Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kruitmolen / De Leeuw (brouwerij) in Valkenburg

Molen

Plenkertstraat 88
6301GN Valkenburg (gemeente Valkenburg aan de Geul)
Limburg

Bouwjaar: 1819

Top 100 monument

Kruitmolen / De Leeuw (brouwerij)

Valkenburg aan de Geul, 'De Kruitmolen': het object is momenteel opgenomen in de bierbrouwerij `De Leeuw', waarbinnen het nog steeds een aandeel in het productieproces levert. De oorspronkelijke "Kruitmolen" werd in 1804 gebouwd als watermolen aan de Geul en vermaalde houtskool als grondstof voor de buskruitfabricage. De periode van 1851 tot 1875 was een niet produktieve fase, maar in 1875 vond een verbouwing plaats en werd de maalinrichting als papiermolen ingericht. Door een gebrekkige en onvolkomen rendabiliteit staakte in 1884 het proces. in 1886 kwam het bedrijf inhanden van een Duitse brouwerij, sinds 1921 bierbrouwerij 'De Leeuw'. De hierin opgestelde molen is een middenslagmolen met waterrad (het grootste van Nederland) met ijzeren as, ijzeren spaken en houten schoepen. Het waterrad levert door middel van riemoverbrengingen de drijfkracht voor koelprocessoren en hulpwerktuigen van de brouwerij. Op deze wijze worden ondermeer de lagerkelders gekoeld. Het waterrad met een lossluis en twee maalsluizen, de overbrenging en de aangedreven machinerieën zijn ondergebracht in drie aaneengebouwde, witgepleisterde/geschilderde gebouwen. Buiten de gebouwen, op de andere tak van de Geul, staat een ijzeren hefstuwsluis ten behoeve van het opwekken van voldoende verval om de molen te kunnen laten draaien. De molen en de daar omheen gegroepeerde gebouwen hebben bijzondere cultuurhistorische waarde vanwege de traditie, die de watermolen in het Limburgse inneemt, vanwege het historische gegeven dat veel watermolens door de ontwikkeling van de techniek verloren zijn gegaan, als exemplum van een goed en gaaf en voor Nederland uniek voorbeeld van een nog functionerende industriële molen die is ingepast in een moderne bedrijfsvoering en vanwege de ontwikkeling die de oorspronkelijke maalinrichting heeft doorgemaakt, waarbij stoom-, water- en electrische krachten de energiebronnen waren en waarmee het object als monument van bedrijf en techniek kan worden geklasseerd.

Beschrijving van Kruitmolen / De Leeuw (brouwerij)

De "Kruitmolen"; in 1820 als buskruitmolen gebouwde WATERMOLEN op de Geul, die tot 1851 als zodanig gefunctioneerd heeft; na grotendeels afgebroken en herbouwd te zijn van 1875 tot 1885 als papiermolen, onderdeel van een papierfabriek in gebruik; sedert 1887 in gebruik als onderdeel van een BIERBROUWERIJ (sedert 1921 Bierbrouwerij "De Leeuw"). De middenslagmolen heeft een waterrad - het grootste van Nederland - met ijzeren as, ijzeren spaken en houten schoepen; het waterrad levert door middel van riemoverbrengingen de drijfkracht voor koelcompressoren en hulpwerktuigen van de brouwerij. Het waterrad met een lossluis en twee maalsluizen, de overbrenging en de aangedreven machinerieen zijn ondergebracht in drie aaneengebouwde, hoofdzakelijk uit omstreeks 1900 daterende (witgepleisterde/geschilderde) gebouwen. Buiten de gebouwen, op de andere tak van de Geul een ijzeren hefstuwsluis ten behoeve van het creeren van voldoende verval om de molen te kunnen laten functioneren. Goed, gaaf en voor Nederland thans uniek voorbeeld van een nog functionerende industrie-watermolen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 36784
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kruitmolen
Links op de foto richting de molen
Links op de foto richting de molen
Basisgegevens
Plaats Valkenburg
Waterloop Geul
Type middenslag
Rad 6 m
Functie elektriciteit
Oorspronkelijk gebruik  kruitmolen
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer  36784
Lijst van rijksmonumenten in Valkenburg
Portaal  Portaalicoon   Molens

De Kruitmolen (ook: Polfermolen genaamd) is een watermolen in Valkenburg in de Nederlandse provincie Limburg. De molen maakt gebruik van het water van het riviertje de Geul. In de kruitmolen werd in eerste instantie buskruit geproduceerd. Later werd het een papiermolen en nog later werd zij gebruikt om elektriciteit op te wekken. De watermolen maakte deel uit van de bierbrouwerij De Leeuw.

De molen staat in de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en is een rijksmonument.

Geschiedenis

Op 9 november 1820 ontvingen Loisel en de Gebr. Riffer bij Koninklijk Besluit toestemming voor het oprichten van een kruitmolen. Zij waren buskruitfabrikanten van beroep en kwamen uit Altenkirchen in Pruisen. In de periode van 1830 tot 1839 gedurende het Belgische bewind over Limburg, lag de Kruitmolen stil. De vervaardiging van kruit ging door tot en met 1851.

In 1875 werd het terrein met vervallen opstallen van de Kruitmolen door Bernard Edmond Loisel aan Duitse papierfabrikanten verkocht. Zij bouwden hier een molen voor het vervaardigen van papier. Het waterrad had toen een doorsnede van 5,64 meter en was 245 centimeter breed.

In 1884 werd de productie van papier vanwege een mogelijke vervuiling en grote aanloopproblemen stopgezet. De papierfabriek werd openbaar verkocht.

In 1887 werd er een filiaal van de firma Aachener Export Brauerei N.V gevestigd en ging een jaar later in bedrijf als bierbrouwerij. Het waterrad dat ze gebruikten was 6 meter in doorsnee en was 325 centimeter breed.

In 1890 werd er een nieuw ijzeren Zuppingerrad met houten schoepen geplaatst en had dezelfde doorsnede als het oude rad, maar was echter 3 meter breed. Het waterrad dreef de hoofdtransmissie-as in de brouwerij aan.

In 1921 werd de NV geliquideerd. Een nieuwe NV onder de naam Bierbrouwerij De Leeuw werd opgericht. De brouwerij werd door de jaren heen steeds verder uitgebreid en de molentak van de rivier de Geul werd grotendeels overkluisd zodat er meer ruimte beschikbaar was voor opslag.

In het begin van de jaren zeventig dreigde de waterkracht-installatie verloren te gaan, maar de directie greep in om deze installatie te behouden.

Zie ook

Andere molens in Valkenburg zijn:

Externe links


Monumenten in de buurt van Kruitmolen / De Leeuw (brouwerij) in Valkenburg

Replica Romeinse catacomben in Heidegroeve

Plenkertstraat 55
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
kopieën van gedeelten der Romeinse katakomben. Ondergrondse schuilkapel.

Terrein en rotswand met daarin sporen van vuursteenmijnbouw

Plenkertstraat
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Terrein en rotswand met daarin sporen van vuursteenmijnbouw uit het Neolithicum.

Sint-Jozefkerk van Broekhem

Koningswinkelstraat 1
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Inleiding In een traditionele bouwstijl met Neo-Romaanse elementen in 1931 naar een ontwerp van architect Alfons Boosten uit Maastricht in ..

Villa Diana

Broekhem 93
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Inleiding: Met elementen van het Eclecticisme in 1902 in opdracht van de heer Reijntjes gebouwde VILLA genaamd DIANA. De villa is gesitueer..

Voormalig protestants kerkje

Plenkertstraat 45
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Inleiding Met elementen van Eclecticisme in 1891 gebouwd PROTESTANTS KERKJE. Het ontwerp wordt toegeschreven aan architect Dr. P.J.H. Cuype..

Kaart & Routeplanner

Route naar Kruitmolen / De Leeuw (brouwerij) in Valkenburg

Foto's (1)