewijk XIV-stijl ontworpen door de Antwerpse beeldhouwer en architect Jan Peter van Baurscheit de Jonge. Het Beeldenhuis is in 1730 gebouwd aan de Dokkade in de Nederlandse stad Vlissingen en in 1930-1934 verplaatst naar de Prins Hendrikstraat in dezelfde plaats.

Historie

Deel van voorgevel

Het Beeldenhuis is gebouwd in opdracht van de in Vlissingen geboren avonturier Johan van Westerwijck. Van Westerwijck was op jonge leeftijd vertrokken naar Oost-Indië waar hij als vertrouweling van de eveneens uit Vlissingen afkomstige Ewout van Dishoeck in korte tijd een fortuin vergaart. Omstreeks 1727 keert hij schatrijk terug naar zijn geboorteplaats Vlissingen en breidt zijn vermogen verder uit als bewindvoerder van de West-Indische Compagnie en reder. Ook wordt hij schepen en raad van de stad Vlissingen.

Van Westerwijck gaf architect Jan Peter van Baurscheit de Jonge opdracht tot het ontwerpen van een nieuwe gevel voor een bestaande woning aan de Dokkade in Vlissingen. De barokke voorgevel is rijkelijk van decoraties voorzien. Op het timpaan is het wapen van Van Westerwijck te zien, voorstellende een vis met drie gouden sterren, dat wordt vastgehouden door twee tritons. Op het fronton staat een beeld van Neptunus omgeven door vier zeepaarden met aan weerszijden vier allegorische vrouwfiguren die van links naar rechts symbool staan voor de werelddelen Afrika, Europa, Azië en Amerika.

Behalve zijn stadspaleis aan de Dokkade was Van Westerwijck eigenaar van buitenplaats Lammerenburg, niet ver buiten Vlissingen.

Andere ontwerpen van Jan Peter van Baurscheit de Jonge in Zeeland zijn: buitenplaats Sint Jan ten Heere (1732-1736, gesloopt in 1876), het van Dishoeckhuis in Vlissingen (1733, gesloopt in 1986), het Van de Brandehuis in Middelburg (1733, verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog), buitenplaats Der Boede in Koudekerke (ca. 1740) en het Van de Perrehuis in Middelburg (1765).

Spookhuis

Over het Beeldenhuis aan de Dokkade werd verteld dat het er zou spoken. Van Westerwijck beroofde zich op 11 juli 1735 van het leven op zijn buitenplaats Lammerenburg. Hoewel hij ongehuwd was woonde een nicht bij hem in die hem het leven zuur maakte wegens een niet nagekomen trouwbelofte[1]. Tijdens een van de ruzies die hierover onderstonden schoot Van Westerwijck zich in de tuin van zijn buitenplaats met een pistool door het hoofd. Zelfmoord was in die tijd strafbaar en in strijd met de christelijke mores. Niet lang daarvoor was een zelfmoordenaar zelfs buitendijks begraven. Om een schandaal te voorkomen werden de bedienden omgekocht en werd Van Westerwijck diezelfde avond naar het Beeldenhuis vervoerd. Zo kon hij op 15 juli met alle statie naar de Sint-Jacobskerk worden gereden waar hij is begraven[2].

Volgens de legende die over het Beeldenhuis de ronde doet zou Van Westerwijck zich niet van het leven hebben beroofd vanwege een onfortuinlijke liefdesgeschiedenis maar uit jaloezie. Drie jaar na de bouw van het Beeldenhuis werd aan de overzijde van het dok een stadspaleis gebouwd in opdracht van Anthony Pieter van Dishoeck, zoon van de eerder genoemde Ewout van Dishoeck. Van Westerwijck zou het niet hebben kunnen verkroppen dat het Van Dishoeckhuis zijn Beeldenhuis in schoonheid overtrof en om die reden had hij zich in zijn woning van het leven beroofd.

Sindsdien daalde de geest van Van Westerwijck iedere nacht om klokslag twaalf uur langs de brede houten trappen van het Beeldenhuis naar beneden en op de dag van zijn overlijden was het linkerbeeld van de vrouwfiguur Afrika naar beneden gevallen en in stukken gebroken. Een vervangend model bleek geen lang leven beschoren en werd getroffen door de bliksem. Een derde beeld werd in 1809 geraakt door een kogel tijdens de beschieting van de stad door de Engelsen[3]. Hoewel het beeld volgens de legende daarna niet meer vervangen zou zijn is op de plek van het ontbrekende beeld 'Afrika' een houten replica geplaatst.

Afbraak en herbouw

Vlissingen-Hendrikstraat 25

Door steeds verdergaande uitbreidingen van Koninklijke Maatschappij de Schelde, de belangrijkste werkgever in Vlissingen, werden steeds meer panden rondom het dok door de scheepswerf gekocht en gesloopt ten faveure van economische activiteit. Rond 1900 komt ook de Dokkade met daaraan het Beeldenhuis in bezit van de scheepswerf. In 1912 zijn inmiddels alle woonhuizen links van het Beeldenhuis aan de Dokkade afgebroken en verrijst de kolossale machinefabriek van De Schelde pal naast het stadspaleis. Het wordt duidelijk dat het Beeldenhuis een volgende uitbreiding van de scheepswerf niet zal overleven, althans, niet op die plek.

Aan het einde van de jaren '20 van de vorige eeuw gaan er steeds meer geruchten dat het Beeldenhuis gesloopt zal worden en komt er een beweging op gang die de monumentale gevel voor de stad wil behouden. In 1930 lijkt het doek te vallen voor het Beeldenhuis wanneer De Schelde aankondigt het pand af te willen breken voor verdere uitbreiding van de scheepswerf. Mede dankzij de inzet van stadsarchivaris H.G. van Grol kwam er in 1930, slechts enkele weken voor de voorgenomen sloop, een reddingsplan voor de monumentale gevel van het Beeldenhuis. Het plan kon tot uitvoer worden gebracht doordat de Koninklijke Maatschappij de Schelde, terwijl de eerste antiquairs zich al hadden aangediend, de kostbare gevel van het Beeldenhuis schonk aan de stad[4].

In de gemeenteraadsvergadering van 29 augustus 1930 werd een voorstel van het college van burgemeester en wethouders behandeld waarin werd voorgesteld de gevel van het Beeldenhuis zorgvuldig af te breken en later opnieuw op te bouwen in de Prins Hendrikstraat[5]. Het voorstel werd zonder hoofdelijke stemming aangenomen[6].

De gevel werd aanvankelijk opgeslagen in het voormalige distributiekantoor in de Wilhelminastraat en met herbouw werd gewacht tot er een huurder voor het toekomstige Beeldenhuis aan de Prins Hendrikstraat gevonden was.

Ter completering van de herbouwde en gerestaureerde gevel kreeg de Delftse beeldhouwer H.J. Etienne om het ontbrekende beeld, voorstellende Afrika, te vervaardigen. Hij maakte het beeld uit zandsteen onder supervisie van prof. A.W.M. Odé.

Met de herbouw van het Beeldenhuis is ook een einde gekomen aan de spookverhalen. Klaarblijkelijk heeft Van Westerwijck zijn rust gevonden. Ook het in 1934 herplaatste beeld van Afrika is voor zover bekend niet meer naar beneden gekomen.

Literatuur

Zie ook


Monumenten in de buurt van Beeldenhuis in Vlissingen

Vijf traveeën breed pand; de gevel met zijpilasters en risalerende middentravee, bekroond door boogfronton. Fraai beeldhouwwerk aan de middenpartij ..

Hendrikstraat 12
Vlissingen
Vijf traveeën breed pand; de gevel met zijpilasters en risalerende middentravee, bekroond door boogfronton. Fraai beeldhouwwerk aan de midd..

Gepleisterd hoekpand, bestaande uit parterre, verdieping en schilddak. Vensters met geprofileerde omlijstingen en kuiven van stucwerk. Kroonlijst met ..

Hendrikstraat 4
Vlissingen
Gepleisterd hoekpand, bestaande uit parterre, verdieping en schilddak, derde kwart 19e eeuw. Vensters met geprofileerde omlijstingen en kuiv..

Huis met gepleisterde lijstgevel. Nok evenwijdig aan de straat. Twee dakkapellen. Vernieuwde onderbouw met lijst

Palingstraat 11
Vlissingen
Huis met gepleisterde lijstgevel, gedateerd 1661. Nok evenwijdig aan de straat. Twee dakkapellen. Vernieuwde onderbouw met lijst, XVII.

Gepleisterd hoekpandmet gevels onder rechte kroonlijsten. In de zijgevel een deur met omlijsting van pilasters en hoofdgestel, bovenlicht en stoep

Nieuwstraat 222
Vlissingen
Gepleisterd HOEKPAND met gevels onder rechte kroonlijsten, in de huidige vorm 19e eeuw. In de zijgevel een deur met omlijsting van pilasters..

Huis met gepleisterde puntgevel. Aanzet van de top met natuurstenen platen. Houten kruiskozijnen, waarboven een paar ontlastingsboogjes, gevat in acco ..

Palingstraat 44
Vlissingen
Huis met gepleisterde puntgevel. Aanzet van de top met natuurstenen platen. Houten kruiskozijnen, waarboven een paar ontlastingsboogjes, gev..

Kaart & Routeplanner

Route naar Beeldenhuis in Vlissingen

Foto's (6)