Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Klooster Ter Apel in Ter Apel

Kerkelijk Gebouw

Boslaan 3
9561LH Ter Apel (gemeente Vlagtwedde)
Groningen

Bouwjaar: 1464 (stichting) 16e eeuw (kerk, oost- en noordvleugel) 1641 en 1653 (herst.) 1931-'33 (rest.)
Architect: C.L. de Vos tot Nederveen Cappel (1931-33)

Top 100 monument

Klooster Ter Apel

Ter Apel, voormalig kloostercomplex, in oorsprong bestaande uit vier vleugels die een pandhof omsloten, waarvan nu nog restanten over zijn. De zuidelijke vleugel wordt gevormd door een laatgothische kapel die momenteel als hervormde kerk fungeert. In de kerk is een rijk gebeeldhouwd (in Baumberger Steen) oxaal opgesteld dat uit het begin van de l6de eeuw dateert. Aan de zijde van het schip is alleen de rijke kooflijst over, maar het gedeelte aan de koorzijde is goed bewaard gebleven. Het afhangende driepasfries is tijdens de restauratie aangevuld, terwijl de borstwering door een eiken balustrade is vervangen. Het oxaal vormt een levendig lijnenspel van "stenen kantwerk" binnen het kerkinterieur en vervult daarin bovendien een belangrijke ruimte-schikkende rol. In het kerkkoor is een sacramentshuisje bewaard gebleven, ook in Baumberger Steen, waaronder een piscina is opgesteld. De boogvelden boven de zitplaatsen zijn gevuld met voorstellingen van diverse bijbelse figuren. Tegen de koorwanden zijn eiken banken zonder overhuiving geplaatst, waarschijnlijk daterend uit het begin van de l6de eeuw. Deze zijn voorzien van traceer- en snijwerk, waarbij in de misericordes (soms) karikaturale kopjes zijn gesneden. Van vier banken zijn de oorspronkelijke voorschotten bewaard gebleven en voorzien van de originele paneelindeling met maaswerk. Verder is in de kapel een l7de-eeuws, met ijzer beslagen offerblok opgesteld, een altaarmensa, terwijl op de vloer vele oude grafzerken liggen. Een schoorsteenboezem met het Groninger stadswapen dateert uit 1787, de preekstoel ult 1711 en het orgel tegen de westmuur ult 1905. Tijdens de restauratie zijn de (dichtgemetselde) vensters weer geopend en ingevuld met traceringen in Bentheimer zandsteen. Verder werden lichte gewelven in IJsselsteen aangebracht. Een overwelfde gang uit de l6de eeuw leidt vanuit de kapel naar de pandhof met overwelfde kloostergangen. Het oostelijke deel van de noordelijke complexvleugel is verhoogd boven een door kruisgewelven overkluisde kelder. Over de hierboven gesitueerde zaal is een balkenplafond gelegd dat is beschilderd met laat-gothisch maaswerk; in de buitenmuur is een arkelvormig venster aangebracht dat uit 1554 dateert. Het voormalig kloostercomplex is in 1465 gesticht als convent van de Kruisheren en in 1501 werd de kerk gewijd. Het geheel geldt als het enige plattelandsklooster in het noorden van ons land, dat behalve de kapel, ook delen van andere kloostergebouwen heeft bewaard; de situering in bosrijke omgeving draagt in belangrijke mate bij aan de historische belevingswaarde van het complex. In zijn totaliteit kan dit voormalige kloostercomplex tot een object van bijzondere cultuurhistorische waarde worden gerekend vanwege de authenticiteit van de gebouwde onderdelen, vanwege de oude en nog in situ bewaard gebleven inventaris- en interieuronderdelen en vanwege de met zorg uitgevoerde restauratie uit de jaren 1931-1933 die de intrinsieke harmonie van het complex heeft weten te respecteren.

Beschrijving van Klooster Ter Apel

Kloostercomplex. In zwaar geboomte gelegen complex van om een pandhof gegroepeerde drie vleugels, waarvan de zuidelijke door de hooggotische kapel gevormd wordt, thans Hervormde Kerk. Langs de pandhofzijde van de noordvleugel en oostvleugel alsmede langs een gedeelte van de kapel loopt de overwelfde kruisgang. Het oostelijk gedeelte van de noordelijke vleugel is verhoogd boven een door kruisgewelven overkluisde kelder. Over de zaal een balkenplafond met laat-gotisch geschilderd maaswerk en een arkelvormig uitgebouwd venster gedateerd 1554. In de kerk rijkgebeeldhouwd stenen oxaal. In het koor omlijsting en onderbouw van een sacramentshuis, driezijdig gestoelte van natuursteen eiken koorbanken met snijwerk en enig decoratief schilderwerk; preekstoel uit 1711; offerblok XVII. Eenklaviers orgel van de Gebr. Van Oeckelen uit 1908. Altaarmensa en vele grafzerken. De oostvleugel bevat de z.g. Stadskamer waarvan de zoldering opengewerkte laatgotische panelen gehad heeft waarvan er nog enkele over zijn. Gestucte schoorsteenboezem met wapen van de stad Groningen XVIIIb; bij de restauratie aangebrachte schoorsteenmantel; bij de schoorsteen passende kastenwand. In een westelijker vertrek van de noordvleugel een laatgotische schouw. Tot de oude inventaris zal het klokje behoord hebben, gedateerd 1503. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 37457
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Klooster Ter Apel
Gezicht op de Boschkerk aan zuidzijde en uitbreiding aan de westzijde
Gezicht op de Boschkerk aan zuidzijde en uitbreiding aan de westzijde
Land Vlag van Nederland Nederland
Regio Groningen
Plaats Ter Apel
Coördinaten 52° 53′ NB, 7° 4′ OL
Religie Rooms-katholiek (tot 1593)
Stroming Kruisheren
Gebouwd in 1465-1561
Uitbreiding(en) 2000-2001
Restauratie(s) 1930-1933
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  37457
Architectuur
Architect(en)  Ir. Cornelis Lodewijk de Vos tot Nederveen Cappel (1930-1933) resp. Johannes Exner (2000-2001)
Klooster Ter Apel
Klooster Ter Apel
Klooster Ter Apel anno 1842 door Jan Ensing
Klooster Ter Apel anno 1842 door Jan Ensing
Portaal  Portaalicoon   Religie

Klooster Ter Apel is een uit de 15e eeuw daterend voormalig klooster in het zuidoosten van de provincie Groningen bij het dorp Ter Apel. In het conventgebouw zijn onder meer een Museum voor Klooster- en Kerkgeschiedenis & Religieuze Kunst en twee galerieën voor hedendaagse kunst gevestigd. De voormalige lekenkerk van het klooster doet dienst als hervormde kerk. Deze Boschkerk vormt de zuidvleugel van het klooster. Tegenover het klooster stond vroeger het brouw- en bakhuis van het klooster. Na de opheffing van het klooster werd hier het Commandeurshuis van de stad Groningen gevestigd en nog later Hotel Boschhuis.

Inleiding

Klooster Ter Apel ligt in het uiterste zuidoosten van de provincie Groningen op een beboste zandrug langs de eeuwenoude handelsroute van Münster naar Groningen. Voor doortrekkende reizigers en pelgrims was het klooster een plaats van gastvrijheid en toewijding. Hoewel accenten zijn verlegd, is Klooster Ter Apel tot op de dag van vandaag een ontmoetingsplaats gebleven. Voor kunst- en cultuurliefhebbers vanwege de oude en nieuwe architectuur en de permanente en wisselende exposities. Voor fans van oude en nieuwe (kerk)muziek. Voor natuurgenieters vanwege de bosrijke landelijke ligging.

Ter Apel is het laatste klooster dat in Groningen werd gesticht, maar het enige van de 34 die de provincie in de Middeleeuwen heeft geteld, dat nog als klooster herkenbaar bewaard is gebleven.

Geschiedenis

Klooster Ter Apel in 1833 door Assuerus Quaestius. Een jaar later werd de oorspronkelijke bovenverdieping op de noordvleugel gesloopt door de eigenaar, de stad Groningen. Het koor van de abdij werd toen gebruikt als hervormde kerk en het schip als opslagplaats. In de oostelijke vleugel woonde de predikant en in de noordelijke vleugel was een school gehuisvest en de kamer voor de koster-schoolmeester.

In 1464 schonk Jacobus Wiltingh, pastoor in Garrelsweer en vicaris in Loppersum, zijn nederzetting Apell aan de Orde van het Heilig Kruis (Ordo Sanctae Crucis) onder voorwaarde dat op deze plek een klooster zou verrijzen. In mei 1465 kwam het Generaal Kapittel van de Kruisheren bijeen in Hoei aan de Maas. Het Ordebestuur van dit klooster accepteerde Apell als een Godsgeschenk. Het benoemde het Kruisherenklooster Sint Gertrudis in Bentlage aan de Eems bij Rheine tot moederklooster. Van hieruit werden vier priesters en enkele lekenbroeders naar Apell gestuurd. Zo ontstond er een nieuw klooster in de landstreek Westerwolde, dat de naam Domus Novae Lucis kreeg, Huis van het Nieuwe Licht. Tussen 1465 en 1561 werd gewerkt aan de bouw van het klooster volgens een middeleeuws plan. Behalve het conventgebouw, betekende dat ook de realisatie van onder meer een poortgebouw, watermolens, perkamenthuis, bak- en brouwhuis en een gastenverblijf. Met de verovering van het gebied door Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg in 1593 werd het katholieke geloof afgezworen (Reformatie). Het klooster kwam, net als Westerwolde in het bezit van de stad Groningen.

Stormen, brand en hoge onderhoudskosten zorgden voor grote problemen in de eeuwen na 1600. Het statige klooster onderging daardoor helaas veel aanpassingen tot 1930. De westgevel werd na 1755 gesloopt. De bovenverdieping met de cellen van de Kruisheren onderging in 1834 hetzelfde lot evenals de bouwvallig geworden gewelven in de kerk (1837). In tegenstelling tot alle andere kloosters in Groningen, bleef gelukkig toch het nodige van Domus Novae Lucis overeind. Dit werd tussen 1930 en 1933 op initiatief van de Stad Groningen, destijds eigenaar van de enclave, geconserveerd en gerestaureerd. Het herstelplan stond onder leiding van Stadsingenieur De Vos tot Nederveen Cappel. Op de begane grond bleven de drie vleugels van het oorspronkelijke vierkant bewaard: de Kanunniken- en Lekenkerk in de zuidvleugel; de Kapittelzaal en Sacristie in de oostvleugel; de Refter (thans Kloostercafé 'De Refter'), overwelfde Proviandkelder, Subpriorkamer, Priorkamer en Gastenverblijf in de noordvleugel. Door de overwelfde bakstenen kruisgang bleven deze ruimtes met elkaar verbonden. Ze omsluiten de Kloosterhof met kruidentuin.

Sinds 1992 behoort Klooster Ter Apel tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.

Onder leiding van de Deense architect Johannes Exner werd medio 2000 begonnen met de bouw van de nieuwe westvleugel en uitvoering gegeven aan het restauratieplan van OVT architecten uit Groningen. In september 2001 werd het werk opgeleverd.

Naast het klooster stond tot 2007 een oude linde met de bijnaam Twaalf Apostelenboom.

Fotogalerij Klooster Ter Apel

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Klooster Ter Apel in Ter Apel

Rentenierswoning in eclectische stijl met aangebouwd achterhuis

Boslaan 4
Ter Apel (Gemeente Vlagtwedde)
Inleiding RENTENIERSWONING met aangebouwd achterhuis, volgens een gevelsteen gebouwd in 1905 in opdracht van A. Hesse. Het pand, dat is opg..

Doktersvilla met praktijkruimte en aangebouwde wagenschuur/paardenstal

Schotslaan 5
Ter Apel (Gemeente Vlagtwedde)
Inleiding VILLA met PRAKTIJKRUIMTE en aangebouwde WAGENSCHUUR/PAARDENSTAL, gebouwd in 1906 in opdracht van dokter Th. Brummer in een Overga..

Villa in Overgangsstijl met aangebouwd achterhuis

Schotslaan 7
Ter Apel (Gemeente Vlagtwedde)
Inleiding VILLA met aangebouwd ACHTERHUIS gebouwd in 1911 vermoedelijk in opdracht van een vervener. De villa is opgetrokken in een Overgan..

Herenhuis, schuurtje

Hoofdstraat 6
Ter Apel (Gemeente Vlagtwedde)
Omschrijving SCHUURTJE uit omstreeks 1895 opgetrokken in een bruine baksteen onder een zadeldak met strakke windveren met makelaar, gedekt ..

Herenhuis in eclectische stijl met aangebouwd koetshuis

Hoofdstraat 6
Ter Apel (Gemeente Vlagtwedde)
Omschrijving HERENHUIS (gebouwd in 1895 in Eclectische stijl) opgetrokken in een bruine baksteen met gesneden voeg op een iets uitspringend..

Kaart & Routeplanner

Route naar Klooster Ter Apel in Ter Apel